Bizancjum - od świetności do upadku
Bizancjum - greckie cesarstwo Rzymian
Po upadku cesarstwa zachodniorzymskiego w 476 r. rolę spadkobiercy i kontynuatora tradycji rzymskiej przejęło cesarstwo wschodniorzymskie – Bizancjum – ze stolicą w Konstantynopolu. Miasto to zostało założone przez cesarza Konstantyna I Wielkiego w 330 roku. Bizancjum przetrwało, aż do zdobycia Konstantynopola przez Turków osmańskich w 1453 roku.
Mieszkańcy cesarstwa na Wschodzie, przez wielu nazywanego „greckim” ze względu na popularność języka i kultury greckiej, zawsze z dumą podkreślali swoje rzymskie pochodzenie i tradycje. O sile cesarstwa decydowały cztery filary: władza cesarska, armia, administracja państwowa i gospodarka. Zasobność skarbu państwa pozwalała na utrzymanie stałego wojska, a także na opłacanie danin zagrażającym Bizancjum barbarzyńskim wodzom.
Poniżej znajduje się nagranie, na którym wyjaśniono znaczenie Cesarstwa Bizantyjskiego i Konstantynopola po upadku imperium rzymskiego. Zapoznaj się z materiałem.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/R140mW92jZKmR
Nagranie video. Na początku wyświetla się plansza z tytułem: „Bizancjum, Konstantynopol: cesarstwo rzymskie czy greckie?”. Następnie pojawia się prof. Przemysław Wiszewski z Uniwersytetu Wrocławskiego. Mężczyzna o krótkich włosach w okularach siedzi w jasnym pomieszczeniu. W tle biała ściana, powieszony na niej fragment grafiki, regał z książkami, fragment roślinki. Film kończy się planszą z napisami: wystąpił prof. Przemysław Wiszewski, scenariusz i realizacja Contentplus.pl, na zlecenie Uniwersytetu Wrocławskiego, w ramach projektu "E‑podręczniki do kształcenia ogólnego", wrzesień 2014.
Przez znaczną część czasu swego istnienia chrześcijańskie cesarstwo zmagało się z muzułmanami: od lat 30. VII w. do początku IX w. z plemionami arabskimi, a od końca XI w. z plemionami tureckimi, którym po ponad trzech stuleciach uległo. Prowadziło też wojny z katolickim rycerstwem: Normanami, a następnie uczestnikami wypraw krzyżowych.
Poniżej zamieszczono nagranie, na którym wskazano korzenie kultury bizantyjskiej i jej znaczenie. Zapoznaj się z materiałem.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/R1EdwogG9UIwV
Film opowiada o Cesarstwie Bizantyjskim.
Konstantynopol był miastem niemającym sobie równych w średniowiecznej Europie w VI wieku zamieszkiwało go około 500 000 ludzi. Zwróć uwagę na ilustrację poniżej, gdzie przedstawiono widok na tzw. Złoty Róg. Była to najbardziej ekskluzywna część stolicy. Tu znajdowały się m.in.: wielki hipodrom, pałac cesarski i najważniejsze świątynie.
Poszukaj w wiarygodnych źródłach informacji na temat obiektów znajdujących się w centralnej części Konstantynopola. Które obiekty świadczą o nawiązaniu kulturowym do tradycji antycznych miast greckich i dawnej stolicy cesarstwa - Rzymu?
Poniżej zamieszczono zdjęcia przedstawiające świątynię Hagia Sophia współcześnie. Aby uświadomić sobie rozmiary miasta i pałacu cesarskiego, popatrz na dzisiejsze zdjęcia oddające rzeczywiste rozmiary świątyni. Porównaj jej wielkość z wielkością na makiecie powyżej, w odniesieniu do obszaru całego miasta oraz pałacu cesarskiego. Najedź kursorem na strzałki poniżej i naciśnij lewym przyciskiem myszy (LPM), aby poznać szczegóły.
