R1D31RO6MXNV6
Ćwiczenie 1
Spośród wymienionych elementów wybierz cechy poetyki Dies irae. Możliwe odpowiedzi: 1. patos, 2. rozmyte kolory opisywanego krajobrazu, 3. umiarkowane środki wyrazu, 4. kontrastujące ze sobą postaci, 5. zdystansowana postawa podmiotu, 6. parafrazy cytatów biblijnych
R3H1SKARLAMNM
Ćwiczenie 2
Uzupełnij tekst. Ekspresjonizm był kierunkiem powstałym w czasie niepokojów społecznych panujących w Europie/w Polsce na przełomie wieków. Podkreślał znaczenie wolności obyczajowej/moralności i występował przeciwko zanikaniu indywidualizmu/egalitaryzmu. Charakteryzował się używaniem silnych/stonowanych środków wyrazu, takich jak synestezja/oksymoron, hiperbola i kontrast. W całokształcie spuścizny literackiej Jana Kasprowicza elementy ekspresjonizmu były/nie były dominującą cechą jego poetyki.
RR74S14RSJXSR
Ćwiczenie 3
Jaki środek stylistyczny został użyty w wersie ogień skrzepnie, blask ściemnieje? Możliwe odpowiedzi: 1. apostrofa, 2. hiperbola, 3. uosobienie, 4. oksymoron
Ćwiczenie 4

Z poniższego fragmentu wypisz pięć sformułowań nacechowanych emocjonalnie.

Jan Kasprowicz Dies irae

Światy pochłania nieprzebyty muł,
światy, od bożych odepchnięte bram.
A spod korzeni jadowitych ziół,
spod kęp sitowia i trzciny, i traw,
z rowów, przepadlisk, wądolców i jam,
pokrytych opalowym szkliwem zgniłych wód,
zaczyna wypełzywać żmij skłębiony płód:
czarne pijawki, zielone jaszczury
wiją się naprzód wpław
i oplatają kręgami śliskiemi 
męczeńskich krzyży smutne miliardy,
z bagnistej wyrosłe ziemi,
zapadłe w bagnisty kał…
I oto głowy swoje, dziwne, ludzkie głowy, 
świecące trupim tłuszczem zżółkłych, łysych czół,
o szczękach, otulonych kłębem czarnych bród,
kładą na łonach tych pomarłych ciał…
I skośne, mętne oczy podnoszą do góry
ku ich schylonym skroniom…
I biodra opasawszy w lubieżnym uścisku, zwilgotniałymi usty
szepcą im słowa rozpusty...

cytcw Źródło: Jan Kasprowicz, Dies irae, Kraków 1990, s. 165–166.
RoL9PwJtrUyMs
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 5

Przeformułuj subiektywny, ekspresjonistyczny opis krajobrazu na zdystansowany, obiektywny. Zamień silne środki wyrazu, takie jak hiperbola, na określenia neutralne.

Jan Kasprowicz Dies irae

Miliardy krzyży,
opromienione okręgami tęczy,
z padolnych Styksów powstają głębiny
w Pańskiego gniewu nieskończony dzień.
I rosną, rosną w jakiś straszny las,
co wierzchołkami swych bolesnych drzew
przeszywa wszystkie mgły
i wszystkie blaski, które lśnią nad mgłami,
wypływające z Wszechmocy Istnienia.

cytcw6 Źródło: Jan Kasprowicz, Dies irae, Kraków 1990, s. 163.
RtD1gn81JjenR
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 6

Wyjaśnij, jaką rolę w poniższym fragmencie pełni formuła liturgiczna Kyrie elejson.

