Kulturowe, polityczne i gospodarcze zmiany na świecie po 1989 roku
Co wiem i umiem, jeżeli matura byłaby z tego modułu
W powtórkowych lekcjach skupimy się na części poświęconej pytaniom. Odnoszą się one do wielu różnych materiałów źródłowych (nie tylko tekstów oraz ilustracji, ale również map, tabel czy wykresów itp.). Przede wszystkim musisz dokładnie zapoznać się z materiałami źródłowymi, ale także zwrócić uwagę na polecenia. Poniżej przybliżamy, jak rozumieć polecenia w zadaniach różnego typu:
każda przedstawiona ocena – o ile będzie dobrze uzasadniona – zostanie uznana, dlatego też kluczową rolę odgrywa umiejętność budowania argumentacji;, udowodnij w poleceniu tym zawarta jest teza, a twoim zadaniem jest stworzenia krótkiej narracji z podaniem argumentów na rzecz jej prawdziwości;, uzasadnij zadanie podobne jak powyżej, ale w tym przypadku powinno się określić sposób rozumowania, który umożliwia postawienie danej tezy;, wykaż należy tu wykazać prawdziwość lub nieprawdziwość związków przyczynowo‑skutkowych, odnoszących się do tezy; podaj, wymień, wskaż – takie polecenia występują w zadaniach półotwartych, w których jest miejsce na twoją odpowiedź; podajesz wtedy pojęcie, nazwę własną (pełną, bez skrótów), imię i nazwisko osoby itp.
Pamiętaj, że odpowiedź musi odnosić się do źródła – błędem jest bazowanie wyłącznie na swojej wiedzy i zignorowanie podanego źródła. Chodzi bowiem o to, aby osoba odpowiadająca na pytanie umiejętnie połączyła analizę materiału źródłowego z własną wiedzą. Nie bój się korzystać z posiadanych informacji i zawsze odwołuj się do podanych źródeł. Pamiętaj również o tym, by wczytywać się w polecenia – czasem wiedza własna nie jest potrzebna, czasem tekst to tylko inspiracja, a innym razem należy połączyć wiedzę z interpretacją tekstu.
Rozwiąż zadania maturalne przygotowane przez Centralną Komisję Egzaminacyjną
Rozwiązując zadania pamiętaj, że do ich prawidłowego wykonania potrzebujesz wiadomości i umiejętności opanowanych w szkole podstawowej i ponadpodstawowej.
Materiał źródłowy do ćwiczenia 1 i 2
Materiał 1. Fotografia wykonana na Półwyspie Krymskim (luty 1945 r.; od lewej: W. Churchill, F.D. Roosevelt, J. Stalin)
Materiał 2. Fragment przemówienia W. Churchilla w Fulton (marzec 1946 r.)
Od Szczecina nad Bałtykiem do Triestu nad Adriatykiem opuściła się żelazna kurtyna w poprzek kontynentu.
Materiał 3. Fragment przemówienia H.S. Trumana przed Kongresem (marzec 1947 r.)
Polityką [naszego państwa] musi być wspieranie wolnych społeczeństw, które opierają się próbom podporządkowania ich przez zbrojne mniejszości lub opierają się presji zewnętrznej. [N]asza pomoc powinna mieć przede wszystkim formę ekonomiczną […].
Źródło: K. Michałek, Doktryna Trumana […], „Dzieje Najnowsze” 1997, nr 2, s. 24–25.
Źródło: dostępny w internecie: www.atlanticcouncil.org.
Źródło: dostępny w internecie: www.polskieradio.pl.
Przedstaw ład międzynarodowy, którego początek był związany z wydarzeniami wskazanymi w materiałach – w odpowiedzi podaj nazwy obu supermocarstw dominujących w tym ładzie oraz nazwę typu tego ładu.
Sformułuj argument i kontrargument do tezy: Ład międzynarodowy, którego początek był związany z wydarzeniami wskazanymi w materiałach, został zastąpiony przez ład policentryczny.
