Dowiedz się
Cechy reportażu
ReportażReportaż pochodzi od łacińskiego słowa reportero, co oznacza donoszę ludziom o wydarzeniu, docieram do świadomości. Współczesny gatunek reportażu staje się gatunkiem o rozmytych ramach. Często, przy zachowaniu reportażowego fundamentu, reportażysta realizuje różne konwencje literackie, czasem zmierza w stronę esejueseju, felietonufelietonu, pamiętnikapamiętnika. Reportaż staje się gatunkiem pogranicza. Współczesne reportaże mają otwartą formę gatunkową, gdyż poza prasą pojawiają się również w radiu, telewizji, Internecie, mogą mieć formę fotoreportażu. Od gatunku kanonicznego (pierwowzoru), którego zadaniem było jedynie opisywanie zdarzeń i donoszenie o czymś, o kimś, docieranie do ludzi, różnią się, poza formą, również językiem, często zmetaforyzowanym.
W romantyzmie pojawiła się moda na mieszanie gatunków, w dramacie romantycznym elementy dramatyczne mieszano z lirycznymi i epickimi. Pod koniec XIX wieku wykształciły się gatunki z pogranicza literatury pięknej i publicystyki. Wiązało się to z rozwojem prasy. Takim gatunkiem publicystyczno‑literackim jest reportaż, który wypowiada się na tematy polityczne, społeczne czy kulturalne, zawiera informacje o faktach, jak również refleksje komentujące, objaśniające.
Ważnym aspektem definicji tego gatunku jest jego literackość. Z tego swoistego synkretyzmusynkretyzmu rodzajowego wynikają zadania reportera, dla którego ważne są obserwacja, wywiad, dokumenty, który musi mieć też odwagę przełamywania konwencji gatunkowych; mieszać epickość z liryzmem czy skonstruować dramatyczny dialog.
Piszący reportaż musi pamiętać, że ważne są:
– wiarygodność i prawdziwość zamieszczonych informacji, obiektywizm i rzetelność;
– dokumentaryzm, zebranie jak największej liczby informacji;
– dostosowanie języka – składnia sprawozdawcza (ujęcia informacyjne, statyczne); składnia sprawozdawczo‑narracyjna (w ujęciach informujących, dynamicznych); składnia interpretująca i komentująca (w ujęciach przedstawiających).
Język reportażu
Reporter często używa potocznego języka. Jest to najlepszy sposób na pokazanie czyjegoś charakteru, codzienności, życia. Unika języka urzędowego, suchego; zamiast tego buduje obrazy, które działają na wyobraźnię czytelnika. Mariusz Szczygieł, jