Słowiańszczyzna we wczesnym średniowieczu

Czy wiesz, że słowiańskie osady powstawały w tak odległych miejscach, jak Grecja, Kreta czy Azja Mniejsza? Skutkiem wędrówek Słowian było zajęcie przez nich większości Europy Zachodniej i Środkowej. Na zachodzie ich wpływy sięgały rzeki Łaby, a na południu opanowali oni Półwysep Bałkański, gdzie słowiańskie działania przyniosły całkowitą zmianę stosunków ludnościowych. Na obszarze tym Słowianie weszli w bezpośredni kontakt z cesarstwem bizantyjskim i część plemion uległa jego wpływom. W wyniku przemieszczania się doszło do podziału Słowian na trzy odrębne duże grupy: Słowian wschodnich, zachodnich i południowych.

Pochodzenie

Co wiemy o Słowianach? Należą do grupy ludów indoeuropejskich i są pośród niej - pod względem językowym i etnicznym – najliczniejszą w Europie grupą ludności. O wspólnocie językowej (wywodzącej się z bałtosłowiańskiej grupy językowej) możemy mówić już od ok. połowy I tysiąclecia n.e. Słowian można spotkać przede wszystkim w środkowej, wschodniej i południowo‑wschodniej części europejskiego kontynentu; w zależności od lokalizacji dzielimy ich na Słowian południowych (Bułgarzy, Chorwaci, Serbowie czy Słoweńcy), wschodnich (Rosjanie, Ukraińcy, Białorusini) oraz zachodnich (do tych ostatnich zaliczają się m.in. Polacy, Czesi i Słowacy).

R4DBLS5RNQZMF

Mapa przedstawia Europę podkową i Wschodnią a także Słowian od piątego do dziesiątego wieku. Obszary osiedlania się Słowian i kierunki ich ekspansji zostały oznaczone na mapie. Słowianie Wschodni zajmowali tereny dzisiejszej Rosji i Ukrainy. Słowianie Południowi osiedlali się na terenach dzisiejszej Europy Wschodniej, głównie Chorwacji, Macedonia, Czarnogóry aż do Morza Czarnego. Słowianie Zachodni zajmowali tereny Polski. Kierunki ekspansji Słowian Wschodnich miały miejsce spod Kijowa w kierunku Polski, Bułgarii i Rosji. Na mapie oznaczono jeszcze tereny zasiedlone przez Awarów. Są to obszary Rumunii, Mołdawii i Ukrainy. Skandynawię zasiedlały ludy germańskie i ugrofińskie. Dzisiejsze kraje nadbałtyckie, Litwę, Łotwę i Estonię zamieszkiwali Bałtowie. Na mapie oznaczono granice państwa Salomona, przebiegały one przez wzdłuż miast Magdeburg, Ratyzbona, Akwileja, Nitra, Kraków. Granice państw Polan i Wiślan przebiegały wzdłuż miast Gniezno, Kalisz, Kraków. To niewielki obszar w środkowo - zachodniej części dzisiejszej Polski. Granice państwa wielkomorawskiego pod koniec dziewiątego wieku przebiegały wokół miast Magdeburg, Kalisz, Czerwień, Śrem, Dziewin, Ratyzbona. Granice Księstwa Kijowskiego z połowy dziewiątego wieku przebiegały na zachodnich terenach Rosji i Ukrainy aż do Morza Czarnego. Obszarem częściowo zamieszkiwanym przez Słowian były również tereny Grecji, Niemiec, Rosji i Finlandii. Pierwsza siedziba Słowian miała miejsce na obszarach między Kijowem a Czerwieniem. Do 7 - 8 wieku obszary zasiedlane przez Słowian powiększyły się. Na mapie oznaczono dodatkowo ośrodki działalności misyjnej Cyryla i Metodego. Były to Nitra, Dziewin, Velehrad. Na mapie przedstawiono kierunki najazdów innych ludów. Awarów z wschodniej Rosji. Bułgarów z wschodniej Azji. Węgrów z Wschodniej Azji na Królestwo Wschodniofrankijskie. Słowianie to plemiona i ludy słowiańskie. Bałtowie to plemiona i ludy niesłowiańskie.