Z dziejów Bizancjum
Na przełomie IV i V wieku, w przeciwieństwie do cesarstwa zachodniorzymskiego, Konstantynopol ograniczał ilość barbarzyńców w wojsku cesarskim. Zrezygnowano z powoływania do wojska całych plemion jako regularnej siły wojskowej. Dzięki temu cesarz wschodniorzymski przestał być zależny od obcych ludów, a państwo miało działać dzięki administracji złożonej z urzędników, nie zaś – jak na Zachodzie – przy poparciu wojska. Jednak Cesarstwo Bizantyńskie znajdowało się w niemal stałym konflikcie zbrojnym z różnymi grupami barbarzyńców. Nie oznaczało to jednak zrywania kontaktów politycznych między nimi a cesarzami. Przeciwnie, władcy Bizancjum bardzo często negocjowali z najeźdźcami. Czasami stawali się ich zwierzchnikami, ale nierzadko płacili im trybut. Natomiast z punktu widzenia Bizantyńczyków ich cesarza od władców barbarzyńskich zawsze dzieliła przepaść kulturowa i cywilizacyjna.
Sztuka bizantyjska
Nazwij postacie ukazane po bokach Chrystusa.
Dekorację bizantyjskich kościołów stanowiły mozaiki i freski oraz ikony. Przedstawiały one postaci dostojników lub świętych ukazane frontalnie, w dostojnych, pozbawionych ruchu pozach. Charakterystyczne dla bizantyjskiego malarstwa i mozaik były przepych i bogactwo barw.
Zapoznaj się z galerią mediów poniżej. Znajdziesz w niej trzy przedstawienia wizerunku Chrystusa. Najedź myszką na strzałki i przełączaj za pomocą lewego przycisku myszy (LPM), aby poznać szczegóły.
Następnie odpowiedz na pytanie zamieszczone pod galerią mediów.
Porównaj sposoby ukazania wizerunku Jezusa na przykładzie trzech przedstawień. Skorzystaj z kategorii umieszczonych w poniższej tabeli. Wskaż różnice między nimi.
Kategoria | Przykładowe określenia | ||
Kompozycja | statyczna | dynamiczna | neutralna |
Wyraz twarzy | zamyślony | ożywiony | cierpiący |
Gesty, układ ciała | naturalne | dostojne | energiczne |
Elementy otoczenia | natura | abstrakcja | symbole |
Nastrój | pogodny | refleksyjny | tragiczny |
Jak sądzisz, czy współczesny obraz Chrystusa w sztuce sakralnej bliższy jest tradycji późnoantycznej, czy bizantyjskiej? Dlaczego? Uzasadnij swoją wypowiedź.
Jak sądzisz, czy współczesny obraz Chrystusa w sztuce sakralnej bliższy jest tradycji późnoantycznej, czy bizantyjskiej? Dlaczego? Uzasadnij swoją wypowiedź.
Skarbnica wiedzy
W Bizancjum dbano o zachowanie dla przyszłych pokoleń dorobku w zakresie nauki. Zwłaszcza wiedza medyczna cieszyła się dużym szacunkiem. Do jej przekazywania wykorzystywano zarówno słowo pisane, jak i obrazy. Jednym z najokazalej ilustrowanych kodeksów zielarskich przygotowanych w kręgu kultury bizantyjskiej jest wykonany w 512 roku Kodeks Dioskuridesa.
Władza cesarska
Cesarz Bizancjum nie był monarchą podobnym do innych. Zacznijmy od tego, że był władcą wszystkich Rzymian. Miał realizować misję, jaką Cesarstwu przeznaczył Bóg: chrystianizacji całego świata. On sam reprezentował Boga na ziemi. I dzięki temu górował nad wszystkimi innymi ludźmi, mając prawo do władzy nad nimi. Otaczał go zatem przepych niemający sobie równych. Dostęp do cesarza i wszelki kontakt z nim był regulowany licznymi przepisami, które precyzyjnie określały zachowanie władcy i jego gościa.