Jan Kasprowicz Dies irae

Kyrie elejson!
Patrzaj!... kyrie elejson!
Ona swą białą dłoń
kładzie na jego skroń –
na trupią, zapadniętą, zżółkłą skroń zleniałą…
Kyrie elejson!
I podczas gdy swe Sądy sprawiasz Ty, o morze
niewyczerpanych gniewów,
ona swym okiem patrzy w jego oczy –
omdlewającym okiem!
Kyrie elejson!
Jej nagie uda drżą,
palcami rozczesuje złoto swych warkoczy
i falą złocistych włosów
osłania jego nagość, i pieści, i pieści
ustami czerwonymi bladość jego ust.
Kyrie elejson!
Wężowe jego kręgi opasują biodra
rozlubieżnionej Boleści,
a ona, wyprężywszy swe rozpustne ciało,
nienasyconym oddycha pragnieniem.
Kyrie elejson!
Na łonie jej spoczęła czarna, lśniąca broda
rozpalonego Szatana,
co świat umierający okrył swoim cieniem,
a ona,
w zbrodniczych pieszczot rozdawaniu szczodra,
zamknęła w drżące go biodra,
w nabiegłe żądzą ramiona…
Kyrie elejson!

cytcw7 Źródło: Jan Kasprowicz, Dies irae, Kraków 1990, s. 170–171.
RGFXdEbHFmjIy
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 7

Pierwszy wers umieszczonej poniżej strofy odnosi się do fragmentu Ewangelii. Znajdź w Biblii odpowiedni cytat i porównaj jego wymowę z treścią ustępu Dies irae.

Jan Kasprowicz Dies irae

Jeszcze nie zapiał kur,
a na piekielnej przełęczy,
nad dnem Styksowych otchłani,
siedzi pod złomem niebotycznej grani
pramatka grzechu, jasnowłosa Ewa,
z gadziną zdrady u swych białych stóp.

cytcw8 Źródło: Jan Kasprowicz, Dies irae, Kraków 1990, s. 165.
ROnmqgBSirtC5
(Uzupełnij).
RJM7O7RDKFSQ6
Ćwiczenie 8
Połącz wypowiedź z funkcją, jaką pełni w utworze. pytanie retoryczne Możliwe odpowiedzi: 1. Kyrie elejson!... O Boże! Ty bądź naszą łaską i obroną! / Kyrie elejson!, 2. Przyczyno grzechu / i zemsty, i rozpaczy szaleńczego śmiechu!, 3. Bo cóż może być, jeślim ja zaginął?..., 4. Któż się nad dolą zlituje sierocą, / nad moją dolą, / której, Boże, Twe ręce, z kajdan nie wyzwolą?, 5. Czym jestem wobec Ciebie, ja, com z rajskich włości / zabrał z sobą, wygnaniec, tę łamiącą winę / i teraz ginę [...]?! inwektywa Możliwe odpowiedzi: 1. Kyrie elejson!... O Boże! Ty bądź naszą łaską i obroną! / Kyrie elejson!, 2. Przyczyno grzechu / i zemsty, i rozpaczy szaleńczego śmiechu!, 3. Bo cóż może być, jeślim ja zaginął?..., 4. Któż się nad dolą zlituje sierocą, / nad moją dolą, / której, Boże, Twe ręce, z kajdan nie wyzwolą?, 5. Czym jestem wobec Ciebie, ja, com z rajskich włości / zabrał z sobą, wygnaniec, tę łamiącą winę / i teraz ginę [...]?! prośba o miłosierdzie Możliwe odpowiedzi: 1. Kyrie elejson!... O Boże! Ty bądź naszą łaską i obroną! / Kyrie elejson!, 2. Przyczyno grzechu / i zemsty, i rozpaczy szaleńczego śmiechu!, 3. Bo cóż może być, jeślim ja zaginął?..., 4. Któż się nad dolą zlituje sierocą, / nad moją dolą, / której, Boże, Twe ręce, z kajdan nie wyzwolą?, 5. Czym jestem wobec Ciebie, ja, com z rajskich włości / zabrał z sobą, wygnaniec, tę łamiącą winę / i teraz ginę [...]?! wyrażenie własnej małości Możliwe odpowiedzi: 1. Kyrie elejson!... O Boże! Ty bądź naszą łaską i obroną! / Kyrie elejson!, 2. Przyczyno grzechu / i zemsty, i rozpaczy szaleńczego śmiechu!, 3. Bo cóż może być, jeślim ja zaginął?..., 4. Któż się nad dolą zlituje sierocą, / nad moją dolą, / której, Boże, Twe ręce, z kajdan nie wyzwolą?, 5. Czym jestem wobec Ciebie, ja, com z rajskich włości / zabrał z sobą, wygnaniec, tę łamiącą winę / i teraz ginę [...]?! wezwanie modlitewne Możliwe odpowiedzi: 1. Kyrie elejson!... O Boże! Ty bądź naszą łaską i obroną! / Kyrie elejson!, 2. Przyczyno grzechu / i zemsty, i rozpaczy szaleńczego śmiechu!, 3. Bo cóż może być, jeślim ja zaginął?..., 4. Któż się nad dolą zlituje sierocą, / nad moją dolą, / której, Boże, Twe ręce, z kajdan nie wyzwolą?, 5. Czym jestem wobec Ciebie, ja, com z rajskich włości / zabrał z sobą, wygnaniec, tę łamiącą winę / i teraz ginę [...]?!
Ćwiczenie 9