R1K2AVOBK6KHN

Mapa przedstawia rozmieszczenie plemion słowiańskich pomiędzy 7 a 9 wiekiem. Słowianie zachodni zajmowali tereny dzisiejszej Polski (z wyłączeniem północno‑wschodniego krańca Polski), wschodnie Niemcy (przy granicy w Polską) oraz obszar współczesnych Czech i Słowacji. Słowianie wschodni zajmowali tereny dzisiejszej Białorusi, oraz wschodniej Rosji, Ukrainy oraz Mołdawii. Słowianie południowi zamieszkiwali wschodni oraz południowy obszar wokół Morza Czarnego, sięgający aż na tereny współczesnej Austrii, Węgier, całe Bałkany i Rumunia.

Wiedza o pochodzeniu Słowian jest znikoma i opiera się na dwóch odmiennych hipotezach. Część badaczy (tzw. autochtoniści) uważa, że zamieszkiwali oni dorzecze Odry i Wisły już od epoki brązu i na podstawie znalezisk utożsamiają ich z kulturami archeologicznymi, takimi jak kultura łużycka (1300 r. p.n.e). Druga grupa historyków (tzw. allochtoniści) twierdzi, iż Słowianie do Europy Środkowej i Południowej przywędrowali ze wschodu dopiero w V–VI w. n. e., a ich pierwotne osady mieściły się na terenach dzisiejszej Ukrainy. Świadczyć o tym miał brak ciągłości kultur w Europie Środkowej i pojawienie się nowych znalezisk z okolic V w. Choć wciąż trwają dyskusje, a prowadzone badania antropologiczne i genetyczne dodają nowe argumenty do tych rozważań, to badacze skłaniają się ku drugiej koncepcji i tłumaczą, iż Słowianie – jako nieznani wcześniej wojownicy – pojawili się kilkadziesiąt lat po upadku cesarstwa zachodniorzymskiego. Z terenów nad dolnym Dunajem wypuszczali się w kierunku bałkańskich prowincji cesarstwa, które atakowali i łupili.

Pierwotne siedziby Słowian znajdowały się pomiędzy Karpatami a rzekami Prypeć i Dniepr. Były to tereny leśne i leśno‑stepowe. Biorąc pod uwagę wyniki badań źródeł archeologicznych i źródeł pisanych z VI w., kultura słowiańska ukształtowała się u schyłku IV i na początku V w.

Słowianie w najstarszych źródłach pisanych

Przeglądając dzieła historyków antycznej Grecji i Rzymu, nie natkniemy się na określenie „Słowianie”, nie pojawiają się też słowiańskie imiona ani nazwy geograficzne. Najwcześniejsze spisane informacje o grupach ludności, które możemy utożsamiać ze Słowianami, pochodzą jednak z czasów starożytnych. Grecki historyk Herodot w V w. p.n.e. pisał o Neurach, ludziach mieszkających nad rzeką Dniestr. Rzymski autor Pliniusz Starszy w I w. n.e. opisywał Wenedów, lud zasiedlający tereny na wschód od Wisły. Zbieżne z Pliniuszem informacje w II w. n.e. podawał grecki geograf Klaudiusz Ptolemeusz.

Najbardziej wiarygodne przekazy pisane dotyczące Słowian pochodzą z wczesnego średniowiecza, zwłaszcza z Bizancjum. Temat ludności słowiańskiej podejmowali tamtejsi kronikarze ze względu na jej migracje zza Dunaju w V–VI w. Słowianie przemieszczali się na południe w celach rabunkowych oraz osadniczych. W tekstach autorów bizantyjskich pojawiają się charakterystyczne dla Słowian imiona: Radogost, Sulimir czy Wszemir.

Prokopiusz z Cezarei w dziele Opus magnum pisał w połowie VI w. o Wenedach, Antach i Sklawinach, których można identyfikować z różnymi grupami bądź też odłamami Słowian. Autor ten dostrzegał już nawet różnice między plemionami słowiańskimi, a także to, co je łączyło: język, obyczaje, obrzędy, wierzenia.

Kultura materialna Słowian

Kultura materialna pierwszych Słowian była raczej uboga. Przedmioty, które wytwarzali, w większości nie przetrwały próby czasu, gdyż były z drewna. Drewno jako główny budulec wykorzystywane było także do konstruowania osad.

