Marcin Świetlicki

R1JL37SE3PZE41

Zdjęcie przedstawia śpiewającego mężczyznę w średnim wieku. Mężczyzna stoi, w lewej ręce trzyma statyw z mikrofonem. W prawej ręce ma palącego się papierosa. Jest ubrany w podkoszulek i dżinsowe spodnie.

Polski poeta, prozaik i wokalista (ur. 1961). Debiutował w harcerskim piśmie „Na przełaj”. W połowie lat 80. zamieszkał w Krakowie, gdzie związał się ze środowiskiem pisarzy skupionych wokół czasopisma literackiego „bruLion”„bruLion”„bruLion”. Zyskał rozpoznawalność po wystąpieniu z wierszem Dla Jana Polkowskiego w czasie prezentacji ostatniego numeru opozycyjnej gazety mówionej „NaGłos”NaGłos„NaGłos” w czerwcu 1989 roku. Rok później został laureatem Grand Prix konkursu na brulion poetycki im. Marii Magdaleny Morawskiej (organizowanego przez czasopismo „bruLion”), funkcjonującego w ramach drugiego obiegu wydawniczegodrugi obieg wydawniczydrugiego obiegu wydawniczego. Swój pierwszy tom poetycki pt. Zimne kraje opublikował w 1992 roku. Wydał ponad 20 tomów poetyckich, między innymi Pieśni profana, Czynny do odwołania, Niskie pobudki. Jest również powieściopisarzem – autorem m.in. powieści kryminalnych: Trzynaście, Dwanaście i Jedenaście. W 2017 roku ukazała się jego autobiografia pt. Nieprzysiadalność. Twórczość Marcina Świetlickiego została uhonorowana prestiżowymi nagrodami literackimi, m.in. Nagrodą Fundacji im. Kościelskich (1996) oraz Nagrodą Literacką Gdynia (dwukrotnie: 2009, 2014).

Jan Polkowski

R1ZH1DKL8QB29

Obraz przedstawia portret młodego mężczyzny namalowany akwarelą. Prawą część twarzy tworzy brązowy cień, lewą - żółty. Ma on krótkie, proste włosy. Jego twarz jest owalna. Mężczyzna nosi okulary. Lekko się uśmiecha. Jest ubrany w granatową koszulę.

Poeta, dziennikarz, działacz opozycji antykomunistycznej w okresie PRL (ur. 1953). Debiutował w 1978 roku na łamach drugoobiegowego kwartalnika „Zapis”. Do 1989 roku publikował wyłącznie w drugim obiegudrugi obieg wydawniczydrugim obiegu. Jego najważniejsze tomy to: To nie jest poezja (1980), Oddychaj głęboko (1981), Ogień. Z notatek 1982–1983 (1983). Laureat Nagrody Fundacji im. Kościelskich (1983).

Sprawa Świetlickiego

Gdy Marcin Świetlicki przedstawiał publiczności zgromadzonej w czerwcu 1989 roku na prezentacji ostatniego numeru drugoobiegowej gazety literackiej „NaGłos” swój wiersz Dla Jana Polkowskiego (napisany rok wcześniej), był początkującym krakowskim poetą. Jan Polkowski natomiast należał do grona najwybitniejszych twórców związanych z opozycją antykomunistyczną i drugim obiegiem wydawniczym. Wiersz Świetlickiego, opublikowany rok po ustnej prapremierze, w pierwszym numerze „Tygodnika Literackiego” (czerwiec 1990), stał się przedmiotem burzliwych dyskusji środowiska literackiego. Początkowo rozgrywały się one na płaszczyźnie personalnej – komentatorzy stawali w obronie jednego lub drugiego poety – by następnie rozwinąć się w kierunku fundamentalnych problemów metapoetyckichmetapoetyckimetapoetyckich.

„Programowy pamflet”

Wiersz Świetlickiego wywołał oburzenie ze względu na swoją prowokacyjną formę. Postrzegano go jako pamfletpamfletpamflet na twórczość Polkowskiego, określający ją mianem „poezji niewolników”. Komentatorzy zauważali jednak, że nie spełnia on reguł pamfletu – poza tytułem nie zawiera zwrotu do adresata, zaś użyty w tytule przyimek „dla” (nie „do”) nie pozwala odczytywać go jako personalnego ataku.

R1DL5CGROOXXA1

Zdjęcie przedstawia stronę tytułową czasopisma bruLion. Z prawej strony, w pionie widnieje napis bruLion. Po lewej stronie znajdują się nazwiska pisarzy i tytuły ich utworów: W. Woroszylski wiersze, J. M. Rymkiewicz "KSAWERA", G.Bataille "HISTORIA OKA", J.Genet "Notre - Dame des Fleur", K. Vonnegut, "Wielki Kosmiczny Zapierdol", B. Chrabota "Miłość oralna na stacji metra w St. Marcel", P. Bartkowski, A. Czerniawski, P. Filas, O. Filip, J. Korwin Mikke, J. Pilch, J. Salomona, J. Szpotański, A. Szymańska, J. Trznadel. Poniżej w czarnej ramce napis: KRAKÓW zima 1989 nr 9.

Krytyk literacki Marian Stala określił tekst Świetlickiego mianem programowego pamfletuIndeks górny 111 Indeks górny koniec¹¹¹ dostrzegając, że jest on bardziej odrzuceniem pewnego rodzaju poezji niż atakiem na jednego tylko, konkretnego poetęIndeks górny 222 Indeks górny koniec²²². Obrońcy Świetlickiego porównywali jego tekst z Romantycznością Adama Mickiewicza oraz z wystąpieniami skamandrytówSkamanderskamandrytów – Czarną wiosną Antoniego Słonimskiego i Herostratesem Jana Lechonia. W wierszu Dla Jana Polkowskiego dostrzeżono manifest nowej poezji po upadku komunizmu, poetyckie przywitanie III RzeczpospolitejIndeks górny 333 Indeks górny koniec³³³. Badacz literatury Dariusz Pawelec zwraca jednak uwagę, że taka interpretacja jest niewłaściwa – wiersz Świetlickiego powstał bowiem w czerwcu 1988 roku, kiedy rychły upadek komunizmu wydawał się niemożliwy. Proponował, by czytać Dla Jana Polkowskiego jako głos w dyskusji nad społecznymi zobowiązaniami literatury, odpowiedź na pytanie, czy artysta ma obowiązek reagować na bieżące wydarzenia, czy też ma prawo się od nich dystansowaćIndeks górny 444 Indeks górny koniec⁴⁴⁴. Dyskusja ta toczyła się w środowisku literackim (drugoobiegowym i emigracyjnym) od czasu wprowadzenia stanu wojennego. Jej dwie główne płaszczyzny dotyczyły następujących zagadnień:

1. Czy poezja powinna stawać w obronie absolutu – abstrakcyjnych ideałów i wartości moralnych zagrożonych przez kłamstwa autorytarnej władzy, czy raczej zajmować się konkretem – codziennością, jednostkowym doświadczeniem?

2. Czy poezja, czyniąc swoim zadaniem walkę ze zniewoleniem, nie zgadza się tym samym na warunki dyktowane przez totalitarną władzę? Czy nie zrzeka się własnej uniwersalności, wolności twórczej, prawa do wyboru tematów, uzależniając tym samym własne istnienie od istnienia swego wroga?

Słownik