R1GEwn8Yo0q4F
Zdjęcie przedstawia szklaną ścianę, w której odbija się chmura. Ściana składa się z prostokątnych okien, została uchwycona pod takim kątem że przybrała kształt trójkąta.

M_R_W23_M3 Pole powierzchni i objętość brył

Źródło: dostępny w internecie: piqsels.com, domena publiczna.

6. Ostrosłupy - zadania różne

Gdzie, w życiu codziennym, spotykamy ostrosłupy?
Czy umiejętności obliczania ich pól i objętości są przydatne?
W jaki sposób wykorzystamy wiedzę o kątach nachylenia krawędzi i ścian bocznych ostrosłupów?

W tym materiale odpowiemy na wszystkie te pytania.

R1Bvz4KDXY3tM
Piramida Luwru w Paryżu
Źródło: dostępny w internecie: www.pixabay.com, domena publiczna.
Twoje cele
  • Zastosujesz w sytuacjach praktycznych wzory dotyczące ostrosłupów.

  • Obliczysz miary kątów nachylenia ścian i długości krawędzi bocznych przedmiotów w kształcie ostrosłupów.

  • Wykorzystasz wiedzę i umiejętności dotyczące ostrosłupów w określaniu kosztów remontu

Ostrosłupy w życiu codziennym spotykamy najczęściej patrząc na dachy naszych domów. Jednak tutaj musimy zwrócić uwagę na nazewnictwo. Bo o ile w ostrosłupach mamy krawędzie boczne to tutaj będą kalenice, krawędzie podstawy to z kolei – murłaty. Kiedy liczymy objętość budynku w kształcie ostrosłupa (np. piramidy) to liczymy oczywiście kubaturę. Te nazwy są ważne, gdyż inaczej nie zrozumiemy, co jest do policzenia w poniższych zadaniach.

Przykład 1

Metr kwadratowy dachówki kosztuje 25 . Obliczymy koszt pokrycia dachu w kształcie ostrosłupa o podstawie prostokąta (rysunek ostrosłupa poniżej). Przy obliczeniach przyjmiemy, że 10% zakupionej dachówki nie zostanie wykorzystane.

R1BFgWVhJ3STS

Rozwiązanie:

W zadaniu należy obliczyć pole powierzchni bocznej ostrosłupa.

Zaczniemy od policzenia długości drugiej krawędzi podstawy. Oznaczymy ją jako x. Zaznaczymy także wysokości ścian bocznych h1h2.

RK8YCBRI6zwRu

Z twierdzenia cosinusów mamy:

x2=82+82-2·8·8·cos86°

x2119

x10,9 m

Ściany boczne są trójkątami równoramiennymi. Wyznaczymy długości ich wysokości. Nazwiemy je odpowiednio h1h2.

h12=82-62

h12=28

h1=275,3 m

P1=31,8 m2

h22=82-5,452

h2234,3

h25,9 m

P2=32,2 m2

Pb=2·31,8+2·32,2=128 m2

Dokładamy 10% na tzw. odpad, więc potrzebujemy 1,1·128=140,8 m2 blachodachówki.

140,8 m2·25 m2=3520 .

Przykład 2

Wigwam o wysokości 6 m, w kształcie ostrosłupa prawidłowego sześciokątnego, pokryto gontem bitumicznym.

RoIct5BztWSjV

Obliczymy, ile go potrzeba, jeśli wiemy, że pokryto nim 5 ścian, które są nachylone do podstawy pod kątem 60°.

Rozwiązanie:

Wykonamy rysunek pomocniczy. Wprowadzimy dodatkowe oznaczenia. Niech a – długość wysokości trójkąta równobocznego, na jakie został podzielony sześciokąt foremny, oraz x – długość krawędzi podstawy.

R1B8SDk6qukQ3

Z zależności w trójkącie prostokątnym o kątach 30°, 60°, 90°:

6=a3

a=23

Zatem OA=23, SA=43.

Obliczymy długość krawędzi podstawy. Odcinek OA jest wysokością trójkąta równobocznego, więc 23=x32, x=4.

Pole ściany bocznej ma miarę:

P=1244313,856 m2.

Gontem pokryto 5 ścian, więc potrzebujemy go

13,856569,3 m2.

Przykład 3
R9x7hkVaqXstu

Karmnik dla ptaków ma mieć kształt czworościanu foremnego o krawędzi długości 80 cm. Aby go precyzyjnie wykonać, trzeba znać miary kątów pomiędzy sąsiednimi ścianami bocznymi, kąt nachylenia krawędzi bocznej do płaszczyzny podstawy i kąt nachylenia ścian bocznych do płaszczyzny podstawy. Obliczymy je.

Rozwiązanie:

Ściany boczne są trójkątami równobocznymi o boku długości 80 cm. Odcinki zaznaczone na rysunku jako x są wysokościami tych trójkątów.

