Homer Iliada

Achilla śpiewaj, Muzo, gniew obfity w szkody, 
Który ściągnął klęsk tyle na greckie narody, 
Mnóstwo dusz mężnych wcześnie wtrącił do ErebuErebuErebu, 
A na pastwę dał sępom i psom bez pogrzebu 
Walające się trupy rycerskie wśród pola: 
Tak wielkiego Jowisza spełniała się wola 
Odtąd, gdy się zjątrzyli sporem niebezpiecznym 
Agamemnon, król mężów, z Achillem walecznym. 
Od kogóż tej niezgody pożar zapalony? 
Od FebaFebaFeba, co go Jowisz z pięknej miał Latony. 
Gniewny na króla, wojsku straszną klęskę zadał, 
Rozszerzył mórmórmór w obozie, codziennie lud padał; 
Mścił się, że był zelżony jego kapłan święty. 
Przyszedł Chryzes, gdzie stały AchiwówAchiwówAchiwów okręty, 
Świetną na okup córki przynosząc ofiarę, 
A w ręku mając berło i Feba tyjarę; 
Prosił Greki o litość na ojcowskie bóle, 
Najbardziej zaś Atrydy, dwa narodów króle. 
[…] 
Nie przypadła królowi do serca ta mowa, 
Więc go puścił z obelgą, przydał groźne słowa: 
— „Znidź, naprzykrzony starcze, z oczu moich pręcej, 
Nie waż bawić się dłużej ani wracać więcej! 
W tyjarzetyjarzetyjarze, w berle słaba dla ciebie zasłona. 
Chyba mi starość córkę twoją wydrze z łona; 
Od swych daleko, w ArgachArgachArgach na zawsze osiędzie, 
Tam wełnę tkać i łoże moje dzielić będzie. 
Pódź precz! Ani mię gniewaj, żebyś został cały!”
Tak rzekł; zaląkł się starzec i odszedł struchlały.

CART1 Źródło: Homer, Iliada, tłum. F. K. Dmochowski, Warszawa 2004, s. 5–6.

Ignacy Krasicki Monachomachia

Wojnę domową śpiewam więc i głoszę 
Wojnę okrutną, bez broni, bez miecza, 
Rycerzów bosych i nagich po trosze, 
Same ich tylko męstwo ubezpiecza: 
Wojnę mnichowską... Nie śmiejcie się proszę 
Godna litości ułomność człowiecza. 
Śmiejcie się wreszcie, mimo wasze śmiechy 
Przecież ja powiem, co robiły mnichy. 
Ta, która nasze padołypadołypadoły przebiega 
I samym tylko nieszczęściem się pasie, 
Jędza niezgodyJędza niezgodyJędza niezgody, co Parysa‑zbiega 
Znalazła niegdyś na górnym Idasie, 
Słodki raj mnichów gdy w locie postrzega, 
Jęknęła w złości i zatrzymała się; 
Widząc fortunny los spokojnych mężów, 
Świsnęły żądła najeżonych wężów. 
Wstrzęsła pochodnią, natychmiast siarczyste 
Iskry na dachy i wieże wypadły; 
Wskroś przebijają gmachy rozłożyste, 
Już się w zakąty najciaśniejsze wkradły: 
A gdzie milczenia bywały wieczyste, 
Wszczyna się rozruch i odgłos zajadły. 
Rażą umysły żądze rozjuszone, 
Budzą się mnichy, letargiem uśpione. 
[...] 
Biegli ojcowie za mistrzem w zawody; 
Ten, strachem zdjęty i srodze przelękły, 
Wprzód otarł z potu mięsiste jagody, 
Siadł, ławy pod nim dubeltowedubeltowedubeltowe jękły, 
Siadł, strząsnął mycką, kaptura poprawił 
I tak wspaniałe wyroki objawił: 
„Bracia najmilsi! Ach, cóż się to dzieje? 
Cóż to za rozruch u nas niesłychany? 
Czy do piwnicy wkradli się złodzieje? 
Czy wyschły kufle, gąsiory i dzbany? 
Mówcie!... Cokolwiek bądź, srodze boleję 
Trzeba wam pokój wrócić pożądany...” 
Wtem się zakrztusił, jęknął, łzami zalał; 
Przeor tymczasem pełny kubek nalał.

