RUSONLQEXT8RF
Obraz przedstawia scenę zbiorową na Starym Mieście w Warszawie, ukazującą pochód uczestników zmierzających do Kolegiaty św. Jana, by zaprzysiąc tekst nowej konstytucji. Tło stanowi ulica, u której wylotu widoczna jest fasada Zamku Królewskiego. Po prawej stronie obrazu stoją kamienice, po lewej katedra. Posłom towarzyszy wiwatujący tłum warszawiaków. Są widoczne też postacie żołnierzy ochraniających pochód. W centralnej części obrazu znajduje się Stanisław Małachowski niesiony na ramionach przez posłów. W prawej ręce dumnie unosi tekst Konstytucji 3 maja, w lewej zaś trzyma laskę, symbol władzy marszałkowskiej. Jego jasna sylwetka wyraźnie kontrastuje z ciemniejszym tłem. Nieco z tyłu, poniżej prawej ręki Małachowskiego znajduje się postać Tadeusza Kościuszki z opatrunkiem na głowie. Po lewej stronie, po schodach do Kolegiaty kroczy król Stanisław August Poniatowski, ubrany w czerwony płaszcz koronacyjny. Drugą postacią niesioną na ramionach, obok Małachowskiego, jest Kazimierz Nestor Sapieha. Za nim znajduje się Andrzej Zamojski. Nieco z tyłu jedzie na koniu żołnierz w mundurze. Przy drzwiach kolegiaty czeka na króla w lekkim ukłonie prezydent miasta, Jan Dekert z córką Marianną w żółtej sukni. Kobieta jest odwrócona tyłem do widza. Pośrodku obrazu, na pierwszym planie została ukazana scena, w której Jan Suchorzewski leżąc na bruku, próbuje zabić nożem swojego synka. Suchorzewski znajduje się na ulicy w pozycji półleżącej, przed niesionym na ramionach Małachowskim. Suchorzewski trzyma nóż. Chłopiec wyrywa się ojcu. Za rękę, w której trzyma nóż łapie go Stanisław Kublicki. Z kieszeni Suchorzewskiego wysypuje się talia kart.

Oświecona Polska

Jan MatejkoKonstytucja 3 maja 1791 roku
Źródło: domena publiczna.

Oświecenie to czas pojawienia się wspólnoty kulturowej, nieuznającej granic państwowych: językiem elit była francuszczyzna, czytano WolteraWolterWoltera i wystawiano sztuki MolieraMolierMoliera, modne stały się ogrody w stylu francuskim itd. Polska należała do krajów, w których oświeceniowe idee były bardzo widoczne, a mimo to polskie oświecenie wyróżnia się na tle innych. Dotyczy to nawet kwestii chronologii tego okresu.

RsyPpEGmzMnEZ1
Linia chronologiczna prezentująca wydarzenia między 1740 a 1822 rokiem.  1740 – Założenie w Warszawie szkoły średniej  Collegium Nobilium 1740‑1764 wczesna faza oświecenia w Polsce.  1747 – otworzenie Biblioteki Załuskich dla publiczności.  6 września 1764 – elekcja Stanisława Augusta Poniatowskiego na króla Polski.  1765 – założenie czasopisma „Monitor”.  1765 – utworzenie Korpusu Kadetów.  1771 – zorganizowanie pierwszych „obiadów czwartkowych”.  1772 – I rozbiór Polski.  1773 – wprowadzenie reform w szkolnictwie.  1793 – II rozbiór Polski.  1822 – zakończenie epoki oświecenia w Polsce.
Źródło: Contentplus.sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Oświecenie można nazwać epoką wojny kulturowej postępowych intelektualistów, reformatorów z obrońcami starego porządku utrwalonego w czasach saskich. Stawką w tej walce było istnienie państwa. Osłabiały je od wewnątrz dążenia konserwatywnej szlachty do rozszerzania prywatnych przywilejów kosztem dobra publicznego. Z kolei od zewnątrz zagrażały mu roszczenia terytorialne potężnych sąsiadów. Najważniejszym obok polityki polem bitwy była kultura, a orężem – język, który reformatorzy postrzegali jako samoistną wartość, ale też jako środek wychowawczy, kształtujący postawę odpowiedzialnego obywatela.

Wolter
Molier
Twoje cele
  • Poznasz kontekst społeczno - historyczno - polityczny oświecenia w Polsce.

  • Przeanalizujesz czynniki wpływające negatywnie na stan polszczyzny w XVIII wieku.

  • Poznasz założenia polityki językowej reformatorów oświeceniowych.

  • Rozróżnisz sposoby propagowania pożądanych wzorców językowych w publicystyce oświecenia.

Już wiesz

Na podstawie dowolnego źródła informacji przypomnij sobie najważniejsze wydarzenia z historii Polski, które miały miejsce w drugiej połowie XVIII wieku.

R9SpaeiBwQlxL
(Uzupełnij).