Mówiąc o charakterze osadnictwa słowiańskiego, warto przytoczyć słowa historyka Tadeusza Manteuffla:

RVL278FBNK8G8

Ilustracja przedstawia zrekonstruowaną osadę słowiańską. Na pierwszym planie szeroki rów z wodą, wzdłuż którego ciągnie się drewniany most. Przy moście drewniany domek z dwuspadzistym dachem. Nieco dalej wejście do grodu z bramą, nad którą wznosi się drewniana strażnica z czterospadowym dachem. Za brama wał ziemny obrośnięty trawą, za którym mieszczą się domostwa. Z perspektywy wykonującego zdjęcie, niewidoczne. Na horyzoncie drzewa liściaste, łąki.

Ludność trudniła się prymitywnym rolnictwem żarowym, które polegało na użyźnianiu gleby poprzez wypalanie lasów. Gdy po jakimś czasie ziemia stawała się jałowa, mieszkańcy przenosili się w inne miejsce. Pierwotnie wśród Słowian najważniejsze były relacje oparte na zasadzie pokrewieństwa – wielopokoleniowej rodziny, ale także rodu, który razem zagospodarowywał dany teren i współpracował dla dobra całej grupy. Władzę  nad rodem pełnił najstarszy jego członek, on także był kapłanem, który składał bogom ofiary, wchodził w skład rady starszych decydującej o życiu osady. Kiedy miejsce gospodarki żarowej zajęło rolnictwo orne, które umożliwiało trwałe osadnictwo i indywidualną uprawę roli, miejsce struktury rodowej zajęła sąsiedzka wspólnota (opole). A z niej wyłoniły się jeszcze większe grupy – plemiona albo związki plemienne.

Poziom życia mieszkańców osad słowiańskich wzrastał dzięki kontaktom z sąsiadami i wiedzy, jaką zdobywali w trakcie podbojów. W wyniku tego zaczęli używać wcześniej nieznanych metalowych narzędzi czy też koła garncarskiego. Duże znaczenie, oprócz jednopolowej uprawy roli, miała hodowla. W zagrodach trzymano bydło, owce i kozy oraz niezbyt liczne konie, które wykorzystywano głównie do celów komunikacyjnych i wojskowych. Każdy rolnik był samowystarczalny, musiał posiąść wiele umiejętności – od tworzenia narzędzi po budowę domu. Kobiety wyrabiały tkaniny i szyły ubrania, a mężczyźni wyprawiali skóry i szyli buty. Zajmowali się także myślistwem, rybołówstwem i bartnictwem. Z czasem spośród wszystkich rzemiosł wyodrębniły się dwie dziedziny, które wymagały szczególnej specjalizacji: kowalstwo i garncarstwo.

Bizantyjski historyk Prokopiusz z Cezarei w VI w. w dziele Historia wojen (Wojna z Gotami) zawarł taki opis Słowian:

Przekaz Prokopiusza dotyczący słowiańskich warunków życia tak komentuje Anna Wołek:

Słowiańskie wierzenia

Słowianie, podzieleni na wiele grup, mieli często odrębne poglądy na temat powstania świata i inaczej nazywali tożsame bóstwa. Ze względu na braki w źródłach nie jest również pewne, czy istniała jedna wspólna dla wszystkich Słowian religia. Niektórzy z nich wierzyli, że świat stworzył bóg Swaróg z pomocą innego boga, zwanego Rod. Bardziej rozpowszechniona koncepcja głosiła, że wszechświat to jedno wielkie drzewo. Drzewem‑światem w mitologii słowiańskiej był ogromny dąb podzielony na trzy poziomy. Na samym szczycie mieszkali bogowie, których przywódcą był władający piorunami Perun. Był on zwierzchnikiem wszystkich pozostałych bogów i przybierał czasem postać orła bądź jastrzębia. Część środkową dębu zamieszkiwali ludzie, a pośród korzeni znajdował się świat podziemny.

R14jDLdQNrB2u1

Ilustracja przedstawia trzy siedzące w kole kobiety. Dwie siedzą bokiem do widza, trzecia en face. Kobiety przędą nici z kołowrotka umieszczonego centralnie przed nimi. Kobieta w środku trzyma w ustach i prawej dłoni nić, kobiety po obydwu stronach także mają w ustach nić, w lewych dłoniach trzymają świecie, a prawymi dłońmi nakrywają od góry płomień świecy. Wszystkie trzy postacie są półnagie. Nagie mają piersi i ramiona, brzuchy i nogi giną w kłębkach przędzy.