Bizantyjski przepych
Określenia „bizantyjski przepych władzy” lub „bizantyjska władza” oznaczają zarówno przepych, jakim otaczają się ludzie władzy, jak i niedostępność władzy dla zwykłego człowieka. Razem z innym stereotypem – bizantyjską biurokracją – te powiedzenia ukształtowały u współczesnych nam Polaków wizję Bizancjum jako państwa niewydolnego, obciążonego nadmiernym aparatem administracyjnym, skoncentrowanym na przestrzeganiu niemających większego znaczenia, skomplikowanych przepisów. Rzeczywistość była jednak inna. To biurokracja przez długi czas utrzymywała sprawność państwa.
Zapoznaj się z poniższym nagraniem. Następnie odpowiedz na pytanie zamieszczone pod nim.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/RPsOJ8UhuWmFJ
Nagranie video. Na początku plansza z tytułem: „Czym był przepych bizantyjski?”. Następnie pojawia się dr Aleksander Paroń – historyk z Uniwersytetu Wrocławskiego. Mężczyzna o ciemnych włosach, z wąsem i bródką, w okularach i koszuli, który siedzi w jasnym pomieszczeniu. W tle fragment mapy świata, regał z książkami, zielona roślinka. Film kończy się planszą z napisami: wystąpił dr Aleksander Paroń, scenariusz i realizacja Contentplus.pl, na zlecenie Uniwersytetu Wrocławskiego, w ramach projektu "E‑podręczniki do kształcenia ogólnego", grudzień 2014.
Napisz, dlaczego zachodni Europejczycy odwiedzający Bizancjum bywali zakłopotani w czasie wizyty w pałacu cesarskim. Czy to zakłopotanie było celowo wywoływane przez Bizantyjczyków?
Na ilustracji poniżej, pochodzącej z XIV‑wiecznego bizantyńskiego rękopisu przedstawiono Aleksandra Wielkiego wjeżdżającego do Jerozolimy w otoczeniu wojowników. To wyobrażenie ukazuje sposób, w jaki postrzegano w Bizancjum siłę i prawa cesarza.
Powstała w XI wieku miniatura przedstawiająca cesarza Bazylego II w skrócie oddaje istotę władzy cesarskiej. Zwróć uwagę, jak zachowują się poddani cesarza w obliczu jego majestatu. Kto przekazuje władcy włócznię i koronę? Kto jest źródłem władzy cesarskiej, czyli wkłada na głowę monarchy mistyczną koronę?
Znajdź i wyjaśnij pochodzenie przydomka cesarza Bazylego II.
Formalnie cesarz był wybierany przez zgromadzenie najwyższych rangą urzędników Cesarstwa, którzy tworzyli senat, nawiązujący tradycją do senatu rzymskiego. Jednak rzeczywista rola senatu bizantyjskiego była niewielka. Jeśli rządy przebiegały pomyślnie, nikt nie kwestionował obejmowania tronu przez syna zmarłego. I choć zawsze ktoś mógł podważyć prawowitość władzy cesarskiej, to stabilne, wielopokoleniowe rządy władców umacniały Bizancjum.
W drodze do objęcia tronu prócz pokojowych sposobów jego przejęcia, żywa była tradycja odebrania jej siłą, z pomocą wojska. Zmotywowany kandydat do tronu musiał zapewnić wszystkich, że ma prawo do władzy. Na ilustracji poniżej znajduje się miniatura wykonana w XIII wieku. Przedstawiono na niej scenę podniesienia nowego cesarza przez żołnierzy, co symbolizuje uznanie go za władcę.
Jakie insygnium cesarskie było najbardziej wymownym znakiem władzy cesarza? Napisz odpowiedź.
