Ćwiczenia
Utwórz rodziny wyrazów od rzeczowników „rozum” i „myśl”. Każda rodzina powinna liczyć co najmniej sześć wyrazów reprezentujących co najmniej dwie części mowy.
- Nazwa kategorii: ROZUM
- Elementy należące do kategorii ROZUMKoniec elementów należących do kategorii ROZUM
- Nazwa kategorii: MYŚL
- Elementy należące do kategorii MYŚLKoniec elementów należących do kategorii MYŚL
Wyjaśnij znaczenia podanych związków frazeologicznych.
Wysłuchaj nagrania fragmentu Rozprawy o metodzie Kartezjusza. Następnie przedstaw w punktach kolejne etapy rozumowania filozofa. Jakie przyjął on założenie? Wskaż cel, który myśliciel postawił sobie w podjętych rozważaniach.
Zapoznaj się z treścią nagrania fragmentu Rozprawy o metodzie Kartezjusza. Następnie przedstaw w punktach kolejne etapy rozumowania filozofa. Odpowiedz na pytanie: Jakie przyjął on założenie? Podaj cel, który myśliciel postawił sobie w podjętych rozważaniach.
Kartezjusz,
Rozprawa o metodzie (fragmenty)
Od dawna zauważyłem, że co się tyczy obyczajów, należy niekiedy iść za mniemaniami, o których się wie, że są bardzo niepewne, tak jak gdyby były niewątpliwe, […] ale ponieważ […] pragnąłem poświęcić się jeno poszukiwaniu prawdy, sądziłem, iż trzeba mi począć sobie wręcz przeciwnie i odrzucić, jako bezwarunkowo fałszywe, wszystko to, w czym mógłbym powziąć najmniejszą wątpliwość, aby się przekonać, czy nie zostanie potem w moich przekonaniach coś, co by było zupełnie niewątpliwe. Tak z przyczyny, iż zmysły nasze zwodzą nas niekiedy, przyjąłem, że żadna rzecz nie jest taka, jak one nam przedstawiają. Ponieważ zaś istnieją ludzie, którzy się mylą w rozumowaniu nawet odnośnie najprostszych przedmiotów geometrii i wyciągają z nich mylne wnioski, pomyślawszy przy tym, iż ja jestem podległy błędom równie jak każdy inny, odrzuciłem jako błędne wszystkie racje, które wziąłem poprzednio za dowody. Wreszcie uważając, że wszystkie te same myśli, jakie mamy na jawie, mogą nam przychodzić wówczas, kiedy śpimy, zasię wówczas żadna z nich nie jest prawdziwa, postanowiłem założyć, iż wszystko, co kiedykolwiek dotarło do mego umysłu, nie bardziej jest prawdziwe niźli złudzenia senne. Ale zaraz potem zwróciłem uwagę, iż podczas gdy upieram się przypuszczać, że wszystko jest fałszywe, koniecznym jest, abym ja, który to myślę, był czymś; i spostrzegłszy, iż ta prawda: myślę, więc jestem, jest tak mocna i pewna, że wszystkie najskrajniejsze przypuszczenia sceptyków niezdolne są jej obalić, osądziłem, iż mogę ją przyjąć bez skrupułu za pierwszą zasadę filozofii, której szukałem.
Wyjaśnij, jak rozumiesz deklarację Kartezjusza: Myślę, więc jestem
? Odpowiedz na pytanie: Dlaczego właśnie fakt myślenia filozof uważa za jedyny pewnik?
Przeczytaj podany fragment tekstu Immanuela Kanta, a następnie wyjaśnij, czym jest dla autora oświecenie.
Czym jest oświecenie?Oświeceniem nazywamy wyjście człowieka z niepełnoletności, w którą popadł z własnej winy. Niepełnoletność to niezdolność człowieka do posługiwania się swym własnym rozumem, bez obcego kierownictwa. Zawinioną jest ta niepełnoletność wtedy, kiedy przyczyną jej jest nie brak rozumu, lecz decyzji i odwagi posługiwania się nim bez obcego kierownictwa.
Sapere aude! Miej odwagę posługiwać się własnym rozumem – tak oto brzmi hasło Oświecenia.
Lenistwo i tchórzostwo to przyczyny, dla których tak wielka część ludzi, mimo wyzwolenia ich przez naturę z obcego kierownictwa, pozostaje chętnie niepełnoletnimi przez całe swoje życie. Te same przyczyny sprawiają, że inni mogą tak łatwo narzucić się im jako opiekunowie. To bardzo wygodne być niepełnoletnim. Jeśli posiadam książkę, która zastępuje mi rozum, opiekuna duchowego, który zamiast mnie posiada sumienie, lekarza, który zamiast mnie ustala dietę, itd. – nie muszę sam o nic się troszczyć. Nie potrzebuję myśleć, jeśli tylko mogę za wszystko zapłacić; inni już zamiast mnie zajmą się tą kłopotliwą sprawą. O to, by większa część ludzi [...] uważała krok ku pełnoletniości, już sam dla siebie trudny, także za niebezpieczny – o to troszczą się już ich opiekunowie, którzy łaskawie podjęli się trudów nadzorowania. Kiedy już udało się im ogłupić ten swój inwentarz domowy i zatroszczyli się o to, by te spokojne stworzenia nie odważyły się zrobić ani kroku bez kojca dla niemowląt, do którego sami ich wsadzili, ukazują im niebezpieczeństwa, jakie grożą im w wypadku, gdyby próbowali samodzielnie chodzić. Niebezpieczeństwo to nie jest wprawdzie (jak wiemy) bardzo duże i po kilku upadkach nauczyliby się wreszcie chodzić, ale dość zazwyczaj jednego przykładu takiego upadku, by onieśmielić i odstraszyć od wszelkich dalszych tego rodzaju prób.
