R16RK5mp3ajcw
Zdjęcie przedstawia wnętrze teatru. Na pierwszym planie znajdują się fotele dla widzów ustawione w rzędach. Na drugim planie znajduje się scena teatralna, zasłonięta kotarą. Zdjęcie zrobiono przy przyciemnionych światłach, w teatrze panuje półmrok.

Jak czytać dramaty? William Szekspir, Makbet

Źródło: Pixabay, domena publiczna.

Tragedia szekspirowska

RpocSYF5kDBKj
The Globe, Londyn, Anglia
Źródło: Diego Delso, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 4.0.

Tragedia szekspirowska jest to stworzona przez Williama Szekspira, wyróżniająca się walorami artystycznymi odmiana dramatu elżbietańskiegodramat elżbietańskidramatu elżbietańskiego, który wywodzi się z tradycji średniowiecznych misteriówmisteriummisteriówmoralitetówmoralitetmoralitetów.

R1SkdJRZaUdOc1
William Szekspir
Źródło: BatyrAshirbayev98, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 4.0.

Źródłem inspiracji, szczególnie we wczesnym okresie twórczości, były dla Szekspira także tragedie Seneki, osnute wokół motywu zemsty i zdrady. Od klasycznej tragedii greckiej tragedia szekspirowska różni się zarówno poetyką, jak i zawartą w niej wizją świata. Szekspir, podobnie jak inni twórcy epoki elżbietańskiej, nie przestrzegał w swoich utworach klasycznych zasad trzech jedności. Wydarzenia mogły rozgrywać się w wielu, nierzadko odległych miejscach, a czas akcji, zazwyczaj przekraczający jedną dobę, był traktowany dość swobodnie. Na akcję często składało się wiele luźno ze sobą powiązanych wątków, które łączył główny bohater. Postacie pojawiające się w tragedii szekspirowskiej to przede wszystkim królowie i ludzie szlachetnie urodzeni, jednak obok nich często pojawiają się, zazwyczaj na drugim planie, przedstawiciele niższych warstw społecznych. W tragedii szekspirowskiej nie obowiązywała zasada decorumdecorumdecorum, pojmowana tak jak w tragedii antycznej. Na scenie pojawiały postacie i zjawiska nadprzyrodzone (np. duchy), nie unikano również pokazywania drastycznych wydarzeń, morderstw. Tragedia szekspirowska była również zróżnicowana pod względem stylistycznym. Nie obowiązywał tu jednolity, podniosły ton, wzniosłość i groza przeplatały się z komizmem i groteską, a wyszukany poetycki styl występował obok języka kolokwialnego, a nawet wulgarnego. Inaczej niż w tragedii greckiej wygląda też problem tragizmutragizmtragizmu. Konflikt tragiczny rozgrywał się zazwyczaj w duszy bohatera i miał charakter psychologiczny, tragizmtragizmtragizm nie był też wynikiem fatumfatumfatum, ale miał swe źródło w konflikcie bohaterów dążących do realizacji swych celów. Bohater tragedii szekspirowskiej stanowił połączenie klasycznego bohatera tragicznego z „czarnym charakterem”. Prekursorami Szekspira byli reprezentujący starsze pokolenie dramaturgów elżbietańskich Thomas Kyd (Tragedia hiszpańska) i Christopher Marlow (Faust, Tamerlan Wielki). Pierwsze tragedie Szekspira to Titus AndronicusRomeo i Julia, napisane w latach 1590‑1599 obok wielu komedii, w tzw. okresie optymistycznym, kiedy Szekspir tworzył głównie komedie. Makbet obok innych wybitnych tragedii (m.in. Hamleta, OtellaKróla Leara) powstał w latach 1600‑1608, czyli w tzw. okresie tragicznym.

Polecenie 1
Zapoznaj się z treścią nagrania. Następnie na przykładzie Makbeta opisz różnice pomiędzy tragedią grecką a szekspirowską. Odwołaj się do fragmentów utworu.
Zapoznaj się z treścią nagrania. Następnie na przykładzie Makbeta opisz różnice pomiędzy tragedią grecką a szekspirowską. Odwołaj się do fragmentów utworu.
R153ORf7O68bY
(Uzupełnij).
Polecenie 2

Spośród wydarzeń składających się na akcję Makbeta podaj te, które:

a) rozgrywają się na płaszczyźnie realnej; 

b) te, które rozgrywają się na płaszczyźnie fantastycznej.

R1AMA2fDup7Bh
(Uzupełnij).
RJbH3ugqkIEbe
Nagranie dźwiękowe Streszczenie utworu, Akt I.
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Słownik

decorum
decorum

(łac. stosownieprzyzwoicie) – zasada stosowności, wyznaczająca normy właściwego zharmonizowania poszczególnych elementów dzieła literackiego: odpowiedniość jego stylu (słownictwa, składni, wiersza) wobec treści, wobec sytuacji podmiotu mówiącego, społecznej pozycji odbiorcy oraz realizowanego gatunku literackiego

dramat elżbietański
dramat elżbietański

(gr. dráma - czynność, akcja) określenie dramatu z czasów panowania angielskiej królowej Elżbiety I, jego najważniejszym twórcą był William Szekspir; dramat elżbietański cechowały: złamanie antycznej zasady jedności czasu i miejsca akcji, synkretyzm stylistyczny i gatunkowy, współistnienie światów realnego i fantastycznego, pogłębiony rysunek psychologiczny postaci, które nie są zdane na fatum, lecz same decydują o sobie

fatum
fatum

(łac. fatum – słowo, powiedzenie boga;  gr. Ananke) – przeznaczenie, nieodwołalna wola bogów, ściśle określony i niezmienny los człowieka, na który nikt nie ma wpływu

misterium
misterium

(łac. mysterium – tajemnica, kult religijny) – średniowieczny dramat religijny o tematyce zaczerpniętej z Biblii lub z życia świętych i męczenników

moralitet
moralitet

(łac. moralitas - moralność) średniowieczny utwór sceniczny z alegorycznymi postaciami personifikującymi walkę dobra ze złem

tragizm
tragizm

(gr. tragikós – tragiczny) – niemożliwy do uniknięcia konflikt pomiędzy równorzędnymi wartościami, prowadzący bohatera do katastrofy, najczęściej śmierci; bohater nieświadomie swoim działaniem sprowadza na siebie klęskę; jego los jest zdeterminowany przez działania sił niezależnych (np. przeznaczenie, decyzje boskie, naturę) lub sprzeczności między różnymi racjami, np. jednostką a społeczeństwem, miłością a obowiązkiem itp.