Materiał źródłowy do ćwiczenia 3 i 4
Tekst 1. O jednym z konfliktów zbrojnych
Ich przeciwnikami byli bojownicy, którzy bronili swego kraju, tradycyjnego stylu życia, swojej niepodległości i religii, co dawało im motywację do najwyższego poświęcenia. Ponadto nie bali się śmierci, a oprócz odwagi, której dowody dawali nieraz na polu bitwy, wysoko cenili honor, który nie był dla nich pojęciem abstrakcyjnym, lecz istotnym składnikiem ich wyobrażenia o samych sobie. Toteż szybko stało się jasne, że wojna [ta] na pewno nie będzie dla Związku Sowieckiego wojną błyskawiczną. Dopóki […] mudżahedini mieli dostęp do swoich pakistańskich baz – a nigdy nie udało się ich od nich odciąć – mogli liczyć na ciągły napływ nowych bojowników ze wszystkich krajów muzułmańskich, na pomoc [monarchii] naftowych Zatoki Perskiej oraz na wsparcie tajnych służb Pakistanu i Stanów Zjednoczonych.
Źródło: E. Barnavi, K. Pomian, Rewolucja europejska 1945–2007, Warszawa 2011, s. 127.
Tekst 2. O polskim udziale w misji wojskowej
Zakończenie polskiego udziału w operacji „Trwała Wolność”, które nastąpiło 25 kwietnia 2007 r., nie oznaczało końca obecności Polaków u stóp Hindukuszu. Sytuacja wymagała ciągłej obecności wojsk międzynarodowych, tym razem w ramach Międzynarodowych Sił Wsparcia Bezpieczeństwa – ISAF, w których polscy żołnierze uczestniczyli przez piętnaście zmian, w latach 2007–2014. Głównym celem obecności koalicji sił międzynarodowych było ustabilizowanie sytuacji wewnętrznej, poprawa warunków bezpieczeństwa oraz wsparcie dla władz lokalnych, co miało ułatwić normalizację życia w tym kraju.
Źródło: [na podstawie:] www.wojsko-polskie.pl.
Podaj nazwę państwa, na którego terytorium miały miejsce wydarzenia przedstawione w obu tekstach.
Sformułuj argument i kontrargument do tezy: Obecność sił międzynarodowych, wskazana w tekście 2., była w tym państwie konsekwencją wydarzeń przedstawionych w tekście 1.
Materiał źródłowy do ćwiczenia 5,6 i 7
O jednej z operacji wojskowych NATO
NATO, realizując postanowienia Rady Bezpieczeństwa (rezolucja S/RES/781), rozpoczęło patrolowanie stref objętych zakazem lotów dla samolotów wojskowych (no‑fly zones) nad terytorium Bośni i Hercegowiny w ramach operacji „Sky Monitor”, będącej pierwszą operacją powietrzną NATO. [O]peracja ta została zastąpiona przez operację „Deny Flight”, która zapewniała również bezpośrednie wsparcie powietrzne wojskom UNPROFOR (tzw. CAS – close air support) oraz pozwalała na użycie siły w przypadku naruszenia zakazu. [W następnym roku] doszło do pierwszej bezpośredniej akcji bojowej Sojuszu – natowskie F‑16 zestrzeliły cztery samoloty szturmowo‑treningowe Super Galeb, które wtargnęły do strefy objętej zakazem lotów.
Źródło: Międzynarodowe operacje pokojowe i stabilizacyjne w polskiej polityce bezpieczeństwa w XX i XXI wieku, red. D.S. Kozerawski, Warszawa 2016, s. 123.
Rozstrzygnij, czy operacja wojskowa przedstawiona w tekście była formą realizacji przez NATO zadania kolektywnej obrony państw członkowskich. Odpowiedź uzasadnij.
Rozstrzygnij, czy operację wojskową NATO przedstawioną w tekście przeprowadzono na podstawie mandatu ONZ. Odpowiedź uzasadnij.
Materiał źródłowy do ćwiczenia 8 i 9
Źródło. Fragment artykułu prasowego
Przez kolejnych 30 lat Kongo trwało w stanie letargu, z którego wybudziło je ludobójstwo w sąsiedni[m kraju], kiedy ludność Hutu zamordowała ok. 800 tys. swoich sąsiadów, Tutsi. Rozlew krwi przerwało dopiero wkroczenie […] tutsyjskiej partyzantki […] do Kigali, co z kolei wywołało exodus ok. 2 mln Hutu – wśród których były dziesiątki tysięcy sprawców ludobójstwa – do wschodniego Konga. Kryzys uchodźczy uruchomił lawinę wydarzeń, która doprowadziła do wybuchu pierwszej wojny kongijskiej.
Źródło: T. Targański, Klątwa Conrada, „Polityka”, nr 8 (2025), s. 63.
Podaj nazwę państwa, w którym doszło do ludobójstwa opisanego w tekście.
Podaj dwa przykłady polskich organizacji zajmujących się pomocą ofiarom wojen domowych.