Fabuła Kandyda jest złożona z trzydziestu krótkich części pisanych prozą, w których zostały przedstawione przygody tytułowego bohatera. W każdej z nich poznajemy wybrany epizod z życia Kandyda lub innych bohaterów powiastki. Ale nie kolejność losów tych postaci jest najważniejsza, a sposób ich prezentowania. Dlatego też próba streszczenia fabuły powiastki jest trudna, ponieważ ginie wówczas to, co najważniejsze, czyli język Woltera, jego śmiech, zgryźliwy humor, ironia, sposób widzenia i przedstawiania świata. Fabułę powiastki filozoficznej cechuje też szkicowość i schematyczność, co przejawia się w takiej samej budowie każdej z trzydziestu części utworu.

Autorzy powiastek filozoficznych, wymyślając fabułę utworu, sięgali najczęściej po motyw podróży. Przemieszczanie się głównego bohatera, poznawanie przez niego różnych krain, uczestniczenie w wydarzeniach politycznych czy historycznych oraz spotykanie nowych postaci i odkrywanie ich myśli pozwalało obserwować edukację głównego bohatera – jego dojrzewanie, zmianę poglądów czy zachowań. Przyczyny podróży mogły być różne: ciekawość świata, miłość, ucieczka, pogoń za kimś lub czymś, poszukiwanie kogoś lub czegoś. Kandyd swoją wędrówkę rozpoczyna od wygnania z zamku barona de Thunder‑ten‑tronckh, gdzie spędził młodość. Musiał opuścić zamek, gdyż pocałował córkę barona – Kunegundę. Próba streszczenia tej sytuacji nie odda wyjątkowego stylu Woltera uchwyconego w tłumaczeniu przez Tadeusza Boya Żeleńskiego:

RBp0Qg3LHJOhh

Czarno‑biała rycina przedstawiająca scenę we wnętrzu pomieszczenia. Na pierwszym planie, po prawej stronie, stoją dwaj mężczyźni ubrani w długie płaszcze sięgające do kolan, pończochy i buty na obcasie. Są zwróceni tyłem do widza. Jeden z nich unosi rękę i chwyta drugiego mężczyznę za twarz lub policzek. Drugi mężczyzna odchyla głowę do tyłu i unosi ręce. Po lewej stronie, przy ścianie lub parawanie, na podłodze siedzi kobieta w długiej sukni. Jej głowa jest pochylona w dół, a ciało lekko przechylone na bok. Jedna ręka opiera się o podłogę. Za mężczyznami znajdują się otwarte drzwi lub skrzydło parawanu ustawione pod kątem. Tło wypełnia gęsta siatka linii tworzących ściany pomieszczenia. Podłoga jest zaznaczona prostokątnymi płytkami. Po lewej stronie stoi wysoki, dekorowany panel lub parawan z widocznym wzorem roślinnym. W dolnym rogu ryciny widoczny jest podpis autora.

Szkicowość i schematyczność powiastki filozoficznej wpływa na sposób kreowania postaci i ich charakterystykę. W utworze nie znajdziemy dokładnych opisów bohaterów, ich ubioru czy wyglądu. Prezentacja osób ogranicza się zazwyczaj do podania nazwisk, wskazania cech pozytywnych lub negatywnych. W utworze występuje jeden główny bohater (Kandyd) i kilku pobocznych (Kunegudna, Kakambo, Pangloss, Marcin). Postaci drugoplanowe pełnią rolę tła dla bohatera i jego poglądów. Imiona postaci są związane z ich główną cechą charakteru (zazwyczaj niezmienną) bądź sposobem postrzegania rzeczywistości. Imię tytułowego bohatera powiastki Woltera pochodzi z języka francuskiego (fr. candide) i wskazuje na jego postawę wobec świata: szczerość, naiwność, dobroduszność, natomiast nazwisko nauczyciela Kandyda – Panglossa – pochodzi od słów z języka greckiego „wszystko” oraz „język” i charakteryzuje jego zdolność tłumaczenia różnych, nawet najbardziej zawiłych zjawisk.

