Ćwiczenia
PoetykaSztuka poetycka, jak się zdaje, swe powstanie zawdzięcza głównie dwu przyczynom tkwiącym głęboko w naturze ludzkiej. Instynkt naśladowczy jest bowiem przyrodzony ludziom od dzieciństwa i tym właśnie człowiek różni się od innych zwierząt, że jest istotą najbardziej zdolną do naśladowania. Przez naśladowanie zdobywa podstawy swej wiedzy, a dzieła sztuk naśladowczych sprawiają mu prawdziwą przyjemność.
Potwierdzają to fakty naszego doświadczenia. Są przecież takie rzeczy, jak np. wygląd najbardziej nieprzyjemnych zwierząt czy trupów, na które patrzymy z uczuciem przykrości, z przyjemnością natomiast oglądamy ich szczególnie wiernie wykonane podobizny. A wynika to stąd, że poznanie sprawia najwyższą przyjemność nie tylko filozofom, lecz również wszystkim ludziom. Ci ostatni korzystają jednak z tego w niewielkim stopniu. […]
Skoro wrodzony jest nam instynkt naśladowczy oraz poczucie melodii i rytmu […], dlatego ci, którzy pierwotnie byli z natury najbardziej uzdolnieni w tym kierunku, doskonaląc stopniowo swą sztukę dali początek poezji ze swych improwizacji.Źródło: Arystoteles, Poetyka, oprac. H. Podbielski, tłum. H. Podbielski, Wrocław 1989, s. 10–11.
PoetykaZ dotychczasowych rozważań jasno wynika, że zadanie poety polega nie na przedstawieniu wydarzeń rzeczywistych, lecz takich, które mogłyby się zdarzyć, przy czym ta możliwość opiera się na prawdopodobieństwie i konieczności. Historyk i poeta różnią się przecież nie tym, że jeden posługuje się prozą, a drugi wierszem […]. Różnią się oni natomiast tym, że jeden mówi o wydarzeniach, które miały miejsce w rzeczywistości, a drugi o takich, które mogą się wydarzyć. Dlatego też poezja jest bardziej filozoficzna i poważna niż historia; poezja wyraża to, co ogólne, historia natomiast to, co jednostkowe. Przez „ogólne” rozumiem to, że jakaś postać będzie coś takiego mówić i czynić, co jest zgodne z prawdopodobieństwem lub koniecznością, do czego właśnie dąży poezja […].
Źródło: Arystoteles, Poetyka, oprac. H. Podbielski, tłum. H. Podbielski, Wrocław 1989, s. 30.
Na podstawie powyższego fragmentu wyjaśnij, komu bliżej do filozofa: poecie czy kronikarzowi. W odpowiedzi uwzględnij odpowiedni cytat z Poetyki Arystotelesa.
PoetykaSkoro zatem poeta jest naśladowcą podobnie jak malarz i rzeźbiarz, jego naśladowcza twórczość musi z natury rzeczy dotyczyć jednego z trzech przedmiotów: albo rzeczywistości takiej, jaka była lub jest (realnej), albo takiej, o jakiej się mówi lub myśli, że jest (pomyślanej), albo takiej, jaka powinna być (idealnej). Środkiem wyrażenia tego przedmiotu jest natomiast język poetycki […]. Zupełnie odmienna jest przy tym zasada poprawności w sztuce poetyckiej niż np. w polityce lub jakiejś innej sztuce. W sztuce poetyckiej istnieje możliwość popełnienia dwojakiego rodzaju błędu. Jeden rodzaj dotyczy istoty samej sztuki, drugi – spraw dla sztuki przypadkowych. Jeśli więc poeta podjął się naśladowania, lecz nie przeprowadził go należycie ze względu na swą nieudolność, popełnia błąd istotny dla sztuki poetyckiej. Jeśli natomiast przedstawi coś niewłaściwie, jak np. konia, który podnosi jednocześnie obie prawe nogi […], jego błąd nie dotyczy sztuki poetyckiej.
