Jak czytać dramaty? William Szekspir, Makbet
Tragedia szekspirowska

Tragedia szekspirowska jest to stworzona przez Williama Szekspira, wyróżniająca się walorami artystycznymi odmiana dramatu elżbietańskiegodramatu elżbietańskiego, który wywodzi się z tradycji średniowiecznych misteriówmisteriów i moralitetówmoralitetów.

Źródłem inspiracji, szczególnie we wczesnym okresie twórczości, były dla Szekspira także tragedie Seneki, osnute wokół motywu zemsty i zdrady. Od klasycznej tragedii greckiej tragedia szekspirowska różni się zarówno poetyką, jak i zawartą w niej wizją świata. Szekspir, podobnie jak inni twórcy epoki elżbietańskiej, nie przestrzegał w swoich utworach klasycznych zasad trzech jedności. Wydarzenia mogły rozgrywać się w wielu, nierzadko odległych miejscach, a czas akcji, zazwyczaj przekraczający jedną dobę, był traktowany dość swobodnie. Na akcję często składało się wiele luźno ze sobą powiązanych wątków, które łączył główny bohater. Postacie pojawiające się w tragedii szekspirowskiej to przede wszystkim królowie i ludzie szlachetnie urodzeni, jednak obok nich często pojawiają się, zazwyczaj na drugim planie, przedstawiciele niższych warstw społecznych. W tragedii szekspirowskiej nie obowiązywała zasada decorumdecorum, pojmowana tak jak w tragedii antycznej. Na scenie pojawiały postacie i zjawiska nadprzyrodzone (np. duchy), nie unikano również pokazywania drastycznych wydarzeń, morderstw. Tragedia szekspirowska była również zróżnicowana pod względem stylistycznym. Nie obowiązywał tu jednolity, podniosły ton, wzniosłość i groza przeplatały się z komizmem i groteską, a wyszukany poetycki styl występował obok języka kolokwialnego, a nawet wulgarnego. Inaczej niż w tragedii greckiej wygląda też problem tragizmutragizmu. Konflikt tragiczny rozgrywał się zazwyczaj w duszy bohatera i miał charakter psychologiczny, tragizmtragizm nie był też wynikiem fatumfatum, ale miał swe źródło w konflikcie bohaterów dążących do realizacji swych celów. Bohater tragedii szekspirowskiej stanowił połączenie klasycznego bohatera tragicznego z „czarnym charakterem”. Prekursorami Szekspira byli reprezentujący starsze pokolenie dramaturgów elżbietańskich Thomas Kyd (Tragedia hiszpańska) i Christopher Marlow (Faust, Tamerlan Wielki). Pierwsze tragedie Szekspira to Titus Andronicus i Romeo i Julia, napisane w latach 1590‑1599 obok wielu komedii, w tzw. okresie optymistycznym, kiedy Szekspir tworzył głównie komedie. Makbet obok innych wybitnych tragedii (m.in. Hamleta, Otella i Króla Leara) powstał w latach 1600‑1608, czyli w tzw. okresie tragicznym.
Spośród wydarzeń składających się na akcję Makbeta podaj te, które:
a) rozgrywają się na płaszczyźnie realnej;
b) te, które rozgrywają się na płaszczyźnie fantastycznej.
Słownik
(łac. stosownie, przyzwoicie) – zasada stosowności, wyznaczająca normy właściwego zharmonizowania poszczególnych elementów dzieła literackiego: odpowiedniość jego stylu (słownictwa, składni, wiersza) wobec treści, wobec sytuacji podmiotu mówiącego, społecznej pozycji odbiorcy oraz realizowanego gatunku literackiego
(gr. dráma - czynność, akcja) określenie dramatu z czasów panowania angielskiej królowej Elżbiety I, jego najważniejszym twórcą był William Szekspir; dramat elżbietański cechowały: złamanie antycznej zasady jedności czasu i miejsca akcji, synkretyzm stylistyczny i gatunkowy, współistnienie światów realnego i fantastycznego, pogłębiony rysunek psychologiczny postaci, które nie są zdane na fatum, lecz same decydują o sobie
(łac. fatum – słowo, powiedzenie boga; gr. Ananke) – przeznaczenie, nieodwołalna wola bogów, ściśle określony i niezmienny los człowieka, na który nikt nie ma wpływu
(łac. mysterium – tajemnica, kult religijny) – średniowieczny dramat religijny o tematyce zaczerpniętej z Biblii lub z życia świętych i męczenników
(łac. moralitas - moralność) średniowieczny utwór sceniczny z alegorycznymi postaciami personifikującymi walkę dobra ze złem
(gr. tragikós – tragiczny) – niemożliwy do uniknięcia konflikt pomiędzy równorzędnymi wartościami, prowadzący bohatera do katastrofy, najczęściej śmierci; bohater nieświadomie swoim działaniem sprowadza na siebie klęskę; jego los jest zdeterminowany przez działania sił niezależnych (np. przeznaczenie, decyzje boskie, naturę) lub sprzeczności między różnymi racjami, np. jednostką a społeczeństwem, miłością a obowiązkiem itp.