Beethoven jako architekt muzycznego przełomu między klasycyzmem a romantyzmem
Klucz do rozwoju
Twórczość Ludwiga van Beethovena pokazuje moment przełomu między klasycyzmem a romantyzmem. Aby dobrze zrozumieć to zagadnienie, spróbuj najpierw dostrzec, jak silnie kompozytor był związany z tradycją klasyczną. Studiował u Josepha Haydna, znał dzieła Wolfganga Amadeusza Mozarta i przejął od nich formę sonatową, cykl symfoniczny oraz klasyczną równowagę konstrukcji. Następnie zwróć uwagę, w jaki sposób Beethoven zaczął te formy stopniowo przekształcać. Jego symfonie stają się dłuższe, bardziej dramatyczne i pełne kontrastów, a muzyka zyskuje wyraźny wymiar ideowy i emocjonalny. Poszukaj przykładów takich zmian w III Symfonii „Eroice”, V Symfonii czy VI Symfonii „Pastoralnej”. Ważne jest również zrozumienie, jak wielkie znaczenie miały dla jego twórczości osobiste doświadczenia, zwłaszcza postępująca głuchota, która nie przerwała jego działalności kompozytorskiej. Spróbuj także dostrzec, że w późnych utworach – takich jak IX Symfonia czy ostatnie kwartety smyczkowe – Beethoven poszedł jeszcze dalej, eksperymentując z formą, fakturą i znaczeniem muzyki. Właśnie w tym napięciu między klasycznym porządkiem a romantyczną wizją tkwi istota jego twórczego przełomu.
Ważne daty
1770‑1827 – lata życia Ludwiga van Beethovena
1787 – wyjazd Beethovena do Wiednia w celu pobierania lekcji u W. A. Mozarta, po dwóch tygodniach powrót do Bonn z powodu ciężkiej choroby i śmierci matki
1792 – Beethoven przeprowadził się do Wiednia, gdzie uczył się u J. Haydna (wcześniej jego nauczycielem w Bonn był Ch. G. Neefe)
1793 21 stycznia – egzekucja Ludwika XVI we Francji, kilka dni później zawiązanie koalicji antyfrancuskiej
1794‑1796 – pierwsze oznaki choroby uszu młodego Ludwiga
1795 – opublikowane trzy Tria op. 1
1796 – ukazują się 3 sonaty fortepianowe Beethovena op. 2, dedykowane J. Haydnowi
1797‑1798 – początkowe symptomy głuchoty, traktowane jednak przez kompozytora jako przemijająca dolegliwość
1797 – rok urodzenia Franza Schuberta
1799 – powstała Sonata c‑moll Patetyczna op. 13
1799 – Napoleon Bonaparte Pierwszym Konsulem Republiki Francuskiej
1800 – wykonanie pierwszego wielkiego dzieła orkiestrowego Beethovena - I Symfonii C‑dur op. 21, koniec pierwszego etapu twórczości, w którym zaznaczała się dominacja muzyki fortepianowej
1802 – tzw. testament heiligenstadzki, czyli list do braci napisany (i pozostawiony bez wysłania) po zrozumieniu, że głuchota jest nieuleczalna; intensywna praca nad II Symfonią D‑dur op. 36
1804‑1810 – lata rozkwitu sił twórczych, środkowy okres twórczości – powstanie sonat Waldsteinowskiej i Appassionaty, koncertów fortepianowych: IV G‑dur i V Es‑dur, Koncertu skrzypcowego D‑dur, symfonii III‑VI
1804 – III Symfonia Es‑dur Eroica op. 55, dedykację Napoleonowi Beethoven przekreślił na wieść o jego koronacji na cesarza
1806 – IV Symfonia B‑dur op. 60
1808 – V Symfonia c‑moll op. 67, VI Symfonia F‑dur Pastoralna op. 68
1809 – sir Arthur Wellesley otrzymał tytuł księcia Wellington za zwycięstwo nad wojskami Napoleona odniesione w Portugalii
1813 – prawykonanie VII Symfonii A‑dur op. 92 (powstała w 1812 roku)
1813 – Beethoven skomponował utwór programowy Zwycięstwo Wellingtona (Wellingtons Sieg oder die Schlacht bei Vittoria) op. 91, prawykonanie 8 XII w Wiedniu
1814 – wykonanie opery Fidelio w przerobionej wersji, prawykonanie VIII Symfonii F‑dur op. 93 (powstała w 1812 roku)
1815 – od tego roku Beethoven porozumiewał się z otoczeniem tylko pisemnie, zachowało się 137 tzw. zeszytów konwersacyjnych (z około 400); ostatni występ publiczny (na dworskim koncercie z okazji urodzin cesarzowej rosyjskiej), początek ostatniego okresu twórczości
1815 – Beethoven został honorowym obywatelem Wiednia
1816 – powstał cykl pieśni Beethovena Do dalekiej ukochanej op. 98
1822 – Franz Schubert skomponował Symfonię h‑moll Niedokończoną
1823 – powstała Missa solemnis D‑dur op. 124 Beethovena
1824 – powstała IX Symfonia d‑moll op. 125
Cele
opisywać kolejne etapy twórczości kompozytora ze wskazaniem dzieł o szczególnym znaczeniu;
charakteryzować gatunki muzyki epoki klasycyzmu: symfonii, sonaty, koncertu instrumentalnego, opery, pieśni, rozróżnianie podstawowych typów klasycznej obsady: solowej, kameralnej, orkiestrowej, wokalno‑instrumentalnej;
dostrzegać i analizować cechy stylu klasyków wiedeńskich, porównywanie indywidualnego stylu J. Haydna, W. A. Mozarta i L. van Beethovena;
dostrzegać elementy preromantyczne w twórczości L. van Beethovena.