Cesarz nie rządził sam. Opierał się na dobrze zorganizowanej armii urzędników. Administrację wielokrotnie reformowano, ale główny cel jej funkcjonowania był niezmienny: zapewnić odpowiednio wysokie wpływy do skarbca cesarskiego oraz zagwarantować poddanym poczucie bezpieczeństwa i sprawiedliwości. Oba te cele były ściśle z sobą powiązane. Do końca istnienia państwa, Bizancjum utrzymywało tradycyjną antyczną organizację urzędów. Wspomnieliśmy już o senacie, dodać można do tego urzędników: konsulów, trybunów, pretorów i dowódców wojsk. Najważniejsi urzędnicy rezydowali w Konstantynopolu, skupiając się wokół cesarza.
Justynian Wielki
Justynian odcisnął swój ślad w niemal każdej dziedzinie życia Cesarstwa. Wbrew tradycji rządów cesarskich, sprawujący władzę, starał się unikać opierania
na arystokracji. Na swoich najbliższych współpracowników i dworzan wybierał „ludzi nowych”. Pochodzili oni z niższych warstw społeczeństwa, byli utalentowani, ale w pełni zależni od cesarza. Bez jego wsparcia nie mogli liczyć na zrobienie kariery
ani nawet na zachowanie życia w obliczu wrogów arystokratów. Nie tylko wielcy wodzowie, jak Belizariusz i Narses, ale też nadzwyczaj pomysłowi urzędnicy i prawnicy gwarantowali cesarzowi powodzenie we wcielaniu w życie jego zamysłów politycznych.
W jakiej technice został stworzony ten wizerunek?
Podaj, co – jako władcę – wyróżniało Justyniana.
Z inicjatywy cesarza Justyniana spisano i opublikowano tak zwany Kodeks Justyniana. Wpływ na jego kształt w odniesieniu do praw kobiet miała też cesarzowa Teodora. Justynian nie wahał się też ingerować w sprawy religii. Jako powołany przez Boga do szerzenia chrześcijaństwa zakazał wszelkich kultów pogańskich w Cesarstwie.
Dziedzictwo Justyniana
Aleksiej Rodakow w 1911 roku przygotował przedstawienie Justyniana I na potrzeby wychodzącej w Sankt Petersburgu satyrycznej historii świata (ilustracja powyżej). Narysowany przez niego cesarz trzyma w ręku Kodeks. Od pełnego średniowiecza do dziś prawo europejskie było tworzone na podstawie przepisów zawartych w zbiorze cesarza Justyniana.
Cesarstwo przebudowane przez Justyniana miało być silne swoją jednością i bezwzględną podległością władzy cesarza wyznaczonego przez Boga. Szybko jednak okazało się, że taka forma rządów nie odpowiadała realiom ogromnego państwa.
Gdy zabrakło zaufanych, utalentowanych wojskowych i urzędników, a cesarze otoczyli się arystokracją, wprowadzony przez Justyniana porządek zaczął wydawać złe owoce. Bizancjum straciło już w VI wieku północną Italię na rzecz Longobardów. Na początku VII wieku Hiszpanię odbili Wizygoci. Słowianie stale atakowali Bałkany, a Persowie – ziemie w Azji Mniejszej, Syrii i Palestynie. Później nastąpił najazd Arabów i utrata większości prowincji.
Mimo wszystko jednak Justynian I zapewnił Cesarstwu dwie rzeczy nie do zastąpienia: legendę o wielkości Cesarstwa oraz prawo łączące wszystkich poddanych według przewidywalnych w całym państwie reguł.
Schyłek i upadek
Cesarstwo Wschodnie, które zachowało i rozwijało osiągnięcia imperium rzymskiego, zniknęło z mapy politycznej świata dopiero w połowie XV wieku. Najpierw, poczynając od XI w. zagrożeniem stali się Turcy seldżuccy, a później podczas IV krucjaty, w 1204 r. zachodni krzyżowcy zdobyli, a następnie złupili Konstantynopol, po czym utworzyli na obszarach wokół niego Cesarstwo Łacińskie. Na terenach, które Bizantyńczycy zdołali utrzymać powstało m.in. Cesarstwo Nicejskie.
