Ilustracja interaktywna przedstawia obraz ukazujący postać stojącą na moście, z rękami przyłożonymi do twarzy i otwartymi ustami, co sugeruje krzyk. W tle widoczne są dwie sylwetki oraz krajobraz z wodą i wzgórzami. Niebo jest intensywnie pomarańczowe z falującymi liniami. Opis punktów znajdujących się na ilustracji: Ekspresjonizm Charakterystyka
• Rozwijał się od ok. 1910 roku do początku lat 30., głównie w Niemczech i stamtąd oddziaływał na inne kraje.
• Wprowadzał utopijno‑moralistyczny program przebudowy świata przez przywrócenie człowiekowi poczucia autentycznej, ponadosobowej więzi z ogólnoludzką wspólnotą, naturą czy Bogiem.
• Prowadził do aktywizmu, który przejawiał się m.in. w ostrych atakach na instytucje społeczeństwa mieszczańskiego i ustrój kapitalistyczny, a także w potępieniu militaryzmu.
• Cenił wartości duchowe, odrzucał materializm. Ekspresjonizm Literatura
• Szczyt rozwoju przypadł na lata I wojny światowej, powojennego wrzenia rewolucyjnego i kryzysu gospodarczego.
• Najpełniej wystąpił w twórczości poetyckiej i dramatycznej.
• W liryce wykształcił styl patetyczny i ekstatyczny, poszukujący środków maksymalnej ekspresji – m.in. dynamicznych kontrastów, deformacji o charakterze hiperbolicznym, karykaturalnym czy groteskowym.
• Wykorzystywane motywy to wizje, halucynacje, sen, rozszczepienie osobowości.
• Polscy twórcy: S. Przybyszewski (Confiteor), J. Kasprowicz, W. Berent. Ekspresjonizm Sztuka
• Niezbędnym elementem było przedstawianie emocji.
• Dzieło stanowiło odzwierciedlenie wnętrza artysty, a nie bezduszną kopię rzeczywistości.
• Często stosowano deformację widzianego świata, dynamizm, subiektywny dobór kolorów, wyraźne linie.

Ilustracja interaktywna przedstawia obraz futurystyczny ukazujący kobietę stojącą na balkonie, spoglądającą w dół na ruchliwą ulicę. Wzdłuż niej rozciąga się dynamiczna, chaotyczna zabudowa. Widać tłum ludzi, konie, robotników oraz rusztowania. Poszczególne elementy obrazu przenikają się, tworząc wrażenie ruchu i zamieszania.
Opis punktów znajdujących się na ilustracji:
1. Futuryzm, Charakterystyka
• Awangardowy kierunek sztuki i literatury, powstały we Włoszech na początku XX wieku.
• Charakteryzował go: bunt przeciwko tradycji, przeszłości i klasycznym formom – artyści chcieli zerwać z tym, co „stare”; zachwyt nowoczesnością – miastem, techniką, maszynami, ruchem, prędkością; dynamizm w sztuce, która miała oddawać chaos i rytm współczesnego życia.
• W Polsce – przedstawicielami byli m.in. Bruno Jasieński i Anatol Stern. 2. Futuryzm, Literatura
• W Krakowie działał klub futurystów Katarynka (B. Jasieński, S. Młodożeniec, T. Czyżewski), w Warszawie kabaret Pod Picadorem (A. Wat, A. Stern).
• Poeci organizowali wieczory poetyckie o anarchizującym charakterze, często przebiegające w atmosferze skandalu.
• Podejmowano próby dyktowania nowego stylu, obyczajów i mody.
• Promowano kult natury, degradowano filozoficzną i religijną metafizykę.
• Dominował antyestetyzm, ekstrawagancja.
• Słowo zostało uwolnione spod rygorów składni (m.in. w pisowni fonetycznej i konstrukcjach onomatopeicznych). 3. Futuryzm, Sztuka
• Zainicjowany przez włoskich malarzy.
• Postaci i przedmioty przedstawiano w ruchu, często z użyciem powtórzeń i rozszczepień kształtów.
• Dominowała agresywna kolorystyka – ostre kontrasty, jaskrawe barwy.
• Podejmowano walkę z tradycją oraz uznanymi kierunkami i gatunkami artystycznymi.

