Chochoł sparodiowany

Chochoł z Wesela pojawia się w Szewcach w finałowej scenie aktu III. Dramat ten - ostatnia sztuka Witkiewicza, powstająca przez niemal siedem lat, pomiędzy rokiem 1927 i 1934 - należy do XX-wiecznego gatunku dramatu groteskowego, który za podstawowy środek scenicznej ekspresji uznaje deformację świata przedstawionego. Wobec tego niemożliwe staje się analizowanie sytuacji oraz postaci tego dramatu w konwencji realistycznej. W Szewcach podważony zostaje porządek przyczynowo-skutkowy opisywanej sytuacji dramatycznej. Akcja sztuki nieustannie się załamuje, rwie, tworząc jedynie pretekst dla wypowiedzi bohaterów utworu. W ten sposób pojawia się również postać Chochoła zapożyczona z dramatu Wyspiańskiego. Chochoł odsyła odbiorcę sztuki Witkiewicza bezpośrednio do twórczości Wyspiańskiego, jego Wesela oraz pewnej koncepcji dramatycznej, którą ta sztuka prezentuje. Postać staje się teatralnym znakiem przeszłości. W sztuce Witkacego nie pełni już tej samej funkcji estetycznej, którą pełniła w pierwowzorze. Nie jest symbolem narodowego marazmu, niemocy bądź nieuchronnego odrodzenia narodu polskiego. Dramat Witkacego wyrasta wprawdzie z młodopolskiej koncepcji dramatu symbolicznego, lecz ową koncepcję przekracza, proponując nowoczesną formułę dramatu groteskowego. Zabieg deformacji postaci Chochoła dokonany przez Witkiewicza bliski jest konwencji parodii, ważnej dla dramatu groteskowego. Dawny Chochoł zmienia się na naszych oczach w żywą i konkretną postać. W didaskaliach czytamy, że, kiedy Chochoł podchodzi do stojącej na piedestale Księżnej, "spada z niego strój chocholi i okazuje się, że to jest Bubek we fraku". Ważna jest zatem nie sama postać Chochoła, ale jego znacząca metamorfoza. Ożywiona słomiana pałuba z Wesela staje się u Witkiewicza typowym młodzieńcem, który za pieniądze dotrzymuje towarzystwa starszym paniom w czasie tanecznych zabaw. Tym samym dawny Chochoł traci swoje symboliczne znaczenie i moc, stając się sceniczną personifikacją czysto cielesnej strony człowieka. W obu dramatach scena, w której pojawia się postać Chochoła, pozornie tylko wydaje się podobna. U Wyspiańskiego Chochoł inicjuje bezwolny taniec osób zgromadzonych w bronowickiej chacie. U Witkiewicza natomiast Chochoł-Bubek zaprasza na dancing Księżnę Irenę. Na tym jednak podobieństwo się kończy. Symbol niemocy bądź odrodzenia z Wesela zostaje przekształcony przez Witkiewicza w znak groteski. Niemal cała scena z Chochołem jest w dramacie Witkacego jawną parodią samego Wesela. Chochoł-Bubek okazuje się tylko człowiekiem poddanym biologicznym instynktom. Chochoł-symbol traci więc swoje transcendentne znaczenie, stając się parodią podniosłych idei sztuki Wyspiańskiego.