Wespazjan Kochowski Utwory poetyckie. Wybór

Psalm XXXIV
Domine ne in furore tuo arguas me. Ps 37
Do Miłosiernego Pana w utrapieniu apelacyjaapelacyjaapelacyja

1. Panie, nie w popędliwości Twojej strofuj mię: ani w słusznym gniewie bierz pomstę z przesądzonego winowajce.

2. Znam cię, żem Ci dał umyślną do urazy okazyją: z ciężkim przewinieniem zarobił na karę.

3. I stąd strzały Twoje, jako w celu wszelakiej nieprawości, utchnęłyutchnęłyutchnęły we mnie; a ręka Twoja silna zmocnieła się nade mną.

4. Nie masz zdrowia w ciele moim dla złości moich: dopieroż uspokojenia na umyśle dla przeszłych zbrodni pamięci.

5. Tak strapiony i zniszczony na umyśle bolałem: najbardziej na to, żem był łaski pobudzającej niegodnym.

6. Atoli w nadzieję uzdrowienia rzekłem: Niechajże ciało cierpi, które się w proch rozsypać musi: byle się tym cierpcemcierpcemcierpcem dusza jakokolwiek z długu wypłaciła.

7. Panie, przed Tobą jest wszelka żądośćżądośćżądość moja: a wzdychanie moje u Ciebie nie jest tajne.

8. Gdyż bez Ciebie, Boże mój, jezdem niczym: a bywszy niczym, jezdem do powołania tępym i zdrewniałym do poprawy żywota.

9. Zamieszanego znak rozumu, gdy dobrego obierać nie umiem: a skażonej woli dowód, kiedy się złego chronić nie chcę.

10. I stąd przyznaję, że niegodnie żyjąc, godnie cierpię: a ustawicznie grzesząc, słuszne z grzechu karanie ponoszę.

11. W Tobie tedy, Panie, i w miłosierdziu Twoim wszytka nadzieja moja: że tu ukarawszy, na onym świecie przepuścisz winowajcy.

12. Nie racz się obruszać. Stwórco, gdy z krewkościkrewkośćkrewkości upadamy: a chciej ratować, Zbawicielu, gdy pokornie suplikujemy.

13. Bowiem jeżeli żałujesz mizernego człowieka upadku: a co‑ć przeszkodzi, który wszytko możesz, żebyś się nie miał cieszyć z podźwignienia kreaturykreaturakreatury Twojej?

14. Nie opuszczaj mię. Panie Boże mój: i nie odstępuj, Zbawicielu, zguby bliskiego.
    Chwała Ojcu i Synowi, i Duchowi Świętemu.
    Jako była na początku, tak i teraz, i zawsze, i na wieki wieków. Amen

WeK450_451 Źródło: Wespazjan Kochowski, Utwory poetyckie. Wybór, oprac. M. Eustachiewicz, Wrocław 1991, s. 450–451.

Piotr Skarga Kazania sejmowe

Kazanie trzecie: O drugiej chorobie Rzeczypospolitej, która jest z niezgody domowej

