Zwróć uwagę na formy wyrazu. Gatunki sztuki mogą być wymienione w formie rzeczownikowej, a działania artysty mogą być przedstawione za pomocą bezpośrednich zwrotów podmiotu lirycznego.

Gatunki sztuki:

mitach

obrazach

wierszy

śpiewne słowa

klechda

Akt tworzenia:

słowiczym pieniem wierszy

śpiewają gorejącą lawą

muzyka (...) krążyła jak sen

Taką klechdą przełamał się dzień „Nazbyt duszno jest słowom na wargach

ciosanym z łun i żalu o wadze kamienia”

Działanie artysty:

jak na strunę miękko złożysz dłoń

muzykę podasz ustom

śpiewne słowa trzeba zamienić

dłoń, którą uczyłeś śpiewać

Nim ockniesz się, już serce zagubisz w obrazie

Zwróć uwagę na dosłowne znaczenia poszczególnych składników metafory. Poszukaj synonimów.

1. Nie wiedziałeś, że możesz tworzyć sztukę, a jednocześnie czynić zło.

2. Wierzyłeś, że piękna poezja może opisywać wojnę.

3. Wojenna pożoga i rozpacz uniemożliwiają tworzenie.

Zastanów się, o czym świadczą znaczące określenia dotyczące poety oraz jego roli.

Zarówno Mickiewicz, jak i Gajcy przedstawiają poetę jako muzyka, którego instrumentem są sfery niebieskie.  Obrazowanie to pokazuje wielkość poety i niezwykłość jego talentu, porównywalnego z boską mocą stwarzania świata.

Zastanów się, jakie są cechy przyrody w konfrontacji ze światem wojny. Do czego może prowadzić zatracenie się człowieka w naturze?

Przyroda jest piękna, nieskażona ludzkim złem. Oferuje człowiekowi ucieczkę od zła, obiecuje lepszą przyszłość. W ten sposób odrywa go od rzeczywistości, gdy powinien się z nią skonfrontować.

Zastanów się, do jakich czynów poeta wzywa innych artystów.

W ostatniej strofie poeta mówi, że śpiewne słowa trzeba zamieniać, / by godziły jak oszczep. Oznacza to, że dla poety czasu wojny nie mogą liczyć się tylko wartości estetyczne (uroda języka), ale skuteczne oddziaływanie na rzeczywistość. By godziły jak oszczep można odczytać jako postulat poezji tyrtejskiej (słowo ma zachęcać do czynu – walki), ale Gajcy rozumie czyn szerzej – poeta ma budzić w ludziach wolę działania, zmiany losu, a nie tylko samej walki zbrojnej.

Zwróć uwagę na formę czasownika w trzeciej osobie liczby mnogiej postawią.

Podmiot liryczny snuje refleksję o potomnych, czy za kilkadziesiąt lat będą pamiętali o poświęceniu jego pokolenia na rzecz ojczyzny.

Przypomnij sobie, czym charakteryzuje się ekspresjonizm.

W wierszu Baczyński przedstawia obraz katastrofy, utrzymany w stylistyce biblijnej Apokalipsy św. Jana, za pomocą metafory zbudowanej na zasadzie kontrastu, np. Kwiaty to krople miodu – tryskają / ściśnięte ziemią, co tak nabrzmiała; pod tym jak korzeń skręcone ciała, / żywcem wtłoczone pod ciemny strop. Hiperbolizacja natury: Kłosy brzuch ciężki w górę unoszą, Ziemia owoców pełna po brzegi/ kipi sytością jak wielka misa... zestawiona z katastroficznym opisem wojny ujawnia dramat człowieka, który zostaje pozbawiony możliwości korzystania z darów natury. Pejzaż utrzymany jest w mrocznych, silnie kontrastujących kolorach czerni i czerwieni. Nie są to stonowane odcienie, lecz krzykliwe, agresywne: chmury […] suną drapieżnie w mrok, ciemny strop, z liści pada rosa czerwona, krew tak nabiera w żyłach milczenia. Efektom kolorystycznym towarzyszą dźwiękowe: nieba suną z warkotem, ludzie krzyczą, które podkreślają ekspresyjność tych wersów.

Katastrofizm jest pesymistyczną postawą życiową, oparta na przeświadczeniu o nieuchronności zagłady świata.

Najpełniej katastrofizm generacyjny pokolenia Kolumbów jest widoczny w wersach: Nas nauczono. Nie ma litości. / Nas nauczono. Nie ma sumienia. / Nas nauczono. Nie ma miłości./ Nas nauczono. Trzeba zapomnieć, ponieważ odsłania obraz kondycji psychicznej pokolenia, któremu historia narzuciła nowe zasady.

Odwołaj się do biografii Krzysztofa Kamila Baczyńskiego.

• utwór został napisany podczas II wojny światowej, której Krzysztof Kamil Baczyński był czynnym uczestnikiem;

• rok 1941 oznacza, że konflikt był już zaawansowany, ludzie doświadczyli wielu cierpień, stały się one nieodłącznym elementem codzienności;

• wojna zdeterminowała życie ludzi wchodzących w dorosłość podczas wojny, stała się dla nich przeżyciem generacyjnym.

Zwróć uwagę na czasowniki w liczbie mnogiej.

Przykładowe odpowiedzi:

• młodzi ludzie z pokolenia Kolumbów doświadczyli cierpienia i byli świadkami okrucieństwa, które wpłynęło na ich dalsze życie;

• doświadczenie wojny straumatyzowało to pokolenie;

• reprezentanci pokolenia mówią o sobie, że nie ma litości, sumienia, miłości - uważają się za zdehumanizowanych;

• reprezentanci pokolenia mówią o sobie, że „w czasie dorośli”, rzeczywistość wojenna wymusiła na nich szybsze dojrzewanie;

• ludzie reprezentujący pokolenie Kolumbów żyli w permanentnym strachu, nie doznawali ukojenia.

Skorzystaj z wiadomości zawartych w bloku tekstowym oraz w prezentacji multimedialnej e‑materiału.

Przykładowe argumenty:

• występowanie słownictwa nacechowanego emocjonalnie, wprowadzającego nastrój grozy;

• przewaga czerwonej kolorystyki;

• podniosły nastrój;

• eksponowanie cierpienia generacyjnego;