Adam Mickiewicz w wierszach takich jak Oda do młodości i Romantyczność wykłada bezpośrednio swoje poglądy na nowy, inspirowany ideałami romantyzmu stan świadomości.
Nieco później Adam Asnyk, będąc twórcą doświadczonym przez klęskę powstania styczniowego oraz wychowanym w duchu filozofii pozytywistycznej, kieruje swoje sonety i wiersze liryczne do człowieka tzw. czasów niepoetyckich.
Dwaj wybitni przedstawiciele swoich epok zostali zatem ukształtowani w różnych czasach, wytyczając swoją twórczością nowe trendy w literaturze i wyznaczając własny system aksjologiczny.