Ilustracja interaktywna przedstawia dadaistyczny obraz ukazujący trzy postaci siedzące przy stoliku i grające w karty. Postaci nie mają nóg. Są ubrane w mundury. Głowa postaci po lewej jest zdeformowana, pozbawiona oczu, wystaje z niej metalowa rurka, która ciągnie się do stolika i kończy się małą tubą. Zamiast dłoni ma stopę, trzyma w niej karty. Postać po prawej ma zdeformowane palce dłoni, jajowatą głowę, w miejsce nosa ma czarną opaskę, jej żuchwa jest metalowa. Postać po środku ma zeza, wszytą łatkę na czubku głowy, jest pozbawiona skóry wokół ust, ma metalową żuchwę i metalowy otwór zamiast ucha. Z tyłu widoczna jest lampa, wiszące gazety oraz metalowy wieszak. Opis punktów znajdujących się na ilustracji: 1. Dadaizm. Charakterystyka
• Rozwijał się od 1916 do ok. 1923, głównie w Szwajcarii, Niemczech i Francji.
• Wyrażał gwałtowny sprzeciw wobec wojny i współczesnej cywilizacji mieszczańskiej.
• Miał charakter totalny, anarchistyczny i nihilistyczny.
• Negował europejskie dziedzictwo kulturowe, odrzucał dotychczasowe autorytety i rygory.
• Demonstrował indywidualną fantazję, nieskrępowaną konwencjami moralnymi, estetycznymi czy logicznymi.
• Prezentował zamierzony prymitywizm i infantylizm - nazwa kierunku pochodzi od francuskiego słowa „dada”, które oznacza zabawkę.
• Twórczość opierała się na zabawie, mistyfikacji, paradoksie, absurdzie, dowcipie. 2. Dadaizm. Literatura
• Utwór literacki był często potokiem swobodnych wrażeń i spostrzeżeń kojarzonych automatycznie, nie służących żadnej zamierzonej konstrukcji artystycznej, lecz próbie odtworzenia bezsensu i chaosu rzeczywistości.
• Stosowano wyrwane z kontekstu elementów mowy potocznej, slogany reklamowe, fragmenty piosenek, wymyślone słowa.
• Często powstawały utwory bezznaczeniowe.
• Występowano przeciwko tradycyjnym podziałom twórczości na rodzaje i gatunki.
• Charakterystyczną formą był bezładny utwór zbiorowy, pisany przez kilku poetów. 3. Dadaizm. Sztuka
• Odrzucano dawne konwencje i wartości, odkrywano nowe rejony wyobraźni.
• Odwoływano się do ironii, groteski, dokonywano aktów obrazoburstwa.
• Organizowano manifestacje artystyczne, które miały charakter drwiny, wprowadzały celową dezintegrację i chaos, prowokowały i szokowały.
• W plastyce stosowano nowe techniki – wykorzystywano np. przedmioty codziennego użytku, deformowano znane dzieła sztuki.
• Z odkryć i doświadczeń dadaizmu czerpał także surrealizm, pop‑art, minimal‑art (wykorzystujący gotowe przedmioty), poźniej asamblaż, environment i happening. Marcel Duchamp, Fontanna, 1917
domena publiczna.

Ilustracja interaktywna przedstawia obraz ukazujący fantastyczną kompozycję martwej natury w stylu surrealistycznym. W centrum znajduje się wazon z kwiatami, które mają niezwykłe, hybrydalne formy – przypominają jednocześnie rośliny, zwierzęta i owady. Wśród nich można dostrzec skrzydła motyli, baśniowe liście, dziwaczne owoce oraz formy przypominające istoty morskie. Całość spoczywa na grzbiecie realistycznie namalowanego krokodyla.
Opis punktów znajdujących się na ilustracji: 1. Charakterystyka

• Rozwijał się w latach międzywojennych głównie we Francji i stamtąd oddziaływał na inne kraje, także USA i Ameryki Południowej.
• W przeciwieństwie do innych kierunków awangardowych surrealizm nadal jest żywotny.
• Jego przedstawiciele głosili hasła anarchicznego buntu przeciwko zinstytucjonalizowanym formom życia, cywilizacji technicznej, ustalonemu porządkowi kultury, normom moralnym, regułom języka oraz racjonalnemu myśleniu.
• Sztukę uważano za nieobliczalną manifestację wolności, niezależną od schematów i norm.
• Uważano, że najgłębszą sferą życia człowieka jest nieświadoma energia skrywająca się poza jego świadomością, a sztuka stanowi wyraz tej podświadomości.
• W poetyce utworów ważne było łączenie elementów z pozornie niepasujących do siebie światów, co prowadziło do efektu zaskoczenia i nonsensu. 2. Surrealizm Literatura

• Program wywodził się z doświadczeń dadaizmu.
• Ważną rolę odgrywały zbiorowe wystąpienia publiczne, odbywające się w atmosferze sensacji.
• Wielu przedstawicieli surrealizmu angażowało się w lewicową działalność polityczną, akcje antyfaszystowskie i antymilitarystyczne.
• Odrzucał radykalne ujęcie utworu jako wypowiedzi skonstruowanej według ściśle narzuconego schematu.
• Skrajną wersją pisarstwa było pisanie automatyczne, polegające na spisywaniu potoku skojarzeń poety. 3. Surrealizm Sztuka

• Całkowicie zanegowano kopiowanie natury w malarstwie.
• Obrazy miały być efektem wyzwolenia wewnętrznych przeżyć artysty.
• Wykorzystywano przypadkowość, spontaniczność, swobodę skojarzeń.
• Dzieła przypominały halucynacje, urojenia, senne wizje, którym nadawano symboliczne

Ilustracja interaktywna przedstawia obraz konstruktywistyczny ukazujący ułożone prostokąty różnej wielkości w następujących barwach: czerwonym, żółtym, niebieskim, szarym, czarnym, zielonym, pomarańczowym. Po bokach prostokąty są większe i utrzymane w zimnych barwach, w środkowej części stają się mniejsze i mają wyraziste kolory. Opis punktu znajdującego się na ilustracji: 1. Konstruktywizm. Rozwijał się głównie w Rosji w latach 20. XX wieku.
• Zmierzano do kreowania nowych form artystycznych, odpowiadających ówczesnym warunkom życia i postępowi technicznemu.
• Rozwinął się w atmosferze rewolucyjnej utopii, która towarzyszyła początkowemu okresowi rządów władzy sowieckiej.
• Artysta był uważany za kogoś, kto może przyczynić się do zaspokojenia potrzeb materialnych społeczeństwa, usystematyzować uczucia rewolucyjnego proletariatu.
• Uważano, że po rewolucji nastaną czasy, w których artysta będzie tworzył wraz z naukowcami i inżynierami nową estetykę opierającą się na utylitaryzmie, czystości, prostocie i elementarności materiałów.
• W architekturze przejawiał się w projektach osiedli mających służyć społeczeństwu rewolucyjnemu.
• W literaturze odwoływał się do kultu techniki i przemysłu. Środki wyrazu były oszczędne, skoncentrowane wokół tematu. Często wprowadzano terminologię techniczną.
• W malarstwie ograniczano się do prostych elementów geometrycznych. Obraz był „budowany”, „konstruowany”.