Toteż każdemu pojedynczemu człowiekowi trudno jest wydobyć się z niepełnoletności, która stała się prawie jego drugą naturą. Polubił ją nawet, tę swoją niepełnoletność, i nie jest rzeczywiście zdolny tak od razu zacząć posługiwać się swym własnym rozumem – nigdy bowiem nie pozwolono mu nawet uczynić próby w tym kierunku. Dogmaty i formułki – owe mechaniczne narzędzia rozumnego używania, a raczej nadużywania swych naturalnych zdolności – to dzwoneczki wiecznie trwającej niepełnoletności. Gdyby człowiek pojedynczy się nawet od nich uwolnił, nie potrafiłby w jakiś pewny sposób przeskoczyć nawet najwęższego rowu – nie przywykł bowiem do tak swobodnego poruszania się. Toteż tylko niewielu ludziom dało się wydobyć z niepełnoletności, dzięki własnej pracy swojego ducha i stanąć pewnie na swych własnych nogach.
[...]
Do wejścia na drogę oświecenia nie potrzeba niczego prócz wolności: i to wolności najnieszkodliwszej spośród wszystkiego, co nazwać można wolnością, mianowicie wolności czynienia wszechstronnego, publicznego użytku ze swego rozumu.
Źródło: Immanuel Kant, Czym jest oświecenie?, [w:] Tadeusz Kroński, Kant, tłum. Adam Landman, Warszawa 1966, s. 164–170.
Omów przyczyny, które według Kanta hamują człowieka w drodze do oświecenia.
Zredaguj swój głos w dyskusji, której celem będzie rozważenie odpowiedzi na poniższe pytanie:
Czy istnieją w umyśle ludzkim idee wrodzone, czy cała wiedza pochodzi z doświadczenia?
Odpowiedz na pytanie zawarte we fragmencie tekstu.
Oto, o co nas Kant pyta. […] pytanie dotyczy imperatywu moralnego. Przypuśćmy, że wcale tego imperatywu nie słucham, że więc chcę na przykład, by wszyscy inni ludzie zawsze mówili prawdę i dotrzymywali obietnic, ja jednak będę kłamał i łamał swoje przyrzeczenia, kiedy mi wygodnie. Czy tak czyniąc, grzeszę przeciwko rozumowi i popadam w sprzeczność wewnętrzną?
W swojej wypowiedzi sformułuj tezę, wykorzystaj co najmniej dwa argumenty i dwa przykłady je ilustrujące.
Wyjaśnij, co twierdził Kant na temat poznania.
Omów, jakie znaczenia Rousseau nadawał słowu natura.
Wyjaśnij, co oznacza postulat powrotu do natury. Wykorzystaj różne źródła informacji.
Wyjaśnij, co według Rousseau czyni człowieka istotą wyjatkową.
Wyjaśnij, co może symbolizować dziś wyspa oddalona od cywilizacji.
Czy te znaczenia odnoszą się do filozofii Rousseau?
Uporządkuj informacje na temat filozofii oświecenia i wypełnij pola w dzienniku. Wykorzystaj cytaty z fragmentów dzieł zamieszczonych w lekcji i dopasuj je do zaproponowanych kategorii tematycznych.
Określ, którego oświeceniowego filozofa poglądy są ci najbliższe. Uzasadnij swój wybór.
Polecenia do wyboru
Napisz wypowiedź argumentacyjną na temat: 'Czy powszechnie obowiązują wszystkich reguły rozumu, który jest zwierzchnim sędzią w sprawach prawdy i fałszu?'. Rozważ problem, odwołując się do:
podanego fragmentu tekstu Leszka Kołakowskiego John Locke 1632‑1704;
wybranej lektury obowiązkowej;
wybranych kontekstów.
Twoja praca powinna liczyć co najmniej 400 wyrazów.
Napisz wypowiedź argumentacyjną na temat: 'Różne oblicza Boga'. Odwołaj się do:
podanego fragmentu tekstu Leszka Kołakowskiego Gottfried Wilhelm Leibniz 1646‑1716;
wybranej lektury obowiązkowej;
wybranych kontekstów.
Twoja praca powinna liczyć co najmniej 400 wyrazów.
Więcej materiałów o filozofii i nauce oświecenia znajdziesz na stronie https://zpe.gov.pl/
Tematy lekcji:
Filozofia oświecenia.
Oświecona filozofia.
Wiara w rozum jako podstawa myśli oświeceniowej.
Filozofia i nauka wieku rozumu.
Jaka jest natura ludzka? Oświeceniowi myśliciele o człowieku i jego cechach.