Sprawdź hasła w słowniku dołączonym do lekcji.

Cierpiący z powodu miłości samobójca, „inny”, odmieniec, szalony, w obłędzie, samotny, nierozumiany, uczuciowy, emocjonalny, cierpiący z powodu miłości (nieszczęśliwy kochanek).

Zwróć uwagę na określenia, którymi bohater IV części Dziadów nazywa siebie i innych ludzi.

Sprawdź, czy twoja odpowiedź nawiązuje np. do osamotnienia oraz poczucia niezrozumienia przez otoczenie lub wrażliwości na doznania psychiczne.

Pamiętaj, że w opisie należy zawrzeć nazwy uczuć, określ, w jaki sposób się one ukazują (objawy wewnętrzne, jak i oznaki zewnętrzne, tego co przeżywa bohater). Opis powinien obfitować w słownictwo nazywające uczucia. Aby go wzbogacić, używaj porównań, związków frazeologicznych; by uniknąć powtórzeń, stosuj synonimy.

Gustawem miotają sprzeczne i bardzo intensywne uczucia. Mówi chaotycznie, gubi wątek, gwałtownie gestykuluje, na przemian śmieje się i płacze. Chwilami zdaje się być obłąkany. Źródłem jego cierpienia jest nieszczęśliwa miłość. Gustaw rozpacza i rozpamiętuje utracone uczucie. Intensywność emocji przekłada się na chaos w ich artykułowaniu, wybuchy rozpaczy i namiętności. Jego wypowiedzi są nieskładne, sam gubi się w tym, co mówi, jego wypowiedzi są pełne sprzeczności. Bohater cierpi, odczuwa samotność, intensywnie przeżywa tragizm swej sytuacji. Odczuwa żal, by chwilę później popaść we wściekłość. Jest zamyślony, pomieszany, ironiczny. Jego wybuchy są gwałtowne, a smutek ogromny. Nie radzi sobie z siłą uczuć przepełniających jego zranione serce.

Przypomnij sobie, jakie są cechy romantycznego kochanka. Zastanów się, w jaki sposób zbudowane są wypowiedzi Gustawa. Z czego może to wynikać? Czym jest podyktowane takie skonstruowanie wyznania? Jak czuje się Gustaw, gdy mówi o swoich przeżyciach, gdy targają nim silne emocje?

Wyznanie Gustawa jest opowieścią o losie młodego mężczyzny, który zbyt szybko zakończył życie. Zamknął historię swojego żywota w trzech krótkich i symbolicznych godzinach: miłości, rozpaczy i przestrogi. Opowiada tylko o niektórych wydarzeniach, głównie skupionych wokół nieszczęśliwej miłości, gubi się, nie zważa na kolejność opisywanych wydarzeń. Spowodowane to jest przeżywaniem wielkiej i nieszczęśliwej miłości i intensywnością tych doznań, która nie pozwala mu jasno myśleć, a także jego buntem wobec społecznych konwenansów i zakazów, krępujących swobodne kierowanie się uczuciami. Gustaw stracił bowiem ukochaną, gdyż związała się ona z kimś bardziej majętnym i odpowiednim, według jej rodziny, dla niej.

Gustaw, mówiąc o książkach zbójeckich, ma na myśli dzieła, które ukształtowały
go jako człowieka, między innymi Cierpienia młodego Wertera Johanna Wolfganga Goethego czy Nową Heloizę Jana Jakuba Rousseau.

Gustaw nasiąkł lekturami sentymentalnymi i romantycznymi tak bardzo, że zdeterminowały one jego spojrzenie na świat i miłość. Lektury wzbudziły w nim przeświadczenie, że on sam jest człowiekiem skazanym na tragiczny los bohaterów romantycznych. Gustaw uważał, że nikt nie odczuwa tak intensywnego cierpienia jak on. Zgubność zbójeckich książek Gustaw przedstawia w słowach:
(ciska książkę)
„Młodości mojej niebo i tortury!
One zwichnęły osadę mych skrzydeł
I wyłamały do góry,
Że już nie mogłem nad dół skręcić lotu
Ach, te to są książki zbójeckie!”

Romantyczny indywidualista to postać wyjątkowa, niewpisująca się w utarte przez społeczeństwo schematy, o wielkiej wrażliwości, hołdująca wzniosłym ideom oraz gotowa do poświęceń w imię wyznawanych wartości.

Doświadczenie cierpienia było sprawą bardzo indywidualną, rozmijało się z doświadczeniami ogółu. Miłość każe romantycznemu bohaterowi pojmować świat w sposób wyjątkowy, przekraczający obowiązujące normy i wartości. Ból nieszczęśliwej miłości uświadamiał romantykom, że są samotni. Bohaterowie zagłębiali się niejako w swój wewnętrzny świat, otchłań uczuć – niejednoznacznych, tajemniczych, bolesnych, zaskakujących. Kamienni ludzie to ci, którzy są nieczuli na potęgę uczuć romantycznego bohatera, nie rozumieją jego cierpienia, złożoności przeżyć wewnętrznych. Są ludźmi pozbawionymi czucia, głębszych uczuć, empatii. Można tę metaforę skojarzyć ze znanym frazeologizmem – mieć serce z kamienia – które stosuje się do określenia osoby nieczułej i niewzruszonej na uczucia i sytuację innych ludzi, niezdolnej do odczuwania emocji.