Przemysław Czapliński, Piotr Śliwiński Literatura polska 1976-1998. Przewodnik po prozie i poezji

Krótka historia „bruLionu”

Jedno z najważniejszych – dla wielu najważniejsze – z literackich pism przełomu. O jego rynkowym sukcesie może świadczyć osiągnięty w 1993 r. nakład 15 tys. egz., dowodem rozgłosu i uznania rangi jest hasło w najnowszej 6‑tomowej Encyklopedii PWN, gdzie za wyróżnik „b” uznano „propagowanie kultury alternatywnej”.

Pismo powstało w 1986 roku w Krakowie; pierwszy numer redagowali: Robert Tekieli, Olga Okoniewska, Katarzyna Krakowiak, Bogusław Serafin. Do 1989 roku roku „b” był pismem drugoobiegowymdrugi obiegdrugoobiegowym, wydawanym przez podziemne Wydawnictwo Literackie. Początkowo pismo miało charakter literacki, niemal artystowskiartystowskiartystowski: publikowano w nim teksty znanych krytyków [...], esejeesejeseje, dobre tłumaczenia [...], wywiady. Pierwsze zmiany oblicza „b” dostrzec można w numerze 4, gdzie pojawiła się zbiorcza krytyka literacka pism podziemnych i niektórych tomików poetyckich wydawanych w drugim obiegu. Przełomowy okazał się jednak numer 9, ze skandalizującą Historią oka Georgesa Bataille’a oraz tekstem propagującym wolność seksualną, w którym Jana Pawła II zaliczono do obozu represyjnego. Od tego numeru „b” począł metodycznie kontestować życie literackie w Polsce, atakując jego kryteria (kultura dzieli się na wysoką i niską, a w obrębie wysokiej wartościowe są dzieła etyczne), autorytety (pisarz to człowiek integralny – antytotalitarny w swoich poglądach, postawie i twórczości) oraz reguły (pewnych rzeczy się nie mówi, pewnych wartości – nie narusza).

Rola „b” jest wieloraka. [...] Program „b” określić można jako maksymalizację uczestnictwa w kulturze; jego realizacja – polegająca na uznaniu wszelkich postaw i działań za uprawnione  za równoprawne formy – dokonywała się poprzez prowokację, celową wieloznaczność bądź sprzeczność wypowiedzi, dopuszczenie do głosu skrajnych światopoglądów oraz wyprowadzenie z kulturowego undergroundu licznych doświadczeń i praktyk uznawanych za haniebne bądź odrażające (pornografia, narkotyki, homoseksualizm, rasizm), podejrzane (magia, okultyzm, odmienne stany świadomości) albo przynajmniej niższe (rock, punk, cyberpunk).

[...]

2 Źródło: Przemysław Czapliński, Piotr Śliwiński, Literatura polska 1976-1998. Przewodnik po prozie i poezji, Kraków 1999, s. 222–223.

Beata Utkowska Poeci „bruLionu” – kontestatorzy czy moraliści? Na podstawie pierwszej, tzw. „fioletowej” serii publikacji („bibLioteka” 1992)

Podstawą „poważnych” poetyckich kontestacjikontestowaćkontestacji w wierszach poetów „bruLionu” jest przeświadczenie o niemożności uchwycenia i zrozumienia świata, w którym tempo zmian (społecznych, obyczajowych, ekonomicznych, kulturowych) jest tak duże, że prowadzi do jego fragmentacji i rozpadu. Jednocześnie jest to świat nachalnie obecny, wdzierający się w prywatne życie jednostki, próbujący ją politycznie, administracyjnie, mentalnie zawłaszczyć oraz – świat odpychający i destrukcyjny, którego okrucieństwo wydaje się namacalne, sensualnie doświadczane. […]

Do rangi największego wroga urasta polityka, która z „idei” czyni wyznacznik ludzkiego losu, zagarnia i rozpuszcza w sobie jednostkę z jej prywatnymi, małymi sprawami […]

Bunt przeciwko zideologizowanemu światu przeradza się również w ostry sprzeciw estetyczny. Po pierwsze, wobec prób uwięzienia owych młodych gniewnych w jednowymiarowych schematach poezji „barbarzyńskiej” [...] – Świetlicki wyraźnie zamanifestuje tę swoją artystyczną niezgodę w wersach zamykających tomik: „wydaje im się, że mają swojego poetę./ A ja odczekuję ironiczną, gorzką/ chwilę, krzywię się/ i tryumfalnie zaprzeczam”. Po drugie, wobec skonwencjonalizowanej literatury, operującej słowami‑ideami, uogólnieniami i symbolami – zgodnie z postulatem zawartym w najbardziej znanym lirycznym manifeście „bruLionu”, w wierszu Dla Jana Polkowskiego.

5 Źródło: Beata Utkowska, Poeci „bruLionu” – kontestatorzy czy moraliści? Na podstawie pierwszej, tzw. „fioletowej” serii publikacji („bibLioteka” 1992), „Napis” 2011, nr 17, s. 63–64.