Reforma gregoriańska

We wczesnym średniowieczu ludzie świeccy, i to nie tylko cesarze i królowie, wywierali znaczący wpływ na Kościół. Także książęta, hrabiowie, a nawet pomniejsi możni miewali decydujący głos w sprawach kościelnych. Często zdarzało im się nie liczyć z opinią duchownych, jeszcze częściej stanowiska w Kościele obsadzali ludźmi niegodnymi kapłaństwa, np. własnymi krewnymi, którzy wcale nie porzucali świeckiego stylu życia i nie mieli wiedzy niezbędnej do prowadzenia działalności duszpasterskiej. Jeśli osoba świecka ufundowała klasztor, to najczęściej rządziła nim jak swoją własnością. Taki stan rzeczy był niepokojący, dlatego książę Akwitanii Wilhelm w 910 r. założył klasztor benedyktyński w Cluny, po czym zrezygnował z przysługujących mu praw fundatora i poddał opactwo papieżowi.

Reforma kluniacka

Mnisi kluniaccy, dzięki temu, że ich opactwo podlegało bezpośrednio Stolicy Apostolskiej, z pominięciem miejscowych biskupów i rodu fundatora, mogli stać się krzewicielami reformy w Kościele. Przejmowali inne opactwa, jedno po drugim, z rąk świeckich i stworzyli kongregację, która w końcu XI w. zrzeszała ok. 1,5 tys. klasztorów benedyktyńskich pod przewodnictwem Cluny. Kluniaci dbali, aby mnisi żyli zgodnie z regułą św. Benedykta, wyrzekając się wszelkich przyjemności życia świeckiego.

RJ3QLVBNBUS3B

Zdjęcie przedstawia piętrowy pałac z widoczną wieżą, tuż za nim. Przed pałacem ogród.

Reforma gregoriańska

R1PGNQ228DG6U1

Na zdjęciu przedstawiony jest sarkofag. To zdobiona rzeźbiarsko skrzynia z trumną zmarłego. Na wieku ukazana jest leżąca postać świętej Katarzyny, trzymającej w rękach wieżę. U stóp świętej leży pies.

Kiedy władzę w cesarstwie objął Henryk III, również na jego dworze zaczęto sobie uświadamiać potrzebę naprawy Kościoła. Za zgodą cesarza w kurii rzymskiej rozpoczął wówczas działalność mnich z Cluny o imieniu Hildebrand. Jego poczynania od początku zmierzały do przywrócenia papiestwu autorytetu i możliwości samodzielnego działania. Hildebrand wielokrotnie pośredniczył w rokowaniach między kolejnymi papieżami a dworem cesarskim i do końca życia potężnego Henryka III Stolica Apostolska uznawała jego władzę. Kiedy cesarz zmarł i książęta niemieccy objęli władzę w imieniu jego małoletniego syna Henryka IV, przyszedł moment, aby działać bardziej zdecydowanie.

RD89DZZGXTXDX1

Ilustracja przedstawia portret papieża. Odziany w szatę ze zdobioną klamrą z kamieniem. Na głowie mitra czyli charakterystyczny dla papieży element ubioru. Obraz przedstawia Mikołaja II.

W 1059 r. synod w Rzymie pod przewodnictwem papieża Mikołaja II postanowił zmienić sposób wyboru następcy św. Piotra. Dotychczas elekcji biskupa Rzymu dokonywały lud i duchowieństwo Wiecznego Miasta. Cesarz zawsze miał po swojej stronie część Rzymian, a ponadto dysponował przekonującym argumentem w postaci niemieckich rycerzy, wybory więc najczęściej przebiegały po jego myśli. W czasach, gdy cesarz nie cieszył się silną władzą w Italii, do głosu dochodzili możnowładcy rzymscy, którzy już bez żadnych skrupułów osadzali na tronie papieskim swoich ludzi. Dlatego na synodzie rzymskim ustalono, że papieża mają wybierać kardynałowie, czyli najwyżsi przedstawiciele duchowieństwa Wiecznego Miasta. Z czasem przyjęło się, że wyboru dokonywano podczas konklawe.

Proces naprawy Kościoła uległ wyraźnemu przyspieszeniu po tym, jak w 1073 r. Hildebrand został wybrany na papieża. Przyjął on wówczas imię Grzegorza VII i dlatego realizowana przezeń reforma zyskała miano gregoriańskiej.

R1KFDXQ51HMBO

Grafika przedstawia portret z lewym profilem papieża. Ujęcie uwydatnia złowrogą twarz papieża Grzegorza VII. Mężczyzna odziany jest w płaszcz spięty klamrą pod szyją. Na głowie ma mitrę.

