Zwróć uwagę, z jakiego nastawienia i z jakich tematów sztuki młodopolanie rezygnowali w myśl hasła „sztuka dla sztuki” oraz zastanów się, dlaczego tak czynili.

Sprawdź, czy w twojej definicji pojawiły się informacje o niezależności sztuki od aktualnych problemów, tematów patriotycznych, kwestii moralnych, celów rozrywkowych; o rezygnacji z funkcji pouczającej; o wyrażaniu poprzez sztukę ludzkiej duszy; o uprawianiu sztuki dla niej samej, nie dla zewnętrznego celu.

Sprawdź definicję słowa confiteor w słowniku wyrazów obcych.

Wyraz confiteor, pochodzący z języka łacińskiego, oznacza spowiadam się.
To nazwa modlitwy na początku mszy świętej, która ma charakter spowiedzi. Tytuł Confiteor jest więc szczerym wyznaniem Przybyszewskiego na temat roli sztuki i artysty.

Zwróć uwagę na poglądy Przybyszewskiego i jego odwołania do estetyki.

Głównym tematem utworu jest nowa wizja sztuki i artysty.

„Confiteor” to tekst o refleksyjnym i subiektywnym charakterze, w którym autor analizuje rolę sztuki oraz wyraża swoje przekonania na jej temat. Zastanów się, jaki gatunek wypowiedzi łączy elementy osobistej refleksji, analizy oraz argumentacji.

Confiteor reprezentuje esej. Jego główne wyznaczniki:

• swobodna interpretacja danego zjawiska;

• refleksyjność – zapis rozmyślań nad danym problemem;

• gatunek synkretyczny – czerpie z innych gatunków;

• nowe ujęcie znanego tematu;

• stosowanie przykładów, odwołań i metafor, które kojarzą się z omawianym tematem;

• subiektywizm – przedstawienie i ocenienie z własnego punktu widzenia;

• luźna kompozycja;

• niepowtarzalny styl – zależny od autora.

Zwróć uwagę na to, czy sztuka ma jakiejś cele według Przybyszewskiego.

Przybyszewski wymienia w Confiteorze takie rodzaje sztuki jak: sztuka tendencyjna, pouczająca, rozrywkowa i patriotyczna, ponadto porównuje sztukę do religii. Autor podkreśla, że sztuka, mająca cele moralne i społeczne, przestaje być sztuką, a staje się biblią dla ubogich, rozumianą jako dzieło ogólnodostępne. Ponadto, gdy sztuka pełni funkcję dydaktyczną i moralizatorską oraz pobudza patriotyzm, traci swoją wartość, ponieważ zostaje podporządkowana celom użytkowym zamiast być autonomicznym wyrazem twórczej ekspresji. Podobnie sztuka demokratyczna, upraszczając środki wyrazu, zatraca swoją głębię i staje się jedynie spłyconą formą przekazu. To plebeizowanie sztuki, polegające na udostępnianiu jej w banalnej, uproszczonej wersji, odbiera jej wyjątkowość i elitarność. Według Przybyszewskiego ludowi potrzeba przede wszystkim chleba, a nie sztuki, która powinna pozostać domeną wrażliwych i wybitnych jednostek.

Zwróć uwagę, że dla Przybyszewskiego sztuka jest czymś nadzwyczajnym.

Według Przybyszewskiego sztuka to absolut będący odbiciem duszy, byt idealny. Jest więc czysta, czyli pozbawiona wszelkich zadań pozaartystycznych, gdyż realizuje cele ściśle estetyczne.

Zwróć uwagę, że dla Przybyszewskiego sztuka nie ma żadnego celu.

Według Przybyszewskiego sztuka jest najwyższą religią. Jest wartością samą w sobie, ponieważ nie ma żadnego celu. Powinna być oryginalna i pełna symboli. Nie może pełnić funkcji służebnych.

Zwróć uwagę na to, do czego Przybyszewski porównuje sztukę, jakie właściwości jej przypisuje oraz jak tłumaczy sens jej istnienia.

Sprawdź, czy w twojej wypowiedzi pojawiły się informacje o tym, że Przybyszewski uznaje sztukę za absolut; źródło, z którego wyłoniło się życie; najdoskonalsze odbicie ludzkiej duszy; cel sam w sobie.

Przypomnij sobie fragment felietonu Artura Górskiego, w którym autor wyraził dążenia młodego pokolenia, przekonania dotyczące sztuki oraz refleksje na temat odpowiednich warunków do powstawania ponadczasowych dzieł artystycznych.

Zwróć uwagę, czy w twojej odpowiedzi zostały wymienione następujące powody: dążenie do niezależności od stronnictw politycznych, szacunek dla indywidualności twórcy, potrzeba szczerości i osobistego rozwoju artysty, poleganie na natchnieniu, niechęć do sztuki tendencyjnej.

Zastanów się, jakie cechy Przybyszewski przypisuje artyście i do jakiej tradycji literackiej się odwołuje. Pomyśl, jaką rolę pełni artysta w społeczeństwie według jego koncepcji – czy jest zwykłym twórcą, czy kimś więcej? Jakie określenia i metafory podkreślają jego wyjątkowość?

Przybyszewski odwołuje się do romantycznej koncepcji artysty‑kapłana, przywódcy narodu. Jest charakteryzowany przez autora jako jednostka wybitna, która stoi ponad światem i życiem. Jest „Panem Panów”. To prorok, który odsłania przyszłość. Jawi się jako mag przenikający najgłębsze tajemnice oraz obejmuje tajne związki wszechświatów. To ktoś zarówno święty, jak i czysty. Odtwarza on stany swojej duszy.