Mówi się: poeta popełnił błąd, ponieważ przedstawił rzeczy niemożliwe. Tymczasem jest to dopuszczalne, jeśli dzięki temu osiągnie cel właściwy sztuce [...], jeśli więc z tego względu ta czy inna część utworu wywrze silniejsze wrażenie. [...] Jeśli natomiast ten sam cel można byłoby osiągnąć zgodnie z istniejącymi w tym względzie zasadami sztuki, błąd nie byłby uspra‑wiedliwiony. O ile to bowiem możliwe, należy w ogóle wystrzegać się błędów. Z kolei trzeba rozpatrzyć, jakiego rodzaju jest to błąd, czy dotyczy on istoty sztuki poetyckiej, czy też rzeczy przypadkowych. Mniejszy to przecież błąd, jeśli artysta nie wie, że sarna nie ma rogów, niż jeśli ją przedstawi w sposób nienaśladowczy.Źródło: Arystoteles, Poetyka, oprac. H. Podbielski, tłum. H. Podbielski, Wrocław 1989, s. 93–94.
Rozprawa Arystotelesa pełni m.in. funkcję impresywną. Na podstawie powyższego fragmentu wyjaśnij, co to znaczy i przywołaj dwa cytaty potwierdzające obecność tej funkcji w Poetyce.
PoetykaPoeta powinien przedstawiać raczej zdarzenia niemożliwe, lecz prawdopodobne niż możliwe, ale nieprawdopodobne. Nie powinien natomiast układać fabuły z elementów sprzecznych z rozumem, i o ile to możliwe, nie wprowadzać ich w ogóle, a jeśli już, to poza właściwą fabułą, jak np. w Edypie, gdzie bohater nie zna okoliczności śmierci Lajosa.
Źródło: Arystoteles, Poetyka, oprac. H. Podbielski, tłum. H. Podbielski, Wrocław 1989, s. 91.
Twórca ma respektować zasady prawdopodobieństwa. Na podstawie powyższego fragmentu wyjaśnij, jakie są według Arystotelesa warunki wprowadzania fantastyki do utworu literackiego. W odpowiedzi przywołaj cytat przedstawiający te warunki.
Arystoteles dopuszcza popełnianie przez twórcę błędów. Na podstawie lektury odpowiedniego fragmentu Poetyki wyjaśnij, jakie błędy nie obniżają – według niego – wartości artystycznej dzieła.
W 2016 roku na ekranach polskich kin pojawił się film fabularny Ostatnia rodzina. Przedstawia on losy rodziny Beksińskich – malarza Zbigniewa, jego żony Zofii oraz ich syna – Tomasza. Scenariusz filmu został napisany na podstawie książki Beksińscy Magdaleny Grzebałkowskiej. Film miał różne opinie, niektórzy zarzucali, że nierzetelnie sportretowano rodzinę Beksińskich. Pojawiały się głosy, że Zdzisław i Tomasz w rzeczywistości byli innymi ludźmi, niż przestawiono to w filmie. Zdecyduj, czy w świetle pojęcia mimesis taki zarzut jest zasadny.
Pojęcie autonomii sztuki oznacza, że jej ocena jest niezależna od kryteriów innych niż estetyczne. Rozstrzygnij, czy w świetle poniższego fragmentu oraz wiedzy zdobytej na lekcji, Arystoteles uważałby, że sztuka jest autonomiczna. Swoją odpowiedź uzasadnij.
Retoryka-PoetykaAby ocenić, czy to, co jakiś bohater powiedział lub uczynił, jest piękne czy nie, należy zbadać nie tylko, czy jego czyny i słowa same w sobie są szlachetne czy podłe, lecz zobaczyć: kto je mówi lub czyni, do kogo, kiedy i dlaczego.
Źródło: Arystoteles, Retoryka-Poetyka, tłum. Henryk Podbielski, Warszawa 1988, s. 363–364.
Napisz krótką rozprawkę (do 200 słów), w której zajmiesz stanowisko w następującej kwestii: Czy sztuka wiernie odwzorowująca rzeczywistość ma jakikolwiek sens? Swoją wypowiedź zacznij od pytania: „Po co malować portret, jeśli można zrobić zdjęcie?”.