Dowiedz się
O autorze
Andrzej Stasiuk urodził się w 1960 roku w Warszawie. Wcześnie zakończył swoją edukację szkolną. W latach 80. należał do ugrupowania Ruch Wolność i PokójRuch Wolność i Pokój. Sprzeciwiając się władzy komunistycznej, przerwał obowiązkową służbę wojskową i za dezercjędezercję został skazany na półtora roku więzienia. Od 1987 roku mieszka w Beskidzie Niskim. O powodach swojego wyboru pisze w swoim eseju zawartym w książce Moja Europa:
Dziennik okrętowyPo kilkunastu latach mieszkania w tej okolicy zaczynam powoli rozumieć, co mnie tu przyniosło. To był po prostu instynkt mieszkańca środkowoeuropejskiej równiny. Oczywiście, był to na początku instynkt ledwo uświadomiony, stopniowo przekształcający się w przeczucie, a potem – kto wie – może nawet w refleksję. [...] Ja w każdym razie – dziecko mazowieckich nizin – odczuwałem nieustanny przeciąg, nieustanny cug ciągnący ze wschodu na zachód i z powrotem. Czasem miał on dosłowną postać zwykłego wiatru, czasem przybierał metaforyczną formę otwartej, niczym nieograniczonej otchłani, by w końcu się skonkretyzować jako wiatr historii o zadziwiająco przewidywalnym kursie: albo w tę, albo we w tę, ale zawsze tędy.
Źródło: Andrzej Stasiuk, Dziennik okrętowy, [w:] Jurij Andruchowycz, Andrzej Stasiuk, Moja Europa, Wołowiec 2007, s. 88–89.
Dorobek literacki Andrzeja Stasiuka obejmuje zarówno prozę (Mury Hebronu, 1992, Opowieści galicyjskie, 1995, Dukla, 1997,Jadąc do Babadag, 2004), jak i poezję (Wiersze miłosne i nie, 1994) oraz sztuki dramatyczne (Dwie sztuki [telewizyjne] o śmierci, 1998). Stasiuk jest też znanym felietonistąfelietonistą.
Beskid Niski w twórczości Stasiuka
W późniejszych latach twórczości pisarz był już wyraźnie urzeczony Beskidem Niskim i Europą Środkowowschodnią. Jak pisał w esejueseju Dziennik okrętowy (w książce: Moja Europa), zatoczył krąg swoich zainteresowań cyrklem na mapie. Punktem środkowym był zamieszkany przez niego Wołowiec, a promień kończył się 300 km dalej – w Warszawie. Krąg wyznaczał równocześnie wszystkie strony świata. W ten sposób stał się piewcą prowincji, małych miasteczek i podupadłych wsi, w których zachodzące zmiany nie zawsze przynoszą estetyczne i gospodarcze korzyści. Stasiuk jest zatem autorem utworów m.in. obrazujących współczesność terenów niegdyś zajmowanych przez cztery grupy etniczne: Polaków, Łemków, Słowaków i Ukraińców. Są to przede wszystkim: zbiór opowiadań Opowieści galicyjskie (1995), a także Dukla (1997) i Zima (2001). Opowieści te opisują Beskid Niski jako przestrzeń mityczną, gdzie przeszłość i teraźniejszość współistnieją ze sobą, kładąc się cieniem na życiu tutejszych mieszkańców lub oświetlając ich codzienność. Jest to kraina piękna i brzydka zarazem:
KnajpaŚcieżek jest wiele. Wystarczy je znać. Kilka chałup w Mokryi, pegeer w Niżnej, długi wąż domów w Huciskach, ziarnko do ziarnka. Najgorsze jest błoto, najgorszy jest ten skrót pod Uboczem, gdzie przez kilometr ciągną się smrodliwe bagna i trzeba pchać zapadający się pojazd, czasami wyładować cały majdan i walczyć z rudawą mazią o zapachu zgnilizny i nafty. [...] o świcie rusza dalej na wschód, by za dzień‑dwa rozpocząć powrót drogami, którymi nie jeździ nikt: Czertyżne, Suczne, Spalona Polana — po domach zostały sklepione piwnice, zdziczałe sady, a powietrze jest gęste od duchów. W Sucznem niebo czerwienieje, krawędzie chmur wiją się jak ornamenty. [...] Murowana wieża góruje nad okolicą. Światło zachodu barwi ją na różowo. Tyle zostało z cerkwi. Tam, gdzie była nawa i prezbiterium, kwitną krzaki tarniny.
