Zastanów się, czy nastrój wierszy jest jednoznaczny, czy zmienny. Zwróć uwagę na ironię, kontrasty oraz sposób zakończenia utworów – mogą one sugerować ukryty pesymizm lub rezygnację.

Sprawdź, czy w twojej odpowiedzi zostały zawarte następujące wnioski:

• nastrój w wierszach jest przygnębiający,

• oddany w wierszu Edwarda Stachury nastrój pozornie wydaje się optymistyczny, jednak ostateczny wydźwięk wiersza jest pesymistyczny („zjawa realna”),

• Andrzej Bursa, kreując nastrój w swoim utworze, posługuje się ironią („Boże jaki miły wieczór”),

• w wierszu Rafała Wojaczka na nastrój wskazują przede wszystkim ostatnie słowa („szkoda słów”), które ukazują rezygnację podmiotu lirycznego.

Poszukaj w wierszach elementów, które mogą odnosić się do doświadczeń i postaw ich autorów.

Sprawdź, czy w twojej odpowiedzi zostały zawarte następujące wnioski:

• Podmiot liryczny poematu Po ogrodzie niech hula szarańcza (fragm. Kiedy odkorkowałem pierwszą butelkę) Edwarda Stachury jest mężczyzną. Sytuacja liryczna najprawdopodobniej rozgrywa się w barze lub pijalni (i czuję że wdzięczny mi jest stół ten | na którym łokciem się opieram | nalej pan), gdzie podmiot liryczny „będzie pił”. W pierwszej części wiersza wydaje się, że podmiot jest pogodzony ze światem, ale okazuje się, że zaczęta [...] robota jest nie skończona | bo ona nieskończona jest. Ze względu na konstrukcję podmiotu w całej poezji Stachury, podmiot liryczny utworu Po ogrodzie niech hula szarańcza można utożsamić ze Stachurą, który nie stronił od alkoholu, był stałym bywalcem pijalni, piewcą „surowej wolności”, podejmował różne prace, by zarobić na chleb - jedną z nich była też poetycka („praca nieskończona”).

• Podmiot liryczny w utworze Sobota Andrzeja Bursy pije i wyzwala się | od zbędnego nadmiaru energii. Ma świadomość jałowości i bezproduktywności tego działania, ale niczego to nie zmienia. Kreuje się na zdystansowanego i obojętnego (mam w dupie małe miasteczka), jednak to tylko maska, spod której można dostrzec złość i niezgodę na zastaną rzeczywistość (mam w dupie małe miasteczka!).

• Podmiot liryczny w wierszu Rafała Wojaczka pozornie wydaje się nie ujawniać – kreuje wypowiedź na obiektywną relację. Jeśli weźmie się pod uwagę alkoholizm Wojaczka i tematykę jego wierszy, można stwierdzić, że podmiot liryczny jest poetą mówiącym o sobie samym.

Zwróć uwagę na środki językowe wykorzystane we wszystkich utworach.

Sprawdź, czy w twojej odpowiedzi znalazły się następujące wnioski:

• we fragmencie poematu Edwarda Stachury funkcja ekspresywna jest kreowana za pomocą wykrzyknienia, powtórzenia i ukształtowania wersyfikacyjnego,

• w utworze Andrzeja Bursy najważniejszą funkcję ekspresywną pełnią wulgaryzmy, wykrzyknienie oraz trzykrotne powtórzenie ostatniego wersu,

• w Piosence o poecie II funkcję ekspresywną pełnią powtórzenia oraz parentezy.

Zastanów się, jakie są sensy niedosłowne w utworach. Możesz skorzystać z wniosków dotyczących kreacji podmiotów lirycznych w wierszach.

Po ogrodzie niech hula szarańcza [fragment]: utwór Stachury dotyka problematyki egzystencjalnej, nawiązując do filozofii modnej w tamtym okresie. Stachura pisze: zaczęta moja robota jest nie skończona | bo ona nieskończona jest, odnosząc się do koncepcji życia jako nieustannego, niekończącego się zmagania człowieka ze światem, porusza także problematykę śmierci.