Wypisz różnice i podobieństwa między postawami podmiotów lirycznych w utworach Jana Kasprowicza Dies irae oraz Przestałem się wadzić z Bogiem...

Jan Kasprowicz (Przestałem się wadzić z Bogiem...)

XI

Przestałem się wadzić z Bogiem
– Serdeczne to były zwady:
Zrodziła je ludzka niedola,
Na którą nie ma już rady.

Tliło w mej piersi zarzewie,
Materiał skier tak bogaty,
Że jeno dąć w palenisko,
A płomień ogarnie światy.

Wiedziały o tym potęgi,
Co gdzieś po norach drzemią
Albo z bezczelną jawnością
Jak mgły się włóczą nad ziemią.

Wiedziały ci o tym moce,
Które złośliwość popędza,
By szły powiększać nędzę
Tam, gdzie największa jest nędza.

Wiedziały ci o tym zastępy,
Które czyhają zza węgła
Lub w okna patrzą z szyderstwem,
Czy zbrodnia się nie wylęgła?

Wiedziały, że jeno się zbliżyć
Ku popiołowi mej kuźni,
A serce od razu wybuchnie,
Zuchwale zaklnie, zabluźni.

Że swym bluźnierstwom i klątwom
Czynu wyciśnie znamię,
Płonące żądze odmiany,
Przewrotu, co berło Mu złamie.

I dzisiaj nie żal mi tego,
Najmniejszej nie czuję skruchy,
Bom ci nie żaden służalec,
Na własne serce głuchy.

Bo w sporze o szczęście świata
Swawolność mi była daleka,
A tylkom korzystał z prawa
Wojującego człowieka.

Jeno że dzisiaj widzę,
W patrzeniu dosyć już biegły,
Czego w zamęcie walki
Źrenice me nie dostrzegły.

Nie ruszał ci On naprzeciw
W rynsztunku wspaniałym dziwie,
A tylko na tronie Swym siedząc,
Uśmiechał się pobłażliwie…

I dziś ja sam uśmiechnięty,
Gdy krzyczą: „w żelazo się okuj!”,
Jak ongi miecz niosłem walczącym,
Tak dzisiaj niosę im spokój.

Lecz już nie wadząc się z Bogiem,
Mam jeszcze cichą nadzieję,
Że na dnie mojego spokoju
Żar świętej wojny tleje.

Przestałem Źródło: Jan Kasprowicz, (Przestałem się wadzić z Bogiem...), Kraków 1990, s. 364–366.
RuVMOIJkEKndN
(Uzupełnij).