Nawiązania
Romantyzm przedstawiał człowieka jako podróżującego, wędrującego, zagubionego i błądzącego, ale jednocześnie poszukującego. Romantyk próbował nie tylko dotrzeć do celu swojej wędrówki, lecz przede wszystkim odnaleźć sens życia oraz własną tożsamość. Człowiek wędrowiec stawał się wiecznym tułaczem i pielgrzymem. Na kolejnych etapach podróży przeżywał duchową inicjację.
W czasach romantyzmu podróżowano po własnym kraju – odbywano „narodowe pielgrzymki” w głąb własnej historii, tradycji, opisywano ziemię, klimat i pejzaże. Wędrowano też po Europie, a nawet – ze względu na fascynację orientem – udawano się na Wschód...
Podróże romantyków
Podróże opisywano na różne sposoby. Mogły to być prawdziwe relacje z rzeczywistych podróży lub literackie przedstawienia wyobrażonych wędrówek. Do bardziej osobistych form wypowiedzi należały: pamiętniki, diariuszediariusze, kroniki i listy. Autorowi mogło zależeć na opisie konkretnej trasy, zdarzeń z wędrówki, ludzkich portretów i pejzaży lub na ukazaniu siebie jako narratora i uczestnika wydarzeń. Najczęściej podróż przedstawiana była w kontekście wiedzy socjokulturowej, socjopolitycznej, geograficznej, etnograficznej, przyrodoznawczej lub historycznej opisującego.
Wzory dla romantyków w opisach podróży stworzył m.in. francuski pisarz François René de ChateaubriandFrançois René de Chateaubriand (1768–1848). Jako przeciwnik rewolucji de Chateaubriand musiał opuścić Francję i wiele podróżował, w tym także do Ameryki. W swojej powieści, której akcja osadzona jest w Ameryce, zatytułowanej René, autor ukazał portret bohatera – indywidualisty. René to sentymentalny melancholik poszukujący sensu życia. W powieści można znaleźć wątki autobiograficzne. Wzorem romantycznych dzienników z podróży stała się natomiast Podróż z Paryża do Jerozolimy (1811).
Romantyczne listy z podróży stanowią bogate źródło informacji na wiele tematów, m.in. na temat ówczesnej mody, która – np. w przypadku Juliusza Słowackiego – pozostawała w ścisłym związku z podróżniczymi rytuałami autora. Przed dwutygodniową wycieczką wysokogórską do Szwajcarii romantyczny dandysdandys nie omieszkał odwiedzić krawca, aby złożyć zamówienie na haftowane ubranie wędrowca górskiego, którym chwalił się w liście matki z 21 sierpnia 1834 roku.
Abyś mię sobie, Mamo, dobrze wystawić mogła, muszę ci opisać mój fantastyczny ubior. Miałem płócienną blousę, haftowaną zielonym jedwabiem czy też włóczką, pas czarny skórzany, białe szarawary, kapelusz ze słomy białej i czarnej pleciony, dosyć niski, z ogromnymi skrzydłami i opasany purpurową wstążką – do tego na grubej podeszwie trzewiki – i kij wyższy ode mnie, biały z żelaznym kolcem
.
Przeczytaj fragment powieści René Chateaubrianda, a następnie wykonaj polecenia.
RenéBezwarunkowa samotność, widok natury, wprowadziły mnie niebawem w stan niepodobny prawie do opisania. [...] Brakowało mi czegoś, aby wypełnić otchłań istnienia: schodziłem w doliny, wspinałem się na góry, przywołując całą siłą pragnień ideał przyszłej namiętności; tuliłem go w podmuchu wiatrów; zdawało mi się, że słyszę go w jęku rzeki; wszystko było tym urojonym majakiem, i gwiazdy w niebie, i nawet sama zasada wszechżycia. [...] W dzień błądziłem po rozległych zaroślach, spływających się z lasami. Jak mało trzeba było mym marzeniom! Uschły liść pędzony wiatrem przede mną, chata, z której dym wznosił się ku obnażonym wierzchołkom drzew, mech drżący od północnego podmuchu na pniu dębu, ustronna skała, staw w pustkowiu, nad którym szumiała pożółkła trzcina! Samotna dzwonnica, wznosząca się het w dolinie, pociągała często me spojrzenia; często ścigałem oczami wędrowne ptaki przelatujące mi nad głową. Wyobrażałem sobie nieznane brzegi, odległe strefy, do których spieszą; byłbym chciał znaleźć się na ich skrzydłach. Dręczyło mnie tajemne uczucie, czułem, że ja sam jestem jeno wędrowcem; ale zdawało mi się, że głos z nieba powiada mi: „Człowieku, czas twej wędrówki nie nadszedł jeszcze; czekaj aż się podniesie wiatr śmierci, wówczas rozwiniesz lot ku nieznanym strefom, których pożąda twoje serce”.
