Nastrój to emocje, jakie towarzyszą podmiotowi lirycznemu.

Podmiotowi lirycznemu towarzyszy nastrój zwątpienia we wszelkie wartości,
co zostało wyrażone za pomocą rozpaczliwych pytań retorycznych: Przekleństwo?..., Ironia?..., Rozpacz?..., Byt przyszły?... Użycie?.... Metafory: kto zliczy zgasłe słońca i kres światu zgadnie; w duszy jest zawsze coś
na dnie, co wśród użycia pragnie, wśród rozkoszy żąda; Jakaż jest przeciw włóczni złego twoja tarcza, człowiecze z końca wieku podkreślają poczucie bezsensu istnienia, rozterek. Epitety: słabe ramiona, zgasłe słońca, dawnych wiar budują nastrój pesymizmu.

Zwróć uwagę na formy wyrazów zastosowane w utworze.

Wiersz reprezentuje typ liryki inwokacyjnej, co oznacza, że podmiot liryczny zwraca się bezpośrednio do adresata. Świadczy o tym obecność apostrof, np. „człowiecze z końca wieku”.

Przypomnij sobie, czemu służy zastosowanie podanych środków stylistycznych i jak można to odnieść do nastroju panującego w wierszu.

Przypomnij sobie, czego dotyczył dekadentyzm i z jakim nastrojem się wiązał, a następnie odnajdź te elementy w wierszu. Są one związane głównie ze stanami emocjonalnymi podmiotu lirycznego.

Przykładowe odpowiedzi:

• upływ czasu („bieg najzwyklejszych rzeczy”),

• cierpienie („za przykładem trzeba iść skorpiona,/ co się zabija, kiedy otoczą go żarem?”),

• ciężar rzeczywistości („ciężar, którego wziąć na słabe nie zdoła ramiona”),

• bezradność wobec świata („czyż mrówka rzucona na szyny/ może walczyć z pociągiem nadchodzącym w pędzie””),

• niespełnienie („w duszy jest zawsze coś na dnie,/ co wśród użycia pragnie, wśród rozkoszy żąda”).

Zwróć uwagę na wyrazy,  które występują na początku wersów.

Podmiot liryczny zanegował przekleństwo, ironię, wzgardę, rozpacz, walkę, rezygnację, byt przyszły, użycie.

Negacja to zaprzeczenie czemuś lub odrzucenie czegoś.

Podmiot liryczny wyznaje, że świat  jest zły, a człowiek nie widzi sensu życia.
Szuka więc wyjścia z tej rozpaczliwej sytuacji. Zastanawia się, jaki jest sposób
na pokonanie tego zobojętnienia, zadając pytania, czym powinien się kierować:  przekleństwem, ironią, ideą, modlitwą, wzgardą, rozpaczą, walką, rezygnacją, bytem przyszłym czy też użyciem. Odrzuca jednak wymienione wartości, ponieważ nie dają satysfakcjonującej odpowiedzi na pytanie o sens i cel życia.

Przeczytaj uważnie strofę. Zwróć uwagę na pojawiające się pojęcie idee i symbol oka w trójkącie.

Podmiot liryczny stwierdza, że ludziom końca wieku nie są potrzebne nawet idee, gdyż pozostają jedynie słowami, a wprowadzenie ich w czyn wydaje się być czymś bezsensownym. Analogicznie rzecz się ma z modlitwą, która straciła swoje znaczenie. Niewielu jeszcze wierzy w Boga. Symbolizuje go oko opatrzności.

Puenta to krótkie zakończenie tekstu, często zaskakujące lub dowcipne, które uwydatnia jakiś sens.

Milczenie człowieka końca wieku oznacza, że nie jest w stanie odpowiedzieć
na postawione pytanie: Jakaż jest przeciw włóczni złego twoja tarcza, człowiecze z końca wieku?.... Brak odpowiedzi jest wymownym potwierdzeniem niewiary w sens życia, bezsilności i skrajnego pesymizmu młodopolskiego pokolenia.

Poszukaj nawiązań do Pisma Świętego i innych tekstów religijnych, zastanów się, jaki rodzaj pobożnych utworów można porównać do kompozycji Hymnu do Nirwany. Zastanów się także nad stylem kreowania wypowiedzi i nad tematyką wiersza.