Zaczniemy od kąta pomiędzy sąsiednimi ścianami bocznymi. Wykonamy rysunek pomocniczy. Wprowadzimy dodatkowe oznaczenie:

x - wysokość ścian bocznych,

α - kąt pomiędzy dwoma sąsiednimi ścianami.

RAZlhKK3YuyyN

Ściany boczne są trójkątami równobocznymi o boku długości 80 cm. Odcinki zaznaczone na rysunku jako x są wysokościami tych trójkątów.

x=8032=403

Aby obliczyć miarę kąta α, wykorzystamy twierdzenie cosinusów:

802=x2+x2-2x2cosα

6400=4800+4800-9600cosα

cosα=13

α70°

Obliczymy teraz miarę kąta nachylenia ściany bocznej do płaszczyzny podstawy.

R14r11ftFgVhc

β - kąt nachylenia ściany bocznej do płaszczyzny podstawy,

r - promień okręgu wpisanego w trójkąt równoboczny.

r=8036=4033

x - wysokość trójkąta równobocznego

x=8032=403

cosβ=rx

cosβ=4033403=13

β70°

Policzymy miarę kąta nachylenia krawędzi bocznej do płaszczyzny podstawy.

RYl8CwEk7wpXj

γ - kąt nachylenia krawędzi bocznej do płaszczyzny podstawy,

R - promień okręgu opisanego na trójkącie równobocznym.

R=8033

cosγ=803380=33

γ55

Przykład 4

Architekt zaprojektował dach domu w kształcie ostrosłupa prostegoostrosłup prostyostrosłupa prostego o podstawie prostokąta o wymiarach 8 m×6 m. Z projektu wynika, że tangens kąta nachylenia krawędzi bocznej do płaszczyzny podstawy ostrosłupa wynosi 15. Aby dobrze wymierzyć rozmieszczenie kalenic, musimy poznać miarę kątów płaskich przy wierzchołku ostrosłupa. Wyznaczymy ich miarę.

Rozwiązanie:

Wykonamy rysunek pomocniczy. Wprowadzimy oznaczenie pomocnicze: niech d – długość przekątnej prostokąta, H – długość wysokości ostrosłupa, x – długości krawędzi bocznych, γ - miara kąt nachylenia krawędzi bocznej do płaszczyzny podstawy.

RI96pGl6iWsrj

d2=82+62

d=10

tgγ=H12d

15=H5

H=1

x - długości krawędzi bocznych

x2=12+52

x=26

Zobaczmy na rysunku, gdzie leżą kąty płaskie przy wierzchołku ostrosłupakąt płaski przy wierzchołku ostrosłupakąty płaskie przy wierzchołku ostrosłupa. Oznaczmy je jako αβ.

R1E69qLdgKTXc

Z twierdzenia cosinusów mamy:

62=x2+x2-2x2cosα

36=26+26-52cosα

cosα=1652=413

α72°

82=x2+x2-2x2cosβ

64=26+26-52cosβ

cosβ=-1252=-313

β103°

Zatem kąty płaskie mają odpowiednio miary 72°103°.

Przykład 5

Pan Marek wybudował drewnianą altanę w kształcie ostrosłupa prawidłowegoostrosłup prawidłowyostrosłupa prawidłowego czworokątnego o krawędzi podłogi 4 m. Kąt nachylenia krawędzi bocznych do płaszczyzny podstawy wynosi 45°. Postanowił zabudować 3 ściany boczne  deskami o grubości 2,5 cm. Metr sześcienny deski kosztuje 700 . Obliczymy koszt desek potrzebnych na obicie altanki oraz jej kubaturę.

R1F7oK1h6EK0c

Rozwiązanie:

Wykonamy rysunek pomocniczy. Niech H oznacza długość wysokości ostrosłupa.

W podstawie mamy kwadrat o krawędzi długości 4 m, więc jego przekątna ma długość 42 m.

R1YrGLD4k71vT

Trójkąt SOC jest prostokątny równoramienny. OC=22. Zatem również H=22, stąd krawędzie boczne ostrosłupa mają długość 4 m a ściany boczne są trójkątami równobocznymi.

Obliczymy pole jednej zabudowanej ściany bocznej:

Pbś=4234=436,93  m 2

Jeśli pole ściany bocznej pomnożymy przez grubość deski, to otrzymamy ilość metrów sześciennych desek potrzebnych na jej obudowanie:

2,5 cm = 0,025 m

6,93  m 2 ·0,025 m0,17  m 3

Mamy trzy ściany, więc potrzebujemy: 0,17  m 3 · 3 = 0,51  m 3 desek.

Policzymy koszt desek:

700 · 0,51  357 .