Sobota: wiersz Bursy jest wyrazem kontestacji i niezgody podmiotu lirycznego na zastany świat, duszny i brutalny.
Uwaga: Warto przywołać kontekst biograficzny.

Piosenka o poecie II: analizując utwór Wojaczka, należy wziąć pod uwagę zarówno jego autoteliczność, jak i akt autokreacji poetyckiej. Utwór nie tylko traktuje o procesie pisania poezji, ale jest także elementem kreacji samego Wojaczka.

Możesz skorzystać z książki Kaskaderzy literatury. O twórczości i legendzie Andrzeja Bursy, Marka Hłaski, Haliny Poświatowskiej, Edwarda Stachury, Ryszarda Milczewskiego‑Bruna, Rafała Wojaczka, red. E. Kolbus, słowo wstępne J. Brudnicki, posłowie J. Marx, Łódź 1986

Sprawdź, czy w twojej odpowiedzi znalazło się wyjaśnienie, co oznacza sformułowanie „poeci przeklęci” oraz czy zostały wskazane argumenty za przyjętym przez ciebie stanowiskiem.

Wiersze ukazują różne sposoby postrzegania losu poety – u Stachury to outsider buntujący się przeciw schematom, u Bursy cynik zderzający się z absurdem codzienności, a u Wojaczka tragiczna postać skazana na autodestrukcję. Każdy z utworów wpisuje się w refleksję nad rolą poezji i artysty w świecie, oscylując między buntem, ironią a egzystencjalnym dramatem.

Sprawdź, czy w twoim konspekcie znalazły się takie elementy, jak: podmiot liryczny, sytuacja liryczna, język, analiza środków stylistycznych, dominanta kompozycyjna, dominanta stylistyczna, konteksty.

Zwróć uwagę, jak artyści w czasach Młodej Polski i w czasach socrealizmu odnosili się do społeczeństwa, jaki był ich status finansowy, jakie idee wyznawali, jakie postawy przyjmowali.

Młoda Polska: ważna rola cyganerii artystycznej, niski status finansowy, buntownicza postawa względem społeczeństwa, pogarda dla mieszczańskiego stylu życia, lekceważenie norm etycznych, odseparowanie od zwykłych ludzi, wyznawanie hasła „sztuka dla sztuki”.

Socrealizm: rola poetów straciła na znaczeniu, być może dlatego, że – według podmiotu lirycznego – ich uwaga skupia się bardziej na luksusie i wygodnym życiu niż na sztuce i procesie twórczym.

Zastanów się, w jaki sposób Bursa przedstawia poetę – czy jest to poważny, czy raczej prześmiewczy obraz? Spójrz na pierwsze strofy wiersza – jak poeta opisuje życie twórcy? Czy to realistyczny obraz, czy może wyolbrzymiony i przerysowany? Przyjrzyj się też językowi utworu – czy jest poważny, czy raczej potoczny i żartobliwy? Czy powtarzające się frazy wzmacniają ironię?

Czy w twojej wypowiedzi znalazło się odniesienie do kontrastu między wyidealizowanym obrazem poety a rzeczywistością jego życia? Czy zwróciłeś uwagę na zmianę tonu w ostatniej strofie oraz sposób, w jaki Bursa wykorzystuje ironię? Pamiętaj, aby odwołać się do budowy wiersza – np. powtórzeń czy języka potocznego – i pokazać, jak wpływają one na humorystyczny, a jednocześnie krytyczny portret poety.

Zwróć uwagę, jak artyści w czasach Młodej Polski i w czasach socrealizmu odnosili się do społeczeństwa, jaki był ich status finansowy, jakie idee wyznawali, jakie postawy przyjmowali.

Młoda Polska: ważna rola cyganerii artystycznej, niski status finansowy, buntownicza postawa względem społeczeństwa, pogarda dla mieszczańskiego stylu życia, lekceważenie norm etycznych, odseparowanie od zwykłych ludzi, wyznawanie hasła „sztuka dla sztuki”.

Socrealizm: rola poetów zdezawuowała się, być może dlatego, że według podmiotu lirycznego, w centrum zainteresowania poetów znajduje się blichtr i wygodne życie, a nie sztuka i proces twórczy.