Słowianie, tak jak pozostałe ludy indoeuropejskie, byli politeistami i oddawali cześć tajemniczym siłom natury, która jawiła się jako początek wszelkiego bytu. Pierwszorzędną rolę odgrywał kult słońca, które czczono w postaci spersonifikowanego bóstwa Swarożyca. Popularnym bóstwem wśród wszystkich Słowian był kojarzony z wiatrem i urodzajem Trzygłów, zwany Witem. Inni bogowie sprawowali opiekę nad plemionami, domostwami i ich mieszkańcami.

Słowianie rzadko budowali świątynie, na miejsca kultu wybierali przestrzeń naturalną: bory, góry i lasy, gdzie składali dary i odprawiali rytuały w różnych porach roku. Za szczególnie pomyślny czas uważali okres pełni księżyca. Ponadto każda rodzina indywidualnie czciła swoich zmarłych przodków. Odwiedzano cmentarzyska i składano tam duchom zmarłych napoje oraz strawę. Niezrozumiałe zjawiska Słowianie przypisywali siłom z zaświatów, często tym negatywnym i przerażającym. Złym urokom przeciwstawiano zaklęcia i czary, którymi zajmowali się kapłani. Powszechne było noszenie różnego rodzaju amuletów.

RvVd7ncWBGQAr

Ilustracja przedstawia cztery strony posągu Światowida. Posąg zdobią płaskorzeźby ułożone w trzy poziome pasy. Cztery górne figury połączone są wspólnym kapeluszem. Na stronie pierwszej widnieje postać z pierścieniem (lub naramiennikiem), pod którą znajduje się figura żeńska. Na stronie drugiej u góry znajduje się postać z rogiem w prawej ręce, w środkowym pasie zaś figura żeńska. Na stronie trzeciej umieszczono mężczyznę z szablą u pasa i konia, poniżej nich zaś figurę męską. Na stronie czwartej znajduje się postać męska bez atrybutów, a pod nią figura tej samej płci. W pasie dolnym posągu, na jego trzech stronach, umieszczona jest postać z rękami wyciągniętymi do góry. Nie przedstawiono jej na stronie czwartej, która zawiera jedynie nieczytelny wizerunek jakiegoś kształtu.

R1NCRXT14RUDR

Ilustracja przedstawia baśniową postać stojącą wśród drzew. Postać ma długie, białe włosy, rozwiane przez wiatr. Twarz pooraną zmarszczkami, fioletowy nos i brodę. Nos jest długi, haczykowaty, broda wysunięta. W rękach trzyma gałąź i drewniany drąg. Od pasa w dół postać schowana jest w długim, wielkim pniu drzewa, wydrążonym w środku. Pod stopami czarownicy rosną muchomory z czerwonymi, nakrapianymi kapeluszami. Obrazek otoczony jest ramką w geometryczny wzór.

RZ9LOnEpzJ3Xg

Ilustracja przedstawia pagórek porośnięty trawą. Na szczycie stoi człowiek, od podnóża wzniesienia do jego szczytu widać wydeptaną, piaszczystą ścieżkę. Pagórek stoi dużym, zielonym ternie porośniętym trawą.

Alfabet słowiański

Pierwszy alfabet słowiański, tzw. głagolica, stworzony został przez Cyryla, który wraz z bratem Metodym w IX w. przygotowywał się do misji chrystianizacyjnej. Nazwa alfabetu wzięła się od głagoł, co w języku staro‑cerkiewno‑słowiańskim oznacza „słowo”. Cyryl poddał modyfikacji litery greckie, aby odpowiadały słowiańskiej fonetyce. Bracia przetłumaczyli w ten sposób fragmenty Biblii, teksty liturgiczne i teologiczne. Istnieje także teza, iż głagolica powstała na podstawie pierwotnego pisma Słowian. Głagolica autorstwa Cyryla składała się z 40 liter, zawierała znaki niespotykane w żadnym innym piśmie. Ostateczny kształt pismo słowiańskie przybrało w połowie IX w. i składało się z 38 liter. Uczniowie Cyryla i Metodego udoskonalili alfabet słowiański i oddając cześć jego twórcy, nazwali go cyrylicą.

RxAHgLNBgyYOs

Ilustracja przedstawia kamienną płytę, na której widoczne są geometryczne znaczki ułożone w poziomym ciągu. Od góry płyta zwieńczona jest rzeźbioną, kamienną ramą.

