Ćwiczenia
O nową syntezę polskiego OświeceniaWalka o polski język narodowy w pierwszym okresie polskiego oświecenia ma niezmiernie szeroki zasięg. Obejmuje walkę z żargonem szlacheckim czasów saskich, z francuszczyzną, która wchodzi w użycie na dworach jaśniepańskich, z łaciną wreszcie, która powoli zostaje wyparta z naukowego piśmiennictwa. (…) Pisarze stanisławowscy w walce z żargonem szlacheckim sięgają do języka mówionego. Z niego rodzi się literacki język epoki. Świadczy o tym ogromna ilość słów technicznych, nazw ubiorów, sprzętów i wyrobów, terminów określających różnorakie zajęcia, terminów naukowych, słownictwa politycznego, przysłów i powiedzeń. Język literacki rodzi się z języka, którym mówią ludzie różnych stanów i zawodów. Jest to język nie tylko szlachty, ale kupców warszawskich i rzemieślników, język coraz liczniejszej rzeszy urzędników w różnych komisjach państwowych, język nauczycieli świeckich, uczonych i polityków.
Źródło: Jan Kott, Pamiętnik Literacki: czasopismo kwartalne poświęcone historii i krytyce literatury polskiej, 1950, nr 41/3-4, s. 617.
Odwołując się do tekstu Jana Kotta, wyjaśnij związek przemian językowych z oświeceniowym programem reform społecznych.
Inicjatorem utworzenia polskiej sceny narodowej był: Możliwe odpowiedzi: 1. Wojciech Bogusławski., 2. Ignacy Krasicki., 3. Stanisław August Poniatowski., 4. Józef Bielawski.
Określ stosunek polskiej szlachty wobec roli, jaką miała pełnić polska scena narodowa.
Teatr w Polsce w XVIII wiekuTeatr „dostępny za pieniądze” nie tylko otworzył prawo wstępu [...] każdemu potencjalnemu [...] nabywcy [biletu], przełamywał ekskluzywne bariery stanowe i wąskośrodowiskowe, a więc niepomiernie poszerzył liczbowy i socjalny skład widowni, ale także - co było bardziej brzemienne w skutki - stworzył zupełnie nowego rodzaju uwarunkowania między teatrem a widzem: przewartościował, wzmocnił ich nieodzowną wzajemną relację. Widz - nabywca biletu z własnego wyboru - znalazł się w stosunku do teatru w pozycji innej niż ta, jaką zajmował zaproszony gość widowiska dworskiego lub szkolnego pokazu. Stanął w pozycji bardziej niezależnej, poczuł się powołany do objawiania swoich reakcji, manifestowania własnego gustu i wydawania ocen. Stał się widzem nowym, aktywnie uczestniczącym w kształtowaniu teatru.
Źródło: Karyna Wierzbicka-Michalska, Teatr w Polsce w XVIII wieku, Warszawa 1977, s. 73.
O poezji dramatycznejAktorem kto chce być dobrym, trzeba, żeby wszystkie swe momenta wydoskonaleniu się w tym kunszcie poświęcił. Natury się trzymać powinien, wpatrywać się w nią pilnie, i naśladować ją we wszystkim. Tę myśl tak objaśniam, że należy czy aktorowi czy aktorce, tak się przemienić w osobę, którą reprezentuje, tak zbliżać się do prawdy, tak przejąć ton, gesta, ruszenia wiekowi jej, stanowi okolicznościom, w których się na ów czas znajduje, poruszeniom, które czuje, przyzwoite, żeby spektatorspektator omamiony aktora wcale zapomniał, a o osobie tylko udanej myślał. [...] Namiętności, uczucia, poruszenia wszystkie, w twarzy, w składzie ciała, w całej osobie aktora wyrażone być powinny.
Źródło: Adam Kazimierz Czartoryski, O poezji dramatycznej, [w:] Z. Libera, Oświecenie, Warszawa 1974, s. 438.
Zastanów się, w jaki sposób zmieniły się funkcje oraz rola teatru od czasów oświecenia. Swoje spostrzeżenia zapisz w tabeli.
Wyraź swoją opinię na temat tego, czy teatr może mieć realny wpływ na kształtowanie poglądów oraz postaw swoich widzów. Uzasadnij odpowiedź, formułując dwa argumenty.
Jesteś dziennikarzem pracującym dla wydawanego współcześnie „Monitora”. Twoim zadaniem jest napisanie krótkiego felietonu, w którym zajmiesz się problemem słuszności społecznego zaangażowania teatru. Zastanów się, czy twórcy teatralni powinni podejmować w swoich sztukach istotne kwestie społeczne, czy też przedstawienia powinny być całkowicie oderwane od aktualnych wydarzeń i dyskutowanych problemów.
Więcej materiałów o oświeceniowym teatrze znajdziesz na stronie https://zpe.gov.pl/
Tematy lekcji:
Teatr w służbie reform – Cud mniemany, czyli Krakowiacy i Górale Wojciecha Bogusławskiego.
Funkcje dydaktyczne teatru oświeceniowego – konteksty historyczne