Ziemie i księstwa wielkie, które się z KoronąkoronaKoroną zjednoczyły, w jedno ciało zrosły, odpadną i rozerwać się dla waszej niezgody muszą. Przy których teraz potężna być może ręka i moc wasza i nieprzyjacielom straszliwa. Odbieżą was jako chałupki przy jabłkach, gdy owoce pozbierają, którą lada wiatr rozwieje. I będziecie jako wdowa osierociała, wy, coście drugie narody rządzili. I będziecie ku pośmiechu i urąganiu nieprzyjaciołom swoim. […]
Język swój, w którym samym to królestwo między wielkimi onymi słowieńskimi wolne zostałozostałokrólestwo między wielkimi onymi słowieńskimi wolne zostało, i naród swój pogubicie, i ostatki tego narodu, tak starego i po świecie szeroko rozkwitnionego, potracicie i w obcy się naród, który was nienawidzi, obrócicie, jako się inszym przydało. […]
Będziecie nie tylo bez pana krwie swojej i bez wybierania jego, ale też bez ojczyzny i królestwa swego, wygnańcy wszędzie nędzni, wzgardzeni, ubodzy, włóczęgowie, których popychać nogami tam, gdzie was pierwej ważonoważonoważono, będą. Gdzie się na taką drugą ojczyznę zdobędziecie, w której byście taką sławę, takie dostatki, pieniądze, skarby i ozdobności, i rozkoszy mieć mogli? Urodzi‑li się wam i synom waszym taka druga matka? Jako tę stracicie, już o drugiej nie myślić. […]
Do takich utrat i przeklęctwa pewnie was ta wasza niezgoda i roztyrkiroztyrkiroztyrki domowe przyprawią. Nie tak rychło i nie tak żałośnie wojną i gwałty postronnych nieprzyjaciół zginąć możecie, jako waszą niezgodą. Jabłko, gdy z wierzchu się psować pocznie, wykroić się zgniłość może, iż potrwa, ale gdy wewnątrz gnić i psować się pocznie, wszytko zaraz porzucić musisz i o ziemię uderzyć.

PiS Źródło: Piotr Skarga, Kazania sejmowe, oprac. M. Korolka, J. Tazbir, Wrocław 1984, s. 71–73.

Adam Mickiewicz Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego

Jeśli Was przyjmą, i usłuchają, tedy wolni będą; a jeśli Wami wzgardzą, i nie usłuchają Was, i wypędzą, tedy błogosławieństwo Wasze do Was powróci.
449 Odchodząc z miasta i kraju bezbożnego, niewolniczego i ministerialnego, otrząście proch z obuwia Waszego. […]
450 Albowiem gdy Wolność zasiędzie na stolicy świata; będzie sądzić Narody.
451 I rzeknie do jednego Narodu: oto byłam napastowana od zbójców, i wołałam do ciebie Narodzie, o kawał żelaza do obrony, i o garść prochu; a tyś mi dał artykuł gazety. A naród ów odpowie: Pani moja, kiedyż wołałaś do mnie? I odpowie Wolność: oto wołałam ustami tych pielgrzymów, a nie słuchaliście mnie; idźcie więc w niewolę, kędy będzie świst knuta i chrzęst ukazówukazyświst knuta i chrzęst ukazów.
452 I rzeknie Wolność do drugiego Narodu: oto byłam w utrapieniu i w nędzy, i prosiłam ciebie Narodzie, o opiekę prawa, i o opatrzenie; a tyś na mnie rzucał ordonansamiordonansordonansami. I odpowie Naród: Pani moja, kiedyś przychodziła do mnie? I odpowie Wolność: przychodziłam do ciebie w stroju tych pielgrzymów, a tyś mną wzgardził: idźże więc w niewolę, kędy będzie świst knuta i chrzęst ukazów.
453 Zaprawdę mówię Wam, iż pielgrzymstwo Wasze stanie się dla mocarstw kamieniem obrazy.
454 Odrzuciły mocarstwa kamień Wasz od budowy europejskiej, a oto kamień ten stanie się kamieniem węgielnym i głową przyszłej budowy; a kto nań potknie się, ten upadnie i nie powstanie.
455 A z wielkiej budowy politycznej europejskiej nie zostanie kamień na kamieniu.
456 Bo przeniesiona będzie stolica Wolności.
457 Jeruzalem, która mordujesz ludzi mówiących o Wolności, mordujesz Proroki twoje; a lud który morduje Proroki swe, uderza sam siebie w serce swoje, jako szalony samobójca.
458 Przyjdzie na Judę i IzraelaIzraelJudę i Izraela ucisk wielki.

ADas Źródło: Adam Mickiewicz, Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego, oprac. M. Grabowska, Warszawa 1986, s. 105–107.