Podział Słowian

Znany w nauce podział na Słowian zachodnich, wschodnich i południowych dokonał się formalnie znacznie później, bo dopiero w X wieku. Jednak już w VII stuleciu zaczęły się kształtować pierwsze „państwa” słowiańskie, takie jak wspomniane terytorium pod wodzą Samona, a także Karantania obejmująca tereny dzisiejszej południowej Austrii i północno‑wschodniej Słowenii. Wiek IX przyniósł powstanie kolejnych słowiańskich państw, na czele z Wielką Morawą w IX w. (Wielka oznacza w tym przypadku tyle, co dawna czy stara, podobnie można mówić np. o Wielkopolsce w przeciwieństwie do Małopolski).

RBUdkDqGJVVDB

Mapa przedstawia Państwo Wielkomorawskie pod koniec dziewiątego wieku, wraz z terytoriami zależnymi. Dzieliło się ono na Łużyce, Śląsk, Czechy, Morawy, tereny Wiślan, Księstwo Nistrzańskie, Księstwo Panońskie oraz Zacisie. Zajmowało obszar dzisiejszych Czech, Saksonii, Południowego Śląska, Małopolski, Słowacji, Węgier, wschodniej i północnej Austrii, Wojwodiny, Rusi Zakarpackiej, oraz zachodniej Rumunii.

Słowianie południowi zajęli tereny nadbałkańskie już w VI wieku. Były to ziemie zamieszkane przez ludność w pewnej mierze już zlatynizowaną bądź zhellenizowaną, która jednak uległa szybkiej slawizacji. Nawet Protobułgarzy, turecki lud koczowniczy wywodzący się z Azji Centralnej, poddali się kulturze Słowian nader szybko.

Słowianie wschodni umieścili się między stepami a lasami od górnego Bugu do Desny już zapewne w VI wieku. W IX stuleciu pojawili się prawdopodobnie na wybrzeżu wschodniego Bałtyku, jednak ich obecność w źródłach archeologicznych jest trudna do potwierdzenia. Właściwe przejęcie ziem, o których wyżej mowa, a także slawizacja wschodniej Europy wiążą się z przyjęciem chrztu przez Włodzimierza w 988 roku. Włodzimierz stworzył byt państwowy, który przeszedł do historii jako Ruś Kijowska.

Zachodni Słowianie, a więc ci, którzy zajęli tereny dzisiejszej Słowacji, Czech, Polski, jak również wschodnich Niemiec, pojawili się na wymienionych obszarach stosunkowo późno. Wydaje się zatem, że mieliśmy do czynienia raczej z licznymi ruchami migracyjnymi, a nie jednym wielkim zrywem, który miałby zaowocować opanowaniem całego terytorium. Można jednak śmiało powiedzieć, że do VIII w. Słowianie przejęli tereny środkowej Europy i z wolna zaczęli budować wczesnośredniowieczne państwa, czego przykładem są zarówno Czechy, jak i Polska w X stuleciu.

RCSE92CXQKJEG

Mapa Europy przedstawia plemiona słowiańskie od siódmego do dziewiątego wieku. Słowianie zachodni zamieszkiwali dzisiejsze wschodnie Niemcy, Czechy, Słowację, północne Węgry oraz Polskę z wyjątkiem Prus. Słowianie zachodni zamieszkiwali centralną i zachodnią Ukrainę, Mołdawię, Białoruś i zachodnią Rosję. Słowianie południowi zamieszkiwali Bułgarię, zachodnie Węgry, Austrię, Słowenię, Chorwację, Bośnię i Hercegowinę, Serbię, Macedonię Północną, Południową Albanię oraz północną Grecję, częściowo zamieszkiwali północną Albanię, Kosowo południową Rumunię oraz południową Grecję.

Należy także zaznaczyć, że przynajmniej na terenach Europy Środkowej Słowianie natrafili na pustki osadnicze bądź tereny ze znikomym zagęszczeniem ludności. Badanie śladów przyrodniczych, którymi zajmuje się historia środowiskowa (a więc np. pyłków roślin typowych dla łąk, lasów czy pastwisk, a także tych spożywanych przez człowieka, czyli różnych zbóż), jak również analiza klimatu wskazują, że ocieplenie, które nastąpiło w połowie VII w., zaczęło sprzyjać stałemu osadnictwu na terenach zajętych przez Słowian.