Odzyskanie Konstantynopola powiodło się w 1261 r., a dokonały tego oddziały cesarza nicejskiego Michała VIII Paleologa. Granice państwa jednak nadal kurczyły się.
Dnia 2 kwietnia 1453 r. 80 tys. armia Imperium Osmańskiego (Turków osmańskich) rozpoczęła oblężenie Konstantynopola. Mimo desperackiej obrony 29 maja 1453 r. miasto upadło. Ostatni cesarz bizantyński, Konstantyn XI Paleolog, na widok wrogów na murach obronnych rzucił cesarskie insygnia władzy i ruszył do walki. Poległ, a Bizancjum przestało istnieć.
Oblężenie Konstantynopola - gra
Fortyfikacje Konstantynopola należały do najpotężniejszych w tej części świata. Ich zdobycie uważano za niemal niemożliwe.
Dobierzcie się w dwuosobowe zespoły. Przygotujcie powyższą mapę jako planszę, podzieloną na sektory w formie kwadratów i kostkę do gry.
Analizując mapę przygotujcie scenariusz ataku i obrony stolicy Cesarstwa. Wcześniej poszukajcie informacji o uzbrojeniu Bizantyjczyków i Persów
w VII wieku.
Każdy gracz dysponuje 5 oddziałami piechoty, 2 oddziałami konnicy,
1 jednostką floty wojennej i 1 jednostką statków transportowych. Przygotujcie ich symbole (żetony, pionki itp.). Zanim rozpoczniecie grę, rozstawcie symbole jednostek na planszy.
Wartość jednostek:
Piechota: 2 pkt
Konnica: 4 pkt
Flota wojenna (jednostka nawodna): 7 pkt
Jednostka transportowa (jednostka nawodna): 3 pkt
Zasady gry:
1. Każdy z graczy dysponuje 10 turami, by zdobyć miasto lub je obronić.
2. Jednostki poruszają się w prawo, lewo, do góry i do tyłu, nigdy na skos.
3. Każdy z graczy może wykonać maksymalnie dwa ruchy w swojej turze.
Za każdym razem przesuwa jednostkę o ilość wyrzuconych przez siebie oczek.
4. Gracz atakujący nie może wejść bezpośrednio z zewnątrz na mury miasta swoją jednostką w tym samym ruchu.
5. Gdy na sąsiednich polach (nigdy po skosie!) zetkną się ze sobą jednostki przeciwników, wygrywa ta z wyższą liczbą punktów.
Przykład: w walce zwarły się ze sobą Konnica i Piechota. Wygrywa Konnica,
ale traci 2 punkty (4‑2=2).
6. Gdy zetkną się ze sobą jednostki o tej samej wartości wygrywa ten, kto wyrzuci kostką wyższą wartość „oczek”. Wówczas przegrany zdejmuje swoją jednostkę planszy, a wartość jednostki zwycięzcy zmniejsza się o 50%.
Przykład: Gdy Piechota stanie do walki z Piechotą, gracze wyrzucą kostką odpowiednio 3 i 4 „oczka”, wygrywa ten który wyrzucił 4 „oczka”. Jego Piechota traci 50% wartości (2‑1=1), ale zostaje na placu gry. Przegrany zdejmuje symbol swojej jednostki z planszy.
7. Gdy jednostka o wartości 50% punktów zetknie się z nieprzyjacielską o pełnej wartości punktów - przegrywa słabsza jednostka, a oddział zwycięzcy potyczki zostaje pomniejszony o odpowiednią liczbę punktów.
Przykład: Konnica, zwycięska w poprzednim boju (2pkt) starła się z jednostką transportową (3 pkt). Wygrywa jednostka transportowa, ale zostaje jej 1 pkt (3‑2=1)
8. Jednostka transportowa może zabrać na pokład maksymalnie 1 oddział. Wówczas wartość takiej kombinacji jest sumą punktów jednostki transportowej i transportowanego oddziału. Warunkiem wejścia na pokład jednostki transportowej wybranego oddziału jest zmieszczenie się w liczbie wyrzuconych przez gracza „oczek” ruchu.