Obliczymy na koniec kubaturę altany (objętość ostrosłupa): V=13Pp H=13 · 42 · 22=322315,08   m3

Odpowiedź: Koszt obudowy 3 ścian altanki potrzeba 357 . Kubatura altanki wynosi 15,08   m 3 .

Polecenie 1

Zapoznaj się z treścią filmu edukacyjnego. Zwróć uwagę na to, na którym etapie obliczeń stosuje się wielkości przybliżone.

RykVmY92JVFWP
Film nawiązujący do treści materiału dotyczący ostrosłupów- kontekst realistyczny.
Polecenie 2

Namiot typu tipi ma kształt ostrosłupa prawidłowego sześciokątnego o krawędzi podstawy długości 3 m i objętości 13,5 m3. Oblicz długość krawędzi bocznych ostrosłupa.

Treść do ćwiczeń 1‑3

Rui0js3b4Md5g
Piramida w Rapie
Źródło: dostępny w internecie: www.wikipedia.org, domena publiczna.

1811 roku w mazurskiej wsi Rapa wybudowano grobowiec, którego kształt przypomina egipskie piramidy. Podstawa zbudowana jest z kamienia polnego, na planie kwadratu. Zewnętrzne wymiary piramidy wynoszą: wysokość – 15,9 m, długość boku podstawy – 10,4 m.

R44OvEux7csrI1
Ćwiczenie 1
Na ułożenie jeden m indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego piramidy wykorzystano ok. sto dwadzieścia sześć kamieni. Ile kamieni potrzeba do ułożenia całej budowli, łącznie z podłogą? Zaznacz poprawną odpowiedź. Możliwe odpowiedzi: 1. Około pięćdziesiąt siedem tysięcy czterysta., 2. Około pięć tysięcy siedemset czterdzieści., 3. Około pięćset siedemdziesiąt cztery tysiące.
RNbnVBeEBdWrt1
Ćwiczenie 2
Jaką wysokość powinna mieć bryła podobna do piramidy w Rapie, aby skala podobieństwa ich objętości wynosiła początek ułamka, jeden, mianownik, dwadzieścia siedem, koniec ułamka? Zaznacz poprawną odpowiedź. Możliwe odpowiedzi: 1. pięć przecinek trzy m, 2. czterysta dwadzieścia dziewięć przecinek trzy m, 3. zero przecinek pięć dziewięć m
RoGSlW6z4wONp2
Ćwiczenie 3
Uzupełnij zdania, przeciągając odpowiednie wartości w puste pola. Jeśli ściany piramidy w Rapie obłożymy tynkiem o grubości trzy cm, to na całą bryłę potrzeba około 1. dziesięć przecinek cztery m indeks górny, trzy, koniec indeksu górnego, 2. trzysta czterdzieści osiem l, 3. sto cztery m indeks górny, trzy, koniec indeksu górnego, 4. sześćdziesiąt dziewięć przecinek sześć kg, 5. trzydzieści cztery przecinek osiem l, 6. sześćset dziewięćdziesiąt sześć kg tynku. Na jeden metr kwadratowy powierzchni tynku o grubości trzy cm potrzeba około dwa kg gładzi szpachlowej i jeden litr wody. Potrzebujemy więc około 1. dziesięć przecinek cztery m indeks górny, trzy, koniec indeksu górnego, 2. trzysta czterdzieści osiem l, 3. sto cztery m indeks górny, trzy, koniec indeksu górnego, 4. sześćdziesiąt dziewięć przecinek sześć kg, 5. trzydzieści cztery przecinek osiem l, 6. sześćset dziewięćdziesiąt sześć kg gładzi i 1. dziesięć przecinek cztery m indeks górny, trzy, koniec indeksu górnego, 2. trzysta czterdzieści osiem l, 3. sto cztery m indeks górny, trzy, koniec indeksu górnego, 4. sześćdziesiąt dziewięć przecinek sześć kg, 5. trzydzieści cztery przecinek osiem l, 6. sześćset dziewięćdziesiąt sześć kg wody.
2
Ćwiczenie 4

Pan Adam potrzebuje pokryć połać dachu gontem bitumicznym. Kształt dachu przypomina ostrosłup ścięty o krawędziach bocznych równej długości, przedstawiony na rysunku.