R3NHNJC34J86C

Mapa przedstawia współczesne granice centralnej Europy. Zaznaczono na niej obszar Czech, zachodniej i centralnej Słowacji, Austrii, północnej i centralnej Słowenii, północno zachodnich Węgier i południowozachodniej Polski.

Stopniowo od VII w. zaczynały się kształtować wśród Słowian pierwsze organizacje polityczne. Proces ich kształtowania przebiegał w sposób analogiczny we wszystkich państwach. Ważny etap stanowiło pojawienie się grupy książąt, czyli możnych, którzy narzucali swoją władzę plemieniu. Nierzadko byli oni przybyszami z innych obszarów, osobami o dużym doświadczeniu i umiejętnościach, jak np. frankijski kupiec Samo (czyli założyciel państwa Samona), czy też przywódca oddziału Waregów, który w IX w. na zaproszenie ludności przyszłego księstwa nowogródzkiego stał się ich władcą. Filarem władzy książąt była najczęściej drużyna składająca się z osób obcych pod względem etnicznym lub społecznym, tj. znajdujących się na marginesie społeczeństwa. Stanowiła ona ważny element zdobywania władzy i jej umacniania. istotnym etapem konsolidacji nowo powstałych państw było przyjęcie chrztu. Dzięki temu stało się możliwe ułożenie stosunków krajów słowiańskich z wyżej rozwiniętymi państwami ościennymi.

RESKMJMLFB11J

Trzy mapy przedstawiają ekspansję terytorialną Rusi od 862 do 980 roku. W 862 roku Ruś kontrolowała takie miasta jak Nowogród Wielki, Stara Ładoga, Biełoziersk, Izborsk, Połock, Rostów, Murom oraz Stara Russa. W 882 roku kontrolowała już takie miasta jak Smoleńsk czy Kijów. W 890 roku kontrolowała obszar dzisiejszej Białorusi, północnej Ukrainy i zachodniej Rosji.

Zapoznaj się z poniższą animacją, a następnie wykonaj dołączone do niej polecenia

R1O9QH7R5NRHB

Film nawiązujący do plemion słowiańskich.

Film nawiązujący do plemion słowiańskich.

Film dostępny pod adresem /preview/resource/R1O9QH7R5NRHB

Film nawiązujący do plemion słowiańskich.

Ćwicz i trenuj

1

Ćwiczenie 9

Rozstrzygnij, czy teoria dotycząca pochodzenia Słowian przytoczona w poniższym fragmencie tekstu źródłowego znajduje potwierdzenie w informacjach zawartych na mapie. Odpowiedź uzasadnij.

Najwcześniejszym terenem ekspansji słowiańskiej były ziemie sięgające na wschodzie po środkowy Dniepr. Przebywających już w IV w. na tym obszarze Słowian późniejszy pisarz gocki (piszący w VI w.) nazywa Antanami. Opanowanie przez Hunów stepów czarnomorskich i ziem położonych na północ od Dunaju powstrzymało posuwanie się Słowian ku południowi. Dopiero więc po rozpadnięciu się państwa Attyli, ekspansja w tym kierunku została przez nich wznowiona i fala najazdu słowiańskiego osiągnęła Dunaj. Napływała tam ona z dwóch stron : od stepów czarnomorskich i od przełęczy środkowo i wschodniokarpackich.

CART15Cytat za: T. Manteuffel, Historia powszechna średniowiecze, PWN, Warszawa 1974, s. 138.

R1MO8aT6mJTJx

Hipotetyczne rozmieszczenie plemion słowiańskich na terenie Europy Środkowo‑Wschodniej ok. 1000 r. p.n.e.

R1sIe0e1kxFww

Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.

Wskazówki i klucze odpowiedzi

Pokaż podpowiedź

Przypomnij sobie, jakie były teorie dotyczące pochodzenia Słowian, na czym one polegały i kiedy umiejscawiały pojawienie się Słowian.

Pokaż odpowiedź

Nie, ponieważ na mapie przedstawiono, że ziemie Europy Środkowo‑Wschodniej, w tym również polskie, plemiona słowiańskie zamieszkiwały już ok. tysiąca lat przed naszą erą, zaś w tekście jest mowa, że przybyły one dopiero w IV wieku. Oba źródła zatem odwołują się do odmiennych teorii dotyczących pochodzenia Słowian: mapa - do teorii autochtonicznej, zaś tekst - allochtonicznej.

Ćwiczenie 9

RBTLIO5yuzktx

Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.