Przykład: Jednostka transportowa + Konnica = 7 pkt.
9. Jednostka transportowana na pokładzie może opuścić go tylko w tej samej turze gracza, przybijając w poprzednim ruchu (rzucie kostką) do brzegu lądu. Gdy desant przybija do murów lub fortyfikacji, obowiązują zasady z pkt. 4. i 11.
10. W przypadku, gdy desant nie poniósł strat - jednostki zachowują swoją pełną wartość. Gdy poniósł straty w boju - dzieli się wartość jednostki transportowej i desantowanej po ich rozdzieleniu.
Przykład: Jednostka transportowa i Konnica odniosły zwycięstwo w boju z Flotą Wojenną przeciwnika (3,5 pkt). Po wylądowaniu Konnica otrzymuje 50% swojej wartości (2 pkt), podobnie jak jednostka transportowa (1,5 pkt).
11. Jeśli atakujący nie napotyka oporu (obrońca nie broni murów, bram itp.), wkracza do miasta w następnej turze.
Warunki wygranej:
1. Zdobycie pałacu cesarskiego. Należy wejść na pole swoją jednostką i obronić się przed atakiem obrońcy w tej samej turze.
2. Obrona pałacu cesarskiego w 10. turze.
3. Poddanie się jednej ze stron.
4. Utrata wszystkich jednostek przez jednego z graczy.
Możecie wykorzystać poniższą tabelę celem zapisywania ruchów, lub przygotować własne pomoce (mapy, symbole jednostek itp.).
Atakujący | Obrońca |
Przygotowanie wypukłej mapy z precyzyjnym oznaczeniem kwadratów pól. Oznaczenie utrudnień i przeszkód za pomocą innych kształtów, np. woda - wypukły okrąg, fortyfikacje - wypukłe linie, pałac cesarski - wypukła gwiazda. Niezmienne pozostają warunki rozgrywki i jej zasady.
Gracz może korzystać w trakcie rozgrywki z pomocy kolegi z klasy (gra w parze przeciwko jednemu graczowi) lub nauczyciela wspierającego.
Podzielony Kościół
Patriarchowie Konstantynopola ostrożnie podchodzili do pierwszeństwa biskupa Rzymu wśród chrześcijan. Nie traktowali jego sądów w zakresie doktryny czy liturgii jako obowiązujących. Z kolei na Zachodzie podejrzliwie traktowano niektóre poglądy Kościoła bizantyjskiego. Różnice dotyczyły treści kluczowego dokumentu – wyznania wiary - Credo. Bizantyjczycy uważali, że Duch Święty pochodzi wyłącznie od Boga. Kościół Zachodni, począwszy od schyłku VI wieku, podkreślał, że „także od Syna”
(łac. filioque). Dostrzegano też wiele drobniejszych różnic: sposób ustalania daty Wielkanocy, korzystanie w Eucharystii wyłącznie z chleba wytwarzanego na zakwasie, czy inne różnice w dogmatach i formie sprawowania liturgii.
Spory dogmatyczne między biskupami Rzymu i patriarchami Konstantynopola trwały wiele stuleci. W połowie XI wieku wybuchły z większą siłą. Patriarcha konstantynopolitański Michał Cerulariusz wsparł ataki bizantyjskich intelektualistów na zwyczaje Kościoła Zachodniego i zamknął kościoły tego obrządku w Konstantynopolu. Papież Leon IX wysłał wówczas poselstwo żądające zaprzestania tych działań, uznania tradycji Zachodu i akceptacji Rzymu jako głowy i matki wszystkich Kościołów. Gdy patriarcha odmówił, wysłannicy papieża złożyli w lipcu 1054 roku na ołtarzu kościoła Hagia Sophia dokument ekskomuniki zwrócony przeciw Cerulariuszowi. Ten z kolei na czele duchownych swej stolicy obłożył klątwą wszystkich, którzy mieli związek z powstaniem dokumentu Leona i wykonaniem rytuału ekskomuniki.