Nawiązanie w tytule do Hymnu o miłości (Hymnu do miłości w innym tłumaczeniu) św. Pawła z Pierwszego Listu do Koryntian; litanijny charakter utworu – powtarzane zawołanie „Nirwano” i kolejne wezwania, uroczysty ton wiersza, trawestacja modlitwy Ojcze nasz, opis wewnętrznej nędzy podobny do pokutniczych pieśni religijnych.

Pod tym względem wiersz różni się znacznie od Końca wieku XIX, gdzie sfera duchowa jest jedynie wspomniana w początkowych wersach w kontekście złorzeczenia „swojemu bogu”. Utwór cechuje odejście od problematyki sacrum i nasycenie nastrojem pesymizmu i rezygnacji.

Zastanów się nad tematyką wierszy, co mówią o ludzkich działaniach, o cywilizacji, na jakich uczuciach się koncentrują, jakie pytania zadają oraz czy ich autorzy poszukują rozwiązania opisywanej tragicznej sytuacji człowieka.

Podobieństwa: oba wiersze mówią o upadku cywilizacji, bankructwie idei, o daremności ludzkich działań, o braku motywacji, o nudzie, niepoznawalności sfery wewnętrznej, w której człowiek odczuwa nieustającą troskę. W obu utworach pojawiają się zapytania o solucję (rozwiązanie problemu) i o przyszłość.

Różnice: Verlaine nie rozważa żadnego rozwiązania, wszelkie pytania o sposób działania pozostają bez odpowiedzi; wspomina natomiast o barbarzyńskich ludach niszczących dorobek dotychczasowej kultury, o których Przerwa‑Tetmajer nic w wierszu nie mówi. Pisze także o niemocy twórczej, o czym w Końcu wieku XIX nie ma mowy.

Emocje to silne uczucia wywołane przez jakieś przeżycie.

Podmiot liryczny daje wyraz zwątpienia we wszelkie wartości. Żyje w poczuciu pustki i bezsensu istnienia. Jest pesymistycznie nastawiony do przyszłości. Towarzyszy mu wstręt i drwina. Ma żal, że wpajano mu idee, które okazały się kłamstwem. Jest zły i rozczarowany, że wiele lat poświęcił na bezcelowe działania. Podmiot liryczny popada w szaleństwo, które zostało wywołane frustracją z powodu porażki twórczej.

Rozczarowanie to stan wywołany tym, że coś przebiegło niepomyślnie,
nie tak, jak oczekiwała dana osoba.

Podmiot liryczny jest rozczarowany światem, ponieważ jego działania nie przyniosły oczekiwanego rezultatu, a marzenia się nie spełniły. Z żalu niszczy je w takim szaleństwie jak rzeźbiarz, który chciał stworzyć posąg Afrodyty. Artysta dostrzega, że nie udało mu się uchwycić piękna bogini, dlatego porzuca swoją pracę. Tłucze marmur, aby dać ujście swoim emocjom. Jest to bardzo bolesne
dla niego. Rzeźbiarz popada we frustrację, gdyż jego wysiłki zakończyły się niepowodzeniem. W analogicznej sytuacji znajduje się podmiot liryczny, który dążył do osiągnięcia wyższych celów, aby swoje refleksje przekazać przyszłym pokoleniom. Kierował się sercem w wyznawanych przez siebie ideałach. Wszelkie jednak działania okazały się daremne, dlatego wybrał on życie pozbawione wyższych celów.

Nirwana to stan całkowitego uwolnienia się od bólu, cierpienia. Jest nagrodą
po trudach ziemskiej wędrówki.

Według podmiotu lirycznego posiadanie marzeń nie może ukoić cierpienia.
Dlatego strąca je i depcze. Pesymistycznie podchodzi do przyszłości, dlatego
nie widzi sensu podejmowania żadnych działań. Jedynym pragnieniem jest nirwana, która pozwala mu uwolnić się od cierpienia.

Konieczność to coś, co się musi wydarzyć lub zaistnieć.

Konieczność jest niczym siła, która kieruje rzeczywistością. To sprawia, że upada wiara podmiotu lirycznego. Poddaje się on cierpieniu i nie walczy z tym,
co nieuchronne. Przestaje kierować się rozumem, a zaczyna opierać wyłącznie
na własnej intuicji.