Źródło: François René de Chateaubriand, René, oprac. Anna Tatarkiewiczowa, tłum. Tadeusz Boy-Żeleński, Wrocław 1964, s. 17–19.
Wyszukaj w dowolnym źródle obraz lub zdjęcie, które mogłoby stanowić ilustrację do powyższego fragmentu, i dodaj je poniżej. Uzasadnij swój wybór.
Odpowiedz, jakie stany emocjonalne towarzyszą podróżnikowi podczas jego wędrówki. Wskaż, czy znajdują one odzwierciedlenie w sposobie opisywania podziwianych krajobrazów.
Odpowiedz, jakie stany emocjonalne towarzyszą podróżnikowi podczas jego wędrówki. Wskaż, czy znajdują one odzwierciedlenie w sposobie opisywania podziwianych krajobrazów.
Wypisz z tekstu i nazwij środki stylistyczne, które posłużyły narratorowi do opisu przeżyć romantycznego wędrowca.
Nazwij i krótko omów co najmniej dwa rodzaje wędrówki przedstawione w cytowanym fragmencie.
Złe wychowanieWschód to tajemnica [...], romantycy wierzyli, że można (trzeba!) ją odkryć, że można złamać bosko‑orientalny szyfr – jak hieroglify. [...] Romantyczny Wschód bywał więc rozmaity. Także geograficznie. Czasem leżał w Hiszpanii, czasem w Indiach, czasem na Krymie, także w Niemczech, choć modelowany był w zasadzie na krajach arabskich. Gdziekolwiek jednak leżały te krainy, jechało się do nich na Wschód, grzesznie i symbolicznie. [...]
Wschody były różne, ale sama podróż była wspólna romantykom. Nawet jeśli niektórych napawała lękiem i obrzydzeniem.
Kraj młodości był najbardziej własny, „osobisty”. Wschód jest najbardziej obcy, zagadkowy, inny. W podróży chodzi właśnie o to, żeby się w tę obcość udać i nią najdokładniej zarazić. Grecja wydobywała to, co uniwersalne, ludzkie. Północ – to, co tragiczne w człowieku. Wschód leżał jak sfinks i mówił zagadki. Była to może najdziwniejsza, najbardziej romantyczna podróż, bo była podróżą w samą dziwność.
[…]Podróż na Wschód to romantyczne „poznaj samego siebie” [...]. Poznaj samego siebie, wychodząc z siebie, poznaj się, jakim nie jesteś. Poznaj w tym, w czym się nie znasz, w najdalszej obcości, we wszystkim, co ci nieznane, odpychające nawet, inne. Poznaj się w obcych bogach, pejzażu, w niepojętych prawach, poznaj się wreszcie poza wszelkim prawem. Poznać się w egzotyce to niejako przekroczyć granice własnej osobowości, nie tylko moralności i estetyki. Romantyczny Wschód każe się poznać człowiekowi, jak gdyby w jego niesamowitości, cudowności, fantastyce.
[...]Podróżując na Wchód czy do Szkocji, czy w głąb samego siebie, romantyk chciał się stać do końca inny.
Źródło: Marta Piwińska, Złe wychowanie, Gdańsk 2005, s. 311–331.
Po przeczytaniu fragmentu Złego wychowania Marty Piwińskiej wykonaj polecenia.
Wyjaśnij, co było głównym celem romantycznych podróżników.
Wyjaśnij, na czym polegała specyfika Wschodu w romantycznym rozumieniu.
Zinterpretuj słowa: Poznaj samego siebie, wychodząc z siebie.
Wyszukaj w dowolnym źródle informacje na temat romantycznego postrzegania Północy. Następnie sformułuj krótką wypowiedź pisemną na ten temat, wzorując się na stylistyce przeczytanego fragmentu opisu Wschodu.