Romantyczna koncepcja artysty zakłada, że jest to jednostka wyobcowana z tłumu, nierozumiana przez społeczeństwo. Jest samotna. To wieszcz, który jest odpowiedzialny za naród i jego przyszłe losy. Ma moc tworzenia, ponieważ został natchniony przez Boga. Cechuje go wrażliwość, dlatego przeżywa świat intensywniej niż zwykli ludzie.

Przybyszewski akceptuje artystę jako proroka, który odsłania przyszłość. Stoi on ponad tłumem. Tworzy dzięki swojej mocy. Dostrzega rzeczy niepojęte. To typ samotnika i indywidualisty, którego nie rozumie społeczeństwo. Natomiast odrzuca element kierowania narodem, służenia mu oraz poczucie odpowiedzialności za jego losy. Artysta nie jest również Tyrteuszem.

Możesz dokonać wyboru spośród wierszy nawiązujących do poetyki symbolizmu, takich jak np. tatrzańskie liryki Kazimierza Przerwy‑Tetmajera, cykl sonetów Jana Kasprowicza Krzak dzikiej róży lub symboliczne wiersze Leopolda Staffa, m.in. Kowal.

Zwróć uwagę na to, czy w wybranym przez ciebie utworze autor zrezygnował z funkcji agitacyjnej, pouczającej, edukacyjnej, umoralniającej oraz czy treści utworów są niezależne  od aktualnych wydarzeń i potrzeb społecznych.

Przypomnij sobie cechy Kordiana z dramatu romantycznego Kordian Juliusza Słowackiego i Konrada z III części Dziadów Adama Mickiewicza.

W epoce romantyzmu artysta został wyniesiony na piedestał, ponad tłum zwykłych ludzi.  To przede wszystkim jednostka wybitna i wielka indywidualność. Był samotnikiem, którego nie rozumieli zwykli ludzie. Został obdarzony talentem przez Boga, dlatego tworzył dzieła. Artysta czuł się również  odpowiedzialny za naród i przyszłe jego losy.

Odwołaj się do roli sztuki i artysty w programach Młodej Polski, takich jak: Młoda Polska Artura Górskiego czy Confiteor Stanisława Przybyszewskiego.

Na przełomie XIX i XX wieku artysta odgrywał szczególną rolę w społeczeństwie, był jednostką stojącą ponad tłumem i wyobcowaną. To outsider zagubiony w świecie, nierozumiany przez ludzi. Szukał ucieczki w sztuce pozwalającej oderwać się od szarej rzeczywistości i otaczających problemów. Artysta w swej twórczości odnajdywał ukojenie przed bezsensem istnienia. Był niczym kapłan sztuki, a ta zyskała najwyższą wartość.

Nietzscheanizm [czyt.: niczeanizm] – koncepcja filozoficzna nawiązująca do Nietzschego. Głosił on pogardę dla słabości, bierności i pesymizmu. Stworzył koncepcję nadczłowieka, czyli jednostki wybitnej, twórczej indywidualności, która ma wpływ na losy świata.

Confiteor koresponduje z nietzscheanizmem. Artysta jawi się jako nadczłowiek: „Artysta stoi ponad życiem, ponad światem, jest Panem Panów, nie kiełznany żadnym prawem, nie ograniczany żadną siłą ludzką. Jest on zarówno święty i czysty, czy odtwarza największe zbrodnie, odkrywa najwstrętniejsze brudy, gdy oczy w niebo wbija i światłość Boga przenika”. Głosi pochwałę wolności działania wybitnej jednostki: „Bo nie zna on praw i ograniczeń, jakie objawy duszy ludzkiej w to lub owo koryto wpychają, zna on tylko jedynie potęgę tych przejawów, równie silną w cnocie czy w zbrodni, w rozpuście czy w skupieniu modlitwy”.

Zwróć uwagę na porównanie Piękna do nieba.

Poeta zastanawia się, skąd wywodzi się Piękno. Z jednej strony wspomina niebo, które „urzeka”, jest „nieskończonością” i „tajemnicą wieczystą”, a z drugiej piekło, będące „bezwstydem”, przynoszące „nędzę w życiu” i „ohydę światu”.

Zwróć uwagę na określenia pozytywne przypisywane niebu i negatywne odnoszące się do piekła.

Piękno nie zostało jednoznacznie określone. Jest wartościowane zarówno pozytywnie jak i negatywnie. Cechy dodatnie: anielskie, świeże, radosne, genialne, boskie, świecące. Ujemne określenia Piękna: szatańskie, zbrodnicze, ciemne, zuchwałe, pyszne, drwiące, nieodpowiedzialne.

Zwróć uwagę na nieskończoność pojawiającą się w wierszu Hymn do piękna.

Piękno ma doprowadzić artystę do nieskończoności, która urzeka wieczystą tajemnicą.

Dominanta kompozycyjna to najprościej pomysł, na którym opiera się struktura tekstu.

Dominantą kompozycyjną wiersza jest kontrast.

Kontrast to zestawienie przeciwieństw.

Kontrast polega na zestawieniu przeciwstawnych pojęć nieba i piekła, którymi posłużył się poeta. Został zastosowany w wierszu, aby rozwikłać dylemat, skąd pochodzi Piękno.