Narrator jest centralną postacią powiastki filozoficznej, choć nie zawsze możemy go poznać z imienia i nazwiska. Niemniej to on gwarantuje prawdziwość opowiadanej historii, na przykład posługując się zabiegiem znalezionego rękopisu, jak ma to miejsce w utworze Woltera. Prawdziwość ta jest jednak pozorna, gdyż to narrator opowiada losy bohaterów, niejednokrotnie umieszczając obok siebie wydarzenia, które z punktu widzenia logiki są nieprzystawalne, a nawet sprzeczne. Tym samym naprowadza czytelnika na interpretację utworu i ujawnia własne poglądy. Cechą narratora powiastki filozoficznej jest także to, że język, którym się posługuje, jest przez niego użyczany bohaterom. W utworze nie mamy do czynienia z indywidualizacją wypowiedzi poszczególnych postaci, tylko z ich ujednoliconym charakterem.

Fabuła Kandyda rozgrywa się w wielu miejscach, niekiedy znacznie od siebie oddalonych. Tytułowy bohater powiastki filozoficznej Woltera, wygnany z Westfalii, odwiedza w trakcie swojej podróży różne miasta i państwa: Lizbonę, Holandię, Hiszpanię, Buenos Aires, Paragwaj, Bordeaux, Paryż czy Wenecję. Nie są one jest jednak szczegółowo charakteryzowane – narrator nie podaje informacji topograficznych, architektonicznych czy kulturowych. Czytelnikowi musi wystarczyć wyłącznie nazwa miejsca, aby mógł zorientować się, gdzie Kandyd przebywa. Charakteryzowanie w ten sposób przestrzeni jest konsekwencją szkicowości i umowności fabuły powiastki filozoficznej.

Umowny jest także czas wydarzeń. Najczęściej jednak akcja powiastki filozoficznej rozgrywa się współcześnie do życia autora, ponieważ tylko w ten sposób może on odnieść się do aktualnych wydarzeń i ukazać ich wpływ na życie człowieka. Trudno jest określić dokładny czas trwania fabuły Kandyda. Pewne jest, że bohaterowie tej powiastki odwiedzają Lizbonę 1 listopada 1755 roku. Wtedy to zatrzęsła się tam ziemia, wskutek czego zginęło wiele tysięcy ludzi. Kandyd nieprzypadkowo trafił właśnie do Lizbony – opis tragedii miasta był potrzeby Wolterowi, aby zadać pytania o pochodzenie zła na świecie i istnienie opatrzności boskiej.

R1A8t0H19Gfd1

Czarno‑biała rycina przedstawiająca rozległy widok miasta nad brzegiem morza. W górnej części obrazu widoczne jest niebo z chmurami. Poniżej rozciąga się panorama miasta z licznymi budynkami o różnych wysokościach, z dachami, wieżami i kopułami. Między budynkami unoszą się liczne kłęby dymu. W kilku miejscach widoczne są zawalone lub przechylone budynki oraz fragmenty murów i dachów. W dolnej części obrazu znajduje się wzburzone morze z wysokimi falami. Na wodzie widać wiele statków i łodzi o wysokich masztach i żaglach. Część statków jest przechylona, część częściowo zanurzona w wodzie, a niektóre są odwrócone lub rozbite. Fale unoszą fragmenty drewna, części statków i inne elementy. W tle, wzdłuż linii brzegu, widoczny jest ciąg zabudowy miejskiej z wieżami i murami. W górnej środkowej części ryciny znajduje się wstęga z napisem.

Morał nie był obowiązkowym elementem powiastki filozoficznej. Jeśli występował, to umieszczony był raczej na końcu niż na początku utworu. I w tym też miejscu znajduje się w Kandydzie. Jego sens, zawarty w słowach, że trzeba uprawiać swój ogródek, jest wieloznaczny i poddawany nieustannym – od roku, w którym ukazała się powiastka – filozoficznym interpretacjom.