Pielgrzym
Pielgrzym należy do podstawowego repertuaru słów kluczy kojarzonych z literaturą romantyczną. Literackiego wzorca dostarczył George ByronGeorge Byron, który napisał Wędrówki Childe HaroldaChilde Harolda (1812). Ich bohaterem jest człowiek melancholijny, skłócony ze światem, czujący taedium vitaetaedium vitae, bezskutecznie wędrujący po świecie w poszukiwaniu sensu życia.
Polska literatura romantyczna wykorzystała tylko niektóre cechy bohatera Wędrówek... Literackie konotacje z polskim pielgrzymowaniem wydobywały inne problemy niż w twórczości Byrona. Oprócz samotnego, niespełnionego w życiu bohatera podkreślano także motyw Polaka‑emigranta, tęsknotę za utraconą ojczyzną, obrazy uczuć i emocji wędrowca, często jednak dopiero w jego zetknięciu ze wzniosłą przyrodą. Bohater mógł wówczas przeżyć zarówno piękno natury, jak i jej grozę. W takim rozumieniu obraz pielgrzyma, wędrowca pojawia np. w Sonetach krymskich Adama Mickiewicza.
Perspektywę religijno‑polityczną pielgrzymowania wyraźnie widać np. w Księgach narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego Mickiewicza. Autor pisał w nich, że: „Polak nazywa się pielgrzymem, iż uczynił ślub wędrówki do Ziemi Świętej, Ojczyzny wolnej, ślubował wędrować póty, aż ją znajdzie”. W tym kontekście emigracja nabiera wymiaru sakralnego i staje się wypełnieniem misji nadanej przez Boga.
Podróż życia Thomasa Cole’a
Zapoznaj się z czteroczęściowym cyklem alegorycznych obrazów Podróż życia (1839–1840 i 1842) przedstawiającym różne okresy życia człowieka, autorstwa amerykańskiego malarza pejzażysty i poety Thomasa Cole'aThomasa Cole'a (1801–1848), a następnie wykonaj polecenia.
Opisz, jakie odczucia wywołują w tobie poszczególne części cyklu Thomasa Cole'a „Podróż życia”. Jeżeli twoje odczucia są zróżnicowane, wytłumacz, z czego ten fakt wynika.
Zinterpretuj obrazy Thomasa Cole'a w odniesieniu do ich tytułów.
Wymień elementy romantycznego pejzażu, które można zaobserwować w „Podróży życia”.
Za pomocą jakich środków wyrazu autor oddał na obrazach istotę dzieciństwa, młodości, dojrzałości i starości?
Na podstawie analizy obrazów zredaguj notatkę na temat: Podróż człowieka na obrazach Thomasa Cole'a. Twoja wypowiedź powinna liczyć 60–90 wyrazów.
Na podstawie zamieszczonych tekstów (zarówno utworów literackich, jak i fragmentów literatury przedmiotu) przygotuj pisemnie charakterystykę romantycznego pielgrzyma‑wędrowca poszukującego własnej tożsamości.
Wykorzystaj poetykę przeczytanego listu Juliusza Słowackiego z podróży oraz własne doświadczenia i wrażenia z wędrówek (także fikcyjnych) i napisz do kogoś bliskiego list z podróży.
Przeciągnij pola z fragmentami utworów romantycznych w miejsca na mapie, które, twoim zdaniem, najlepiej do nich pasują. Puste pola wypełnij własnymi propozycjami „podróżniczych cytatów”.
Poniższym fragmentom utworów romantycznych przypisz miejsca na świecie, w kraju, które, twoim zdaniem, najlepiej do nich pasują. Dopisz dwie własne propozycje „podróżniczych cytatów” i również przypisz im miejsca.
Cytaty:
„U stóp moich kraina dostatków i krasy”;
„Tu jeździec końskim nogom swój rozum powierza”;
„Wyspę łąk porzucono na pałaców stepy”;
„[...] Ustronna skała, staw w pustkowiu”;
„Drzewa nie tknięte, rajskie zachowały wdzięki”;
„A tu cisza – tu ludźmi nie kwitną ogrody”.
Wykorzystaj materiały związane z podróżami (np.: zdjęcia, notatki, ważne i ciekawe informacje, a także cytaty z literatury romantycznej), które odbyła twoja rodzina i przedstaw je na osi czasu. Umieść je w odpowiednich rubrykach i kliknij przycisk „Utwórz oś czasu”.