Zapoznaj się z poniższym nagraniem, a następnie odpowiedz na pytanie zamieszczone pod nim.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/R1UWVlDepnAtK
Nagranie video. Na początku plansza z tytułem: „Jakie znaczenie miały spory teologiczne między Wschodem a Zachodem?”. Następnie pojawia się dr Aleksander Paroń – historyk z Uniwersytetu Wrocławskiego. Mężczyzna o ciemnych włosach, z wąsem i bródką, w okularach i koszuli, który siedzi w jasnym pomieszczeniu. W tle fragment mapy świata, regał z książkami, zielona roślinka. Film kończy się planszą z napisami: wystąpił dr Aleksander Paroń, scenariusz i realizacja Contentplus.pl, na zlecenie Uniwersytetu Wrocławskiego, w ramach projektu "E‑podręczniki do kształcenia ogólnego", grudzień 2014.
Zapisz, co odróżniało od siebie poglądy duchownych Wschodu i Zachodu w kwestii funkcjonowania Kościoła.
Nie oznaczało to oficjalnego zerwania więzi obu Kościołów. Ekskomuniki dotyczyły osób, nie społeczności. W rezultacie epizod ten początkowo nie miał innego znaczenia niż symboliczny. Prawdziwe odłączenie się w obliczu narastających odmienności, nastąpiło w XIII wieku, m.in. na skutek wypraw krzyżowych i złupienia Konstantynopola przez zachodnioeuropejskie rycerstwo.
Ćwiczenia
Wskaż w tekście najważniejszą przyczynę upadku Wiecznego Miasta dostrzeganą przez Prokopiusza.
czerwony
Współcześnie z cesarzem Zenonem, panującym w Bizancjum, w zachodniej części państwa rządził August, nazywany przez Rzymian zdrobniale Augustulusem [...]. Właśnie zaś niedawno sprowadzili Rzymianie jako sprzymierzeńców Skirów, Alanów i inne plemiona gockie [...] Im więcej zaś wzmagał się u nich wpływ barbarzyńców, tym więcej upadało znaczenie żołnierzy rzymskich i Rzymianie doznawali gwałtów od tyranizujących ich przybyszów [...]. Ci [...] zażądali, aby ich dopuścić do podziału wszelkiej ziemi uprawnej w Italii. [...] Był zaś między nimi niejaki Odoaker [...]. Ten przyobiecał im, że spełni ich żądania, jeśli go na tron wyniosą. Zagarnąwszy w ten sposób rządy, nic złego cesarzowi nie zrobił [...]. Barbarzyńcom zaś przydzielił trzecią część ziemi [uprawnej w Italii].
(J. Garbacik, K. Pieradzka, Teksty źródłowe do historii powszechnej wieków średnich, Kraków 1978, s. 17).
Film dostępny pod adresem /preview/resource/R1NIvwCtrU3Is
Nagranie video. Na początku wyświetla się plansza z tytułem: „Co jest najbardziej charakterystyczne dla kultury bizantyjskiej?”. Następnie pojawia się dr. Aleksander Paroń z Uniwersytetu Wrocławskiego. Mężczyzna o krótkich włosach, wąsach i brodzie, w okularach siedzi w jasnym pomieszczeniu. W tle biała ściana, powieszona na niej mapa, pod nią półka z książkami, obok fragment roślinki. Film kończy się planszą z napisami: wystąpił dr. Aleksander Paroń, scenariusz i realizacja Contentplus.pl, na zlecenie Uniwersytetu Wrocławskiego, w ramach projektu "E‑podręczniki do kształcenia ogólnego", wrzesień 2014.
Po zapoznaniu się z materiałem powyżej wskaż trzy zjawiska, które mogą być uznane za podstawowe cechy odróżniające Cesarstwo Bizantyjskie od innych państw w dziejach Europy.