Źródło: Andrzej Stasiuk, Knajpa, [w:] tegoż, Opowieści galicyjskie, Gładyszów 1998, s. 50–51.
Opowieści galicyjskie są określane mianem balladyballady, przypowieściprzypowieści czy mitumitu. Efekt ten uzyskał Stasiuk dzięki kilku zabiegom pisarskim:
W 2007 r. na podstawie Opowieści galicyjskich reżyser Dariusz Jabłoński nakręcił film fabularny Wino truskawkowe.
Słownik
(gr. ballo - miotać się, wł. ballare - tańczyć) gatunek literacki pochodzenia ludowego, obejmujący teksty o charakterze epicko‑lirycznym, łączący cechy trzech rodzajów literackich: liryki, epiki i dramatu; mimo różnic w genezie i ewolucji wzorców powiela stałe cechy charakterystyczne: tematem ballad są wydarzenia dziwne i zagadkowe, sposób ujęcia tematu cechuje naiwność i prostota, w balladach występuje jednowątkowa fabuła wzbogacona partiami dialogowymi; w warstwie językowej ballada operuje typowymi środkami poetyckimi: epitetami, porównaniami, powtórzeniami
(fr. essay – próba) gatunek synkretyczny, łączący cechy literatury pięknej, tekstu naukowego i publicystycznego; tematem eseju może być zagadnienie filozoficzne, zjawisko kulturowe, społeczne bądź polityczne, które autor analizuje, eksponując swoje subiektywne stanowisko i konfrontując je z poglądami prezentowanymi w innych tekstach; refleksja eseistyczna rozwijana jest na zasadzie swobodnych skojarzeń, bez przywiązywania wagi do reguł argumentacyjnych obowiązujących w wywodzie naukowym
(fr. feuille - liść, feuilleton - kartka złożona na czworo) gatunek publicystyczny (prasowy, radiowy, telewizyjny), odznaczający się swobodą kompozycyjną i językową, porusza i komentuje aktualne problemy społeczne, polityczne, obyczajowe czy kulturalne; stylistycznie felieton korzysta z mowy potocznej, jak również ze środków typowo literackich - satyry, humoru, peryfraz, metafor, kontrastów, ironii; punktem wyjścia felietonu są zawsze prawdziwe wydarzenia, które ulegają przetworzeniu, dopuszczalne są elementy fikcji literackiej
(gr. ta meta physika — to, co jest po fizyce) dział filozofii zajmujący się bytem jako takim, jego podstawowymi właściwościami, leżącymi u podstaw świata, który jest nam dostępny poprzez doświadczenie zmysłowe
(gr. mýthos – opowieść, narracja) opowieść wyrażająca i organizująca wierzenia danej społeczności, często o sakralnym charakterze, odwołująca się do odległej przeszłości; opowiada o początkach świata, o powstaniu bogów i ludzi, prezentuje dzieje znamienitych rodów; bohaterami mitów są bogowie i ludzie; z mitów swój początek wzięły archetypy i toposy; mity tworzyły więź społeczną, określały obyczaje i tradycje. Inspirowały artystów wszystkich epok
(łac. pācificus – przywracający pokój) postawa społeczna wyrażająca się sprzeciwem wobec działań wojennych oraz odmową uczestnictwa w nich, celem pacyfizmu jest pokój
(gr. parabole -zestawienie obok siebie) jeden z najstarszych gatunków literackich z kręgu literatury dydaktycznej, charakterystycznymi cechami przypowieści/paraboli są: uproszczona fabuła, schematyczne postaci, brak jasno określonego czasu i miejsca akcji, uniwersalizm, obecność alegorii i symboli; świat przedstawiony przypowieści podporządkowany jest ukrytemu, przenośnemu sensowi danej historii, którego rozszyfrowanie jest kluczowe dla zrozumienia sensu całej przypowieści
organizacja skupiająca działaczy o poglądach pacyfistycznychpacyfistycznych działająca w Polsce w latach 1985–1992