Zwróć uwagę na bezpośrednie zwroty do adresata, datę umieszczoną pod utworem.

Sprawdź, czy w twojej odpowiedzi znalazły się następujące kwestie:

• podmiotem lirycznym jest matka, która straciła syna podczas II wojny światowej, o czym świadczą bezpośrednie zwroty do adresata oraz data umieszczona pod utworem,

• „ja” liryczne zwraca się do adresata z czułością, używając zdrobnień,

• podmiot liryczny cierpi, przeżywa rozpacz z powodu utraty syna,

• podmiot liryczny jest stypizowany, może obrazować każdą matkę, która straciła syna w konflikcie wojennym.

Zwróć uwagę na to, co nim kieruje, w jakiej znajduje się sytuacji, jaka rzeczywistość otacza podmiot liryczny.

Przykładowe nazwy uczuć: smutek, rozpacz, żal, boleść.

Zwróć uwagę na wymowę wiersza, przypomnij sobie, jakie funkcje zazwyczaj pełnią wskazane środki w poezji.

Zwróć uwagę na zaimki i czasowniki. Odpowiedz na pytanie, kto jest podmiotem wykonywanych czynności w poszczególnych strofach. Zastanów się, czego się uczy „chłopiec polski” - jakich umiejętności nabywa, do jakich wniosków dochodzi.

Sprawdź, czy w twojej odpowiedzi zostały poruszone następujące kwestie:

• w pierwszym etapie „edukacji” adresat liryczny zostaje odarty z niewinności i patrzy na zbrodnie, krew niewinnych ludzi, zniszczenia wojenne,

• drugim etapem było „wyuczenie na pamięć” miłości do ziemi, do ojczyzny, bohater czuje potrzebę walki ze złem, idzie walczyć z bronią w ręku,

• po wykształceniu postawy patriotycznej „chłopiec polski” zostaje wysłany „z czarną bronią w noc”,

• ostatnim etapem wojennej edukacji jest uświadomienie sobie moralnego zła związanego z koniecznością zabijania nawet w imię wyższych wartości, patrząc na okrucieństwa, wstydzi się za ludzi którzy to robią, boi się ich, nie widzi ratunku, zło jest wszechogarniające, ciągle obecne jak chleb codzienny, osacza człowieka.

Przypomnij sobie, co symbolizuje krzyż w chrześcijaństwie.

Krzyż symbolizuje zwycięstwo nad złem, nad śmiercią. Syn‑żołnierz wykonujący ten gest w ostatnim momencie przed śmiercią udowadnia swoją wierność ideałom i fakt, że pozostaje niepokonany, pomimo że umiera.

Możesz skorzystać ze słownika terminów literackich, by przypomnieć sobie cechy elegii.

Sprawdź, czy w twojej odpowiedzi znalazły się następujące kwestie:

• elegia to utwór funeralny o uroczystym charakterze,

• utrzymany w tonie smutnego rozpamiętywania lub skargi,

• może poruszać zarówno tematykę osobistą, jak i egzystencjalną,

• elegia może być miłosna lub patriotyczna,

• Elegia o... [chłopcu polskim] wpisuje się w wyznaczniki gatunkowe, będąc utworem żałobnym utrzymanym w osobistym tonie,

• cytaty ilustrujące powyższe cechy to np.: „Wyuczyli cię, syneczku, ziemi twej na pamięć / gdyś jej ścieżki powycinał żelaznymi łzami”; „Zanim padłeś, jeszcze ziemię przeżegnałeś ręką. / Czy to była kula, synku, czy to serce pękło?”.

Rozpocznij od wyodrębnienia wniosków płynących z tekstu Ireneusza Opackiego. Zaznacz na swój własny użytek kluczowe fragmenty, do których się odniesiesz.

Czy w twojej odpowiedzi zostały wyodrębnione fragmenty, do których należało się odnieść? Sprawdź też, czy w odpowiedzi nie zabrakło odniesień do ostatniego zacytowanego akapitu stanowiącego podsumowanie rozważań oraz wyrażenia opinii (możesz zgodzić się ze stanowiskiem badacza, być przeciwko lub nie zgadzać się tylko z częścią wniosków Opackiego).

Zastanów się, który cytat pokazuje Maryję jako nieszczęśliwego człowieka, zwyczajną kobietę. Spróbuj wybrać ten obraz, którego przesłanie dopełnia wymowę tekstu.

Twój wybór może być dowolny, pamiętaj o jego rzeczowym uzasadnieniu.

Pełny tekst „”Posłuchajcie, bracia miła” inaczej zwany „Lamentem świętokrzyskim” oraz jego interpretację i analizę odnajdziesz w e‑materiale do klasy pierwszej pn.  „Sposoby eksponowania ludzkiego cierpienia w Lamencie świętokrzyskim”. Zwróć uwagę na sytuację liryczną, źródła cierpienia, język i środki stylistyczne (np. apostrofy, powtórzenia, metafory), a także funkcję religijną/etyczną i historyczną tekstów. Wypowiedź zakończ wnioskami dotyczącymi różnic między epokami oraz przedstawionymi modelami macierzyństwa (Matki Boleściwej i matki tragicznego pokolenia).