ROEOHAtvwYzkh
R19wZb7TxKEh5
Łączenie par. Wskaż, czy zdania są prawdziwe czy fałszywe.. Długość kalenic (krawędzi bocznych) wynosi ok. osiem przecinek jeden m.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Kąt nachylenia kalenic do płaszczyzny podstawy ma miarę czterdzieści dwa stopnie.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Kąt nachylenia ścian bocznych o krótszej podstawie wynosi pięćdziesiąt trzy stopnie.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
R1cIMN1vP5SiE2
Ćwiczenie 5
Budujemy dach w kształcie ostrosłupa prawidłowego sześciokątnego, którego kalenica ma długość trzy m. Wiemy, że kalenica jest nachylona do płaszczyzny podstawy pod kątem o mierze trzydzieści stopni. Ile drewnianych belek należy zamówić na opisaną konstrukcję, jeśli wiemy, że są one ułożone jak krawędzie ostrosłupa? Zaznacz poprawną odpowiedź. Możliwe odpowiedzi: 1. trzydzieści cztery m, 2. osiemnaście m, 3. piętnaście m
Rwryf7G28vEx02
Ćwiczenie 6
Architekt zaprojektował dach altany w kształcie ostrosłupa prostego o podstawie trójkąta prostokątnego o wymiarach przyprostokątnych cztery m × trzy m . Z projektu wynika, że kąt nachylenia krawędzi bocznej do płaszczyzny podstawy ostrosłupa wynosi dwadzieścia pięć stopni. Uzupełnij zdania, przeciągając odpowiednie wartości w puste pola.
  • Miara kąta płaskiego przy wierzchołku ostrosłupa ściany o najmniejszej powierzchni: 1. jedenaście przecinek osiem m indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, 2. jeden przecinek jeden siedem m, 3. sto pięćdziesiąt pięć stopni, 4. dwa przecinek dwa m, 5. jeden przecinek osiem m, 6. dziesięć przecinek dwa m indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, 7. sto trzydzieści stopni, 8. dwa przecinek siedem sześć m.
  • Pole powierzchni bocznej: 1. jedenaście przecinek osiem m indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, 2. jeden przecinek jeden siedem m, 3. sto pięćdziesiąt pięć stopni, 4. dwa przecinek dwa m, 5. jeden przecinek osiem m, 6. dziesięć przecinek dwa m indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, 7. sto trzydzieści stopni, 8. dwa przecinek siedem sześć m.
  • Wysokość dachu: 1. jedenaście przecinek osiem m indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, 2. jeden przecinek jeden siedem m, 3. sto pięćdziesiąt pięć stopni, 4. dwa przecinek dwa m, 5. jeden przecinek osiem m, 6. dziesięć przecinek dwa m indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, 7. sto trzydzieści stopni, 8. dwa przecinek siedem sześć m.
  • Długość kalenicy: 1. jedenaście przecinek osiem m indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, 2. jeden przecinek jeden siedem m, 3. sto pięćdziesiąt pięć stopni, 4. dwa przecinek dwa m, 5. jeden przecinek osiem m, 6. dziesięć przecinek dwa m indeks górny, dwa, koniec indeksu górnego, 7. sto trzydzieści stopni, 8. dwa przecinek siedem sześć m.
3
Ćwiczenie 7

Dom, którego dach przypomina kształtem ostrosłup prosty czworokątny o podstawie trapezu równoramiennego (zobacz rysunek), wybudowano w roku 2002. Obecnie wykonano renowację dachu, wymieniając jego pokrycie na dachówkę. Koszt dachówki to 120 /m2. Oblicz, ile kosztował materiał, jeśli wiemy, że kąt nachylenia kalenicy do płaszczyzny podstawy wynosi 16°.

R1QsrJNDRjRzY
3
Ćwiczenie 8
RzXPh98MZeWIN1
Źródło: pixabay.com, Luwr, dostępny w internecie: www.pixabay.com, licencja: CC 0 1.0.

Piramida Luwru to konstrukcja ze stali i szkła, znajdująca się na dziedzińcu Luwru w Paryżu. Ma 21,65 m wysokości, a bok podstawy ma 35,42 m. W piramidzie znajdują się 603 tafle szklane o kształcie rombu i 70 tafli trójkątnych, co daje łącznie 673 elementy. Nachylenie ścian wynosi 51° (wzorem proporcji była piramida Cheopsa, której nachylenie wynosi 51°50'). Cała konstrukcja waży 180 ton. Polski biznesmen postanowił stworzyć bryłę, której pole powierzchni będzie 64 krotnie mniejsze od Piramidy Luwru, ale będzie stworzona z bursztynu (ściany grubości 20 cm). Ile potrzebowałby materiału na realizację swojego pomysłu?

Słownik

ostrosłup prawidłowy
ostrosłup prawidłowy

ostrosłup prosty, w którym podstawa jest wielokątem foremnym

ostrosłup prosty
ostrosłup prosty

ostrosłup, w którym spodek wysokości pokrywa się ze środkiem okręgu opisanego na podstawie. Krawędzie boczne ostrosłupa prostego są tej samej długości

kąt płaski przy wierzchołku ostrosłupa
kąt płaski przy wierzchołku ostrosłupa

kąt pomiędzy ramionami trójkąta równoramiennego będącego jego ścianą boczną