Poezja XXI wieku

RNTK1GP6L87E11

Zdjęcie przedstawia młodego mężczyznę o owalnej twarzy. Mężczyzna ma proste, krótkie, ciemne włosy, wyraziste brwi. Ma krótką, ciemną brodę i wąsy.

Najbardziej wyrazistą tendencją poezji polskiej XXI wieku, dostrzeganą i dyskutowaną przez krytyków, jest ta, którą za Igorem StokfiszewskimIgor StokfiszewskiIgorem Stokfiszewskim można nazwać „zwrotem politycznym”. Autorzy i autorki starają się poprzez poezję, ale też swoją aktywność pozaliteracką, interweniować w rzeczywistość.
Do ważnych twórców najmłodszej generacji należą m.in.:
- Dawid MateuszDawid MateuszDawid Mateusz, autor debiutanckiego tomu Stacja wieży ciśnień, w którym wyraźnie ujawnił swoją polityczną świadomość;
- Tomasz BąkTomasz BąkTomasz Bąk realizujący spójny projekt poetycki, którego sednem jest krytyka polityczno‑ekonomiczna kapitalizmukapitalizmkapitalizmu;
- Anna AdamowiczAnna AdamowiczAnna Adamowicz, której liryka uwrażliwia na świat zwierząt i mikroorganizmów oraz dotyka spraw cielesności i miłości.
Wrażliwość społeczna, poczucie wspólnotowości (także międzygatunkowej) idą w parze z pogłębioną świadomością przyczyn wielu problemów współczesnego świata: od nierówności, prześladowań, ubóstwa i głodu, po zagrażającą planecie katastrofę. Jednak poza konstatacjami i sprzeciwem w twórczości młodych twórców tkwi coś jeszcze: przekonanie, że inny, lepszy świat jest możliwy.

Intymność na widoku

RP1XP1GQSSNXC1

Zdjęcie przedstawia młodą kobietę o krągłej twarzy i długich, prostych jasnych włosach. Kobieta ma zamknięte oczy, stoi przy mikrofonie.

Wiersz Anny Adamowicz Skraje ukazuje ważną cechę poezji współczesnej.
To, co zwykło się określać jako prywatne, intymne (figury listu miłosnego, tańca), jest nierozerwalnie związane z szerokim kontekstem społeczno‑politycznym i ekonomicznym (obrazy wojny). Nic nie dzieje się w próżni. Nie da się odizolować jednostki, jej przeżyć, doświadczeń, postaw od szeregu czynników je warunkujących lub im zagrażających.

Temu, co dla nas pozornie pewne i bezpieczne, nieustannie coś zagraża. Świadomości o tym towarzyszy niepokój, sugestywnie ujęty przez Dawida Mateusza.

Niezgoda na rzeczywistość

Młodą poezję charakteryzuje niezgoda na rzeczywistość, ale nie rzeczywistość w ogóle. Jest to niezgoda na tę wersję rzeczywistości, którą narzucił kapitalizm, system społeczno‑gospodarczy postrzegany jako źródło krzywd i cierpień wielu istnień, nie tylko ludzkich.

Kapitalizmowi przypisuje się m.in. wyzysk, tworzenie i pogłębianie podziałów i nierówności społecznych, podsycanie wzajemnej nieufności i nienawiści. Ma on być odpowiedzialny za powszechny konsumpcjonizmkonsumpcjonizmkonsumpcjonizm i nadmierną eksploatację planety, przyspieszającą katastrofę klimatyczną. Umacnia zarazem postawy skrajnie indywidualistyczne, co prowadzi do sytuacji, w której przedkłada się własne dobro nad dobro innych. Wyrazem sprzeciwu wobec takiej postawy jest działanie wspólnotowe. Nowe możliwości w tym zakresie dał internet. Maja StaśkoMaja StaśkoMaja Staśko wyjaśnia to tak:

Poezja (w) sieci

Od początku XXI wieku poezja żywo funkcjonuje i rozwija się w sieci. W internecie, na portalach lub grupach literackich młodzi poeci i młode poetki publikują swoje utwory, wymieniają się uwagami i spostrzeżeniami, szlifują warsztat twórczy, dyskutują, a jednocześnie poznają się, zawiązują relacje, umawiają na zloty i wydarzenia poetyckie. Nowe media nie pozostały bez wpływu na samą poezję. Autorzy czerpią z sieci dużo inspiracji, twórczo interpretując rozmaite zjawiska związane z internetem (Maciej TaranekMaciej TaranekMaciej Taranek, Patryk KosendaPatryk KosendaPatryk Kosenda, Justyna KulikowskaJustyna KulikowskaJustyna Kulikowska). O potrzebie wspólnotowości i jej wpływie na poezję Jakub SkurtysJakub SkurtysJakub Skurtys pisze:

Interweniowanie w rzeczywistość

Poetka Anna Adamowicz próbuje „wyjścia poza ograniczony układ ludzki”, czyniąc bohaterami swoich wierszy m.in. zwierzęta czy mikroorganizmy. Radosław JurczakRadosław JurczakRadosław Jurczak znany jest z twórczości inspirowanej fizyką i nowymi technologiami, w tym sztuczną inteligencjąsztuczna inteligencjasztuczną inteligencją, której rozwój stara się poetycko przedstawić.

Wśród młodych głosów pojawia się poezja feministyczna i eksplorująca kobiecość (Ilona WitkowskaIlona WitkowskaIlona Witkowska, Anna FiałkowskaAnna FiałkowskaAnna Fiałkowska, Martyna BuliżańskaMartyna BuliżańskaMartyna Buliżańska), jak również poezja osób LGBTLGBTLGBT (Patrycja SikoraPatrycja SikoraPatrycja Sikora). Ten sam cel towarzyszy poetom i poetkom ukazującym w swojej twórczości wieś potransformacyjnątransformacja systemowapotransformacyjną i jej problemy (Maciej BobulaMaciej BobulaMaciej Bobula, Antonina TosiekAntonina TosiekAntonina Tosiek) bądź zwracającym uwagę na mniejszości etniczne i kwestie wysiedleńcze (Katarzyna SzwedaKatarzyna SzwedaKatarzyna Szweda).

Słownik