Transformacja ustrojowa
Co wiem i umiem, jeżeli matura byłaby z tego modułu
W powtórkowych lekcjach skupimy się na części poświęconej pytaniom. Odnoszą się one do wielu różnych materiałów źródłowych (nie tylko tekstów oraz ilustracji, ale również map, tabel czy wykresów itp.). Przede wszystkim musisz dokładnie zapoznać się z materiałami źródłowymi, ale także zwrócić uwagę na polecenia. Poniżej przybliżamy, jak rozumieć polecenia w zadaniach różnego typu:
każda przedstawiona ocena – o ile będzie dobrze uzasadniona – zostanie uznana, dlatego też kluczową rolę odgrywa umiejętność budowania argumentacji;, udowodnij w poleceniu tym zawarta jest teza, a twoim zadaniem jest stworzenia krótkiej narracji z podaniem argumentów na rzecz jej prawdziwości;, uzasadnij zadanie podobne jak powyżej, ale w tym przypadku powinno się określić sposób rozumowania, który umożliwia postawienie danej tezy;, wykaż należy tu wykazać prawdziwość lub nieprawdziwość związków przyczynowo‑skutkowych, odnoszących się do tezy; podaj, wymień, wskaż – takie polecenia występują w zadaniach półotwartych, w których jest miejsce na twoją odpowiedź; podajesz wtedy pojęcie, nazwę własną (pełną, bez skrótów), imię i nazwisko osoby itp.
Pamiętaj, że odpowiedź musi odnosić się do źródła – błędem jest bazowanie wyłącznie na swojej wiedzy i zignorowanie podanego źródła. Chodzi bowiem o to, aby osoba odpowiadająca na pytanie umiejętnie połączyła analizę materiału źródłowego z własną wiedzą. Nie bój się korzystać z posiadanych informacji i zawsze odwołuj się do podanych źródeł. Pamiętaj również o tym, by wczytywać się w polecenia – czasem wiedza własna nie jest potrzebna, czasem tekst to tylko inspiracja, a innym razem należy połączyć wiedzę z interpretacją tekstu.
Rozwiąż zadania maturalne przygotowane przez Centralną Komisję Egzaminacyjną
Rozwiązując zadania pamiętaj, że do ich prawidłowego wykonania potrzebujesz wiadomości i umiejętności opanowanych w szkole podstawowej i ponadpodstawowej.
Materiał źródłowy do ćwiczenia 1 i 2
Materiał 1. Fragmenty Konstytucji PRL uchwalonej 22 lipca 1952 r.
Art. 1.1. Polska Rzeczpospolita Ludowa jest państwem demokracji ludowej.
2. W Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej władza należy do ludu pracującego miast i wsi.
Art. 2.1. Lud pracujący sprawuje władzę państwową przez swych przedstawicieli, wybieranych do Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i do rad narodowych w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich, w głosowaniu tajnym.
2. Przedstawiciele ludu w Sejmie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i w radach narodowych są odpowiedzialni przed swymi wyborcami i mogą być przez nich odwoływani.
Źródło: Dz.U. 1952, nr 33, poz. 232.
Materiał 2. Fragmenty ustawy o zmianie Konstytucji PRL uchwalonej 10 lutego 1976 r.
[…] W Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej […]
1)[…] art. 1 ust. 1 otrzymuje brzmienie: „1. Polska Rzeczpospolita Ludowa jest państwem socjalistycznym”;
2)po art. 2 dodaje się art. 2a […] w brzmieniu: „Art. 2a.1. Przewodnią siłą polityczną społeczeństwa w budowie socjalizmu jest Polska Zjednoczona Partia Robotnicza.
2.Współdziałanie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego i Stronnictwa Demokratycznego stanowi podstawę Frontu Jedności Narodu.
3.Front Jedności Narodu jest wspólną płaszczyzną działania organizacji społecznych ludu pracującego i patriotycznego zespolenia wszystkich obywateli […]”.
Źródło: Dz.U. 1976, nr 5, poz. 29.
Uzasadnij, że przedstawione uregulowania konstytucyjne są sprzeczne z zasadami ustrojowymi suwerenności narodu i pluralizmu politycznego. Odnieś się w przypadku każdej z tych zasad do co najmniej jednego z przytoczonych przepisów prawnych.
Odnosząc się do rozwiązań prawnych obowiązujących w Rzeczypospolitej Polskiej, sformułuj trzy argumenty potwierdzające, że przepis prawny art. 2.2. (z materiału 1.) stracił moc obowiązującą.
Materiał źródłowy do ćwiczenia 3
Źródło. Fragment artykułu prasowego
Jednym z pierwszych posunięć nowego ministra finansów, gdy wszedł do gmachu przy ul. Świętokrzyskiej, była likwidacja departamentu cen. Wtedy oznaczało to, że państwo przestaje ustalać ceny na wszystko: od węgla do papieru toaletowego. Ceny, zwłaszcza żywności, w PRL musiały być niskie, polityczne. […] Pełną parą pracowały tylko maszyny w Państwowej Wytwórni Papierów Wartościowych, drukując banknoty z coraz większą liczbą zer. [...] Częścią [tego] planu [...] było wprowadzenie wymienialności złotego. Własna waluta nie była wtedy przez rodaków szanowana.
Źródło: J. Solska, Czarny i Biały, „Polityka”, nr 13 (2025), s. 42–43.
Dokończ zdanie. Wybierz odpowiedź A., B. albo C. oraz odpowiedź 1. albo 2.
Materiał źródłowy do ćwiczenia 4,5,6 i 7
Źródło 1. Fragment Ustawy Konstytucyjnej z dnia 23 kwietnia 1992 r. o trybie przygotowania i uchwalenia Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej
Art. 11. 1. Przyjęcie w referendum Konstytucji następuje wówczas, gdy opowiedziała się za nią większość biorących udział w głosowaniu.
2. Prezydent podpisuje przyjętą w referendum Konstytucję i zarządza jej niezwłoczne ogłoszenie w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.
Źródło: Dz.U. 1992 nr 67 poz. 336.
Źródło 2. Fragment Konstytucji RP
Art. 125.1. W sprawach o szczególnym znaczeniu dla państwa może być przeprowadzone referendum ogólnokrajowe.
3. Jeżeli w referendum ogólnokrajowym wzięło udział więcej niż połowa uprawnionych do głosowania, wynik referendum jest wiążący.
Źródło: Dz.U. z 1997 r. nr 78 poz. 483 ze sprost. i późn. zm.
Źródło 3. Fragment ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o referendum ogólnokrajowym
Art. 4. 1. Referendum wyznacza się na dzień wolny od pracy.
2. Głosowanie w referendum może być przeprowadzone w ciągu jednego albo dwóch dni.
3. Jeżeli głosowanie w referendum przeprowadza się w ciągu dwóch dni, termin głosowania określa się na dzień wolny od pracy oraz dzień go poprzedzający.
Źródło: Dz.U. z 2025 r. poz. 300.
Źródło 4. Dane o frekwencji w referendach ogólnopolskich w latach 1997–2015
Dokończ zdanie. Wybierz odpowiedź A., B. albo C. oraz odpowiedź 1. albo 2.
Podaj imię i nazwisko Prezydenta RP, który podpisał ustawę, której fragment przytoczono w źródle 1.
Przy podanych referendach zaznacz, czy ich wynik był wiążący, oraz uzasadnij swój wybór, powołując się na odpowiednie przepisy prawne.
Uzupełnij zdanie – podaj nazwy dwóch organów państwa (A.) i (B.).