CART2 Źródło: Ignacy Krasicki, Monachomachia, Wrocław 1969, s. 292.

Ignacy Krasicki Hymn do miłości ojczyzny

Święta miłości kochanej ojczyzny,
Czują cię tylko umysły poczciwe3poczciwe!
Dla ciebie zjadłe4zjadłe smakują trucizny,
Dla ciebie więzy, pęta niezelżywe5niezelżywe
Kształcisz6Kształcisz kalectwo przez chwalebne blizny,
Gnieździsz w umyśle rozkoszy7rozkoszy prawdziwe,
Byle cię można wspomóc, byle wspierać,
Nie żal żyć w nędzy, nie żal i umierać.

hymn Źródło: Ignacy Krasicki, Hymn do miłości ojczyzny, [w:] tegoż, Klejnoty poezji staropolskiej. Nowa antologia, Warszawa 1919, s. 132.

Ignacy Krasicki Monachomachia

Wdzięczna miłości kochanej szklenice!
Czuje cię każdy i słaby, i zdrowy!
Dla ciebie miłe są ciemne piwnice,
Dla ciebie znośna duszność i ból głowy.
Słodzisz frasunki, uśmierzasz tęsknice;
W tobie pociecha, w tobie zysk gotowy.
Byle cię można znaleźć, byle kupić,
Nie żal skosztować, nie żal się i upić.

monach Źródło: Ignacy Krasicki, Monachomachia, [w:] tegoż, Bajki, satyry, Monachomachia, Wrocław 2000.

Tomasz J. Pokrzywniak Czy prawdziwy geniusz pewny jest nieśmiertelności? (o współczesnym czytaniu poezji Krasickiego)

RG7jScWkMZpMt1

Ilustracja przedstawia stronę tytułową książki. Tekst na ilustracji: Dzieła Krasickiego Dziesięć tomów w jednym Z portretem autora Edycya Barbezata Paryż U Barbezata, Przy ulicy Des Beaux‑Arts No 6. Genewa W Xięgarni Tegoż 1830. Pośrodku strony ilustracja z otwartą księgą i tablicami pokrytymi pismem.

Pomijając wszystkie zagadki związane z drukiem tego poematu - dziś już zresztą w dużej części wyjaśnione - rzucające ciekawe światło na stosunek autora do własnego utworu, ciągle świeże jest w nim niezwykłe poczucie humoru, wszechogarniający komizm zdarzeń i postaci. Monachomachia nie miała szczęścia u krytyków literackich i u historyków literatury. Jak trafnie ujął to Wacław Kubacki, stawała „przed sądem potomności”. Oskarżana o antyklerykalizm była też powodem wątpliwości odnoszących się do religijności biskupa warmińskiego. A właśnie dlatego, że napisana została nie przez wojującego libertyna, a przez katolickiego duchownego, może uczyć tolerancji i otwartości wobec doczesnych słabości duchowieństwa. Żart, kpina ironia i parodia, ale także wybaczający humor i dyktowane nim rozmaite, ważne i mądre refleksje, że „cnota, nie odzież czyni zakonnika”, że „W szyszaku, w czapce, w turbanie, w kapturze,/ Wszyscyśmy jednej podlegli naturze”, że trzeba szanować mądrych i chwalebnych, ale można i trzeba śmiać się „z głupich, choć i przewielebnych” - uczą właśnie otwartości, krytycyzmu i tolerancji.

cyt1 Źródło: Tomasz J. Pokrzywniak, Czy prawdziwy geniusz pewny jest nieśmiertelności? (o współczesnym czytaniu poezji Krasickiego), „Rocznik Towarzystwa Literackiego imienia Adama Mickiewicza ” 1994, nr 29, s. 39.