Na podstawie powyższej ilustracji lub jej opisu zapisz, do jakich elementów kultury odwoływało się wyobrażenie władcy Bizancjum.
Przyjrzyj się ilustracji przedstawiającej poselstwo Chorwatów i Serbów i dopasuj cechy charakteryzujące przedstawienia obu dworów i władców.
monarcha sam podejmuje decyzję, władca zasiada na tronie, rządzący i rządzeni znajdują się blisko siebie, nie ma różnicy w ubiorze rządzących i rządzonych, władca ma koronę na głowie, decyzje polityczne podejmowane są wspólnie z innymi osobami, przywódca pozbawiony korony
| Chorwaci i Serbowie | |
|---|---|
| Cesarz |
Na podstawie powyższego tekstu określ, w jaki sposób cesarze bizantyjscy postrzegali sąsiadujące z Konstantynopolem ludy.
Które ze zdań jest prawdziwe?
- Pomimo dostrzegania przez Bizantyńczków odmiennego podejścia do władzy u Serbów i Chorwatów, nie podkreślano ich odmienności kulturowej. Różnice w stroju są niewielkie w stosunku do Bizantyńczyków.
- Bizantyńczycy podkreślali głęboką odrębność kultury materialnej między Słowianami a mieszkańcami cesarstwa. Nie zaznaczali natomiast różnic w sposobie sprawowania władzy przez monarchów słowiańskich i bizantyńskich.
Zwróć uwagę, jak blisko murów miasta starano się podejść w trakcie oblężenia. Zaznacz, jaki punkt fortyfikacji atakowała piechota. Dlaczego część żołnierzy czeka na koniach? Wskaż, co miało być przedmiotem ich ataku:
- mury miasta,
- brama
- miasto za murami
Wyjaśnij rolę konnicy w trakcie oblężeń miast.
Zapoznaj się z ilustracjami znajdującymi się w galerii mediów. Porównaj wizerunki postaci. Następnie zapoznaj się z poleceniem zamieszczonym
pod galerią mediów.
Co – poza techniką wykonania – różni je, a co sprawia, że są do siebie podobne? Spróbuj wykorzystać kategorie, które zaproponowano w poniższej tabeli.
Kategoria | Przykładowe określenia | ||
Kompozycja | statyczna | dynamiczna | neutralna |
Wyraz twarzy | zamyślony | ożywiony | cierpiący |
Gesty, układ ciała | naturalne | dostojne | energiczne |
Elementy otoczenia | natura | abstrakcja | symbole |
Nastrój | pogodny | refleksyjny | tragiczny |
Sporządź notatkę, uwzględniając w niej opis sposobu przedstawienia sylwetek władców, świętych lub zwykłych ludzi w sztuce bizantyjskiej.
Słownik
(gr. Byzantion), w starożytności miasto leżące nad cieśniną Bosfor, od którego swoją nazwę wzięło cesarstwo wschodniorzymskie; po objęciu władzy przez Konstantyna Wielkiego zmieniono jego nazwę na Konstantynopol
(kościół Mądrości Bożej) świątynia wzniesiona w latach 532–537 w Konstantynopolu, ufundowana przez Justyniana I; początkowo jako chrześcijańska bazylika wchodziła w skład zespołu pałacowego należącego do cesarza bizantyjskiego; po zdobyciu Konstantynopola w 1453 r. przez Turków osmańskich Hagię Sophię zamieniono na meczet i dobudowano w jej narożach minarety
(łac. codex - dosł. spis, księga), zbiór przepisów i aktów prawnych
Turkowie seldżuccy - ludność koczownicza z terenu środkowej Azji (głównie Turcy i Turkmeni), która uznała w II połowie X wieku zwierzchność władców z dynastii Seldżuków. Własne państwo założyli około 1040 roku i rozpoczęli podbój ziem Kalifatu Bagdadzkiego (Bagdad zajęto w 1055 roku) oraz wschodnich prowincji Cesarstwa Bizantyjskiego