Anna Chudzińska-ParkosadzeZ rozważań nad zagadnieniami czasoprzestrzeni w powieści Michaiła Bułhakowa „Mistrz i Małgorzata”
R4AFD3GNHMPDP
Czarno‑biała fotografia przedstawiająca mężczyznę w sile wieku z lewego półprofilu. Twarz mężczyzny jest spokojna. Jego włosy są ciemne, krótkie i zaczesane do tyłu. Jego oczy są ciemne, nos prosty. Mężczyzna ubrany jest w jasną marynarkę, ciemny krawat i białą koszulę. Na fotografii znajduje się odręczny zapis w języku rosyjskim.
Michaił Bułhakow
(1891‑1940)
Źródło: histmag.org, domena publiczna.
Mistrz i Małgorzata, jedna z najbardziej znanych powieści XX wieku, do dziś wzbudza zachwyt wirtuozerią kreacji świata fantastycznego, przenikliwością przemyśleń ontologicznychontologiaontologicznych oraz harmonią współistnienia bytów niższych, pośrednich i wyższych. Jest oczywiście wiele powodów, dla których to arcydzieło literatury światowej można cenić. Fenomen tego tekstu polega także na tym, że budząc szerokie zainteresowanie wśród czytelników i badaczy literatury, będąc przedmiotem niezliczonych analiz i interpretacji, ciągle kryje w sobie tajemnicę i pozostawia wiele istotnych pytań bez odpowiedzi. Niewątpliwie utwór ten należy zaliczyć do gatunku powieści z kluczem.
8 Źródło: Anna Chudzińska-Parkosadze, Z rozważań nad zagadnieniami czasoprzestrzeni w powieści Michaiła Bułhakowa „Mistrz i Małgorzata”, t. 15/1, „Acta Neophilologica ”, s. 239.
Jednym z tych kluczy może być motyw miłości między mistrzem i Małgorzatą.
Miłość silniejsza niż śmierć
RZjNlvweei48y1
Grafika przedstawia czarny zarys głowy mężczyzny ukazanej od tyłu. Jego głowa obejmowana jest przez kobiecą dłoń. Prawa ręka kobiety oparta jest na plecach mężczyzny. Lewa ręka oparta jest na karku i głowie. Paznokcie kobiety są pomalowane na czerwono. Tło grafiki jest różowe.
Silny związek emocjonalny Małgorzaty i Mistrza jest jedną z osi fabularnych utworu.
Źródło: Pixabay, domena publiczna.
Miłość i jej różne oblicza to jeden z najczęściej powracających w literaturze tematów. Zarówno w największych powieściach, jak i drobnych utworach lirycznych znajdziemy uczucia platoniczneplatonicznyplatoniczne, ale też płomienne wyznania kochanków i tragedie miłosne. Natomiast w powieści Mistrz i Małgorzata odnajdujemy miłość absolutną, która przezwycięża nawet śmierć.
Wątek miłosny opiera się na spotkaniu mistrza i Małgorzaty. Mistrz jest pisarzem, którego życie upływa na tworzeniu powieści o Piłacie. W czasie jednego ze spacerów poznaje kobietę, „którą kochał całe życie” – jest nią Małgorzata. Zauważa ją pośród innych ludzi, uderza go samotność, którą można dostrzec w oczach kobiety. Miłość ta prowadzi jednak do tragicznych konsekwencji, osłabiając kruchą i wrażliwą psychikę pisarza, w wyniku czego trafia on do szpitala psychiatrycznego. Małgorzata, by go ratować, zaprzedaje duszę złu.
Miłość w czasach zła
Moskwa lat 30. XX wieku, rządy totalitarne, bieda, rozbudowany system donosicielstwa. Całość stwarzała warunki zupełnie obce temu, by miłość między ludźmi mogła się rozwijać.
Robert Nęcek, Anna ZiębaFormy przezwyciężania zła w powieści „Mistrz i Małgorzata" Michaiła Bułhakowa
Chaos – który panuje w Moskwie w latach trzydziestych XX wieku – jest konsekwencją wyrzucenia ze swego życia Boga; głoszenia bezmyślnych poglądów, że On nie istnieje, a człowiek jest panem swego losu. Owe przekonania są tragiczne w skutkach. Mieszkańcy Moskwy są tak bardzo przyzwyczajeni do otaczającego ich zła oraz tak bardzo ślepi na jego przejawy w ich życiu, że nie zauważają przybyłego do stolicy osobowego zła wraz ze swymi towarzyszami. Celem zawitania do miasta dziwnej ekipy z Lucyferem na czele jest m.in. zorganizowanie swoistego sprawdzianu z miłości. Jak wiadomo, niewielu obywateli zdaje ten egzamin. Większość ludzi w Moskwie daje się złapać w pułapkę zastawioną przez diabła i jego świtę. Nie zwyciężają oni mocy szatana; nie znajdują spokoju, ponieważ brak w nich miłości.
7 Źródło: Robert Nęcek, Anna Zięba, Formy przezwyciężania zła w powieści „Mistrz i Małgorzata" Michaiła Bułhakowa, t. 7, „Studia Salvatoriana Polonica ” 2013, s. 264.
platoniczny
o uczuciu: duchowe, pozbawione aspektu zmysłowego i seksualnego
Miłość jako przeznaczenie i nadzieja
Mistrza i Małgorzatę łączy uczucie, którego potęga wykracza poza ludzkie rozumienie — jawi się jako mistyczna tajemnica, objawiająca się w jednym momencie, niespodziewanie i bez zapowiedzi. Od chwili spotkania wiedzą, że stanowią jedno i nawzajem oddają się sobie, nawet gdy los zmusza ich do rozstania. W ich relacji miłość nie jest jedynie więzią między dwojgiem zakochanych — staje się siłą kierującą całym ich życiem. To ich przeznaczenie, ich los — i jednocześnie nadzieja, która trzyma ich przy życiu. W powieści Bułhakowa miłość, przeznaczenie i nadzieja splatają się ze sobą nierozerwalnie.
Michaił BułhakowMistrz i Małgorzata
Miłość napadła na nas tak, jak napada w zaułku wyrastający spod ziemi morderca, i poraziła nas oboje od razu. Tak właśnie razi grom albo nóż bandyty! Ona zresztą utrzymywała później, że to nie było tak, że musieliśmy się kochać już od dawna, jeszcze się nie znając i zanim się jeszcze spotkaliśmy, i że ona żyła z innym mężczyzną... a ja, tam, wtedy... z tą, no, jakże jej... (...) z Manią... nie, z Warią...
bt3 Źródło: Michaił Bułhakow, Mistrz i Małgorzata, tłum. I. Lewandowska, W. Dąbrowski, Warszawa 2017, s. 192.
Słownik
mistyka
mistyka
(gr. mystikós) – termin określający różnorodne przeżycia religijne oparte na indywidualnej więzi z rzeczywistością pozazmysłową, Bogiem