Nowy papież zabrał się do tępienia złych nawyków wśród duchowieństwa: zakazał księżom zawierania małżeństw, a symonię i nepotyzm uznał za ciężkie przestępstwa. Następnym problemem stała się inwestytura, czyli prawo nominowania biskupów, których dotychczas wyznaczali cesarz i inni władcy świeccy. Grzegorz VII wprowadził zasadę wyboru biskupów przez duchownych – kanoników katedralnych, doradców i pomocników każdego biskupa. Dawało to Kościołowi tak bardzo upragnioną samodzielność.

R1XAK9VLXH2OP

Zdjęcie przedstawia płaskorzeźbę w brązie. Ukazane jest przekazanie pastorału z rąk siedzącego na tronie cesarza do rąk Wojciecha.

Najważniejszym celem Grzegorza było ustanowienie władzy papiestwa nad całym światem chrześcijańskim. Miała się ona wyrażać w zwierzchnictwie papieża nad cesarzem i królami. Biskup Rzymu uznał, że skoro koronuje cesarzy, ma prawo również ich detronizować. To ostatecznie doprowadziło do poważnego konfliktu papiestwa z cesarstwem.

Zapoznaj się z prezentacją, a następnie wykonaj polecenia

Trenuj i ćwicz

1

Ćwiczenie 1

Zapoznaj się z opisem ilustracji, a następnie wykonaj polecenie.

Zapoznaj się z opisem ilustracji, a następnie wykonaj polecenie.

Zapoznaj się z opisem ilustracji, a następnie wykonaj polecenie.

Zapoznaj się z ilustracją, a następnie wykonaj polecenie.

RLMZYHSSJakJc

Ilustracja przedstawia płaskorzeźbę w brązie. Ukazane jest przekazanie pastorału z rąk siedzącego na tronie cesarza do rąk Wojciecha.

Rf5N4aTKVg9cp

Zamieszczona wyżej ilustracja przedstawia fragment Drzwi Gnieźnieńskich z XII w. Określ, jaka czynność została na nich wyobrażona, a następnie rozstrzygnij, czy przedstawione wydarzenie miało miejsce przed reformą gregoriańską, czy po niej. Uzasadnij odpowiedź. (Uzupełnij).

Wskazówki i klucze odpowiedzi

Pokaż podpowiedź

Zwróć uwagę na siedzącą postać po prawej stronie. Kim może ona być? Co wręcza osobie znajdującej się po lewej stronie?

Pokaż odpowiedź

Na zamieszczonym wyżej fragmencie Drzwi Gnieźnieńskich przedstawiono ceremonię inwestytury, czyli powierzenia osobie duchownej biskupstwa. Wyobrażona scena z pewnością miała miejsce przed reformami gregoriańskimi, gdyż inwestytury dokonuje tutaj cesarz, a nie papież.

1

Ćwiczenie 2

Zapoznaj się z opisem ilustracji, a następnie wykonaj polecenie.

Zapoznaj się z opisem ilustracji, a następnie wykonaj polecenie.

Zapoznaj się z opisem ilustracji, a następnie wykonaj polecenie.

Zapoznaj się z ilustracją, a następnie wykonaj polecenie.

R17iQSj3XsXHu

Obraz przedstawia siedzącego na tronie papieża Sylwestra I. Trzyma on uniesioną w geście błogosławieństwa prawą dłoń. Przed papieżem klęczy Konstantyn Wielki. Papież podaje mu koronę. Za plecami Konstantyna znajdują się dworzanie przyglądający się sytuacji.

RSJke7Xrw624y

Powyższy średniowieczny fresk z 1274 r. przedstawia papieża Sylwestra I oraz cesarza rzymskiego Konstantyna Wielkiego. Określ, czyją perspektywę w walce o supremację nad światem chrześcijańskim reprezentuje dzieło – papieską czy cesarską – oraz czy wiernie oddaje ono realia późnej starożytności. Uzasadnij odpowiedź. (Uzupełnij).

Wskazówki i klucze odpowiedzi

Pokaż podpowiedź

Kluczowe dla zrozumienia przesłania tego fresku jest zidentyfikowanie postaci. Najpierw postaraj się więc wskazać papieża i cesarza.

Pokaż odpowiedź

Powyższy fresk z pewnością z reprezentuje papieską perspektywę w sporze o supremację nad światem chrześcijańskim. Siedzący na tronie papież Sylwester I błogosławi klęczącego przed nim cesarza Konstantyna Wielkiego i wręcza mu nakrycie głowy (prawdopodobnie symbol władzy świeckiej). Z dzieła wynika jednoznaczny przekaz: wszelka władza świecka pochodzi od Boga, którego na ziemi reprezentuje papież.

Na fresku nie oddano realiów starożytnych, gdyż w tamtych czasach pełnia władzy cesarza w imperium była niekwestionowana. Przeszłość służy tu do usankcjonowania teraźniejszych działań Państwa Kościelnego.

Słownik