1

Ćwiczenie 10

Zapoznaj się z charakterystykami plemion, a następnie dopasuj je w tabeli do miejsc określonych na mapie odpowiednimi literami: A, B lub C, w zależności od tego, czy opisane plemiona można zaliczyć do grupy plemion wschodnio-, zachodnio- czy południowosłowiańskich. Zwróć uwagę, że nie każda odpowiedź może pasować. Uzasadnij swoją odpowiedź.

RC2VsFyOK0Hbs

Mapa Europy przedstawia plemiona słowiańskie od siódmego do dziewiątego wieku. Jedna z grup oznaczona literą A zamieszkiwała dzisiejsze wschodnie Niemcy, Czechy, Słowację, północne Węgry oraz Polskę z wyjątkiem Prus. Grupa oznaczona literą B zamieszkiwała centralną i zachodnią Ukrainę, Mołdawię, Białoruś i zachodnią Rosję. Grupa oznaczona literą C zamieszkiwała Bułgarię, zachodnie Węgry, Austrię, Słowenię, Chorwację, Bośnię i Hercegowinę, Serbię, Macedonię Północną, Południową Albanię oraz północną Grecję, częściowo zamieszkiwali północną Albanię, Kosowo południową Rumunię oraz południową Grecję.

Fragment 1

[...] lud, mówiący w jednym z języków ugrofińskich, mieszkali na stepach położonych na północ od Morza Czarnego. Atakowani od wschodu przez Pieczyngów, wdarli się w IX w. do Kotliny Karpackiej. Jako pasterze byli ludem wojowniczym, nastawionym na branie łupów. Zajęli zasiedloną [...] Panonię, rozbili państwo wielkomorawskie i już u schyłku IX w. rozpoczęli wyprawy łupieżcze przeciwko różnym krajom Europy Zachodniej.

CART16Cytat za: R. Michałowski, Historia powszechna. Średniowiecze, PWN, Warszawa 2012, s. 174.

Fragment 2

Upadek państwa wielkomorawskiego [średniowieczne panstwo morawskie, istniejące na przełomie IX/X w. - przyp. autorki e‑materiału] ułatwił z kolei kariery różnym zdominowanym dotąd pomniejszym książętom. Największe wpływy spośród nich uzyskał wkrótce ród Przemyślidów, władający zapewne już od kilku pokoleń, osiadłym wokół Pragi plemieniem [...]. W najbliższych dziesięcioleciach podporządkowali sobie całą Kotlinę Czeską i Morawy, sięgając też na północ, poza Sudety.

CART17Cytat za: T. Jurek, E. Kizik, Historia Polski do 1572, PWN, Warszawa 2019, s. 48.

Fragment 3

Włodzimierz, zwany także Wielkim lub Świętym (980–1015) zajął tron [...] po zwycięskich walkach z braćmi. Wycieńczone wojną domową państwo szybko okrzepło dzięki energii i zapobiegliwości księcia, który włożył wiele wysiłku w uporządkowanie stosunków wewnętrznych, a dla obrony przed ciągłymi najazdami Pieczyngów kazał budować specjalne umocnienia wzdłuż granicy [...] Dotychczasowe wierzenia pogańskie wyraźnie przestały wystarczać, przede wszystkim księciu i jego otoczeniu i tym wszystkim jego dostojnikom, spośród których kształtowała się ówczesna klasa panująca. [...] [książę] przyjął chrześcijaństwo obrządku greckiego, którego Ojczyzną był Konstantynopol.

CART18Cytat za: L. Bazylow, Historia Rosji, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1969, s. 29-30.

R716567TP51E4

Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.

Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.

RSO6niBvO5aA5

Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.

Wskazówki i klucze odpowiedzi

Pokaż podpowiedź

Zwróć uwagę na wspomniane miejsca i krainy geograficzne oraz wymienione dynastie.

Pokaż odpowiedź

Fragment 1 dotyczy Węgrów, a więc plemienia niesłowiańskiego. Wskazuje na to m.in. język ugrofiński oraz zasiedlenie Panonii.

Fragment 2 opisuje Słowian zachodnich, a dokładniej Czechów. Wspomniana jest dynastia Przemyślidów oraz Kotlina Czeska.

Fragment 3 opisuje Słowian wschodnich. Dotyczy Rusi Kijowskiej, a wskazuje na to postać Włodzimierza Wielkiego oraz informacja o chrzcie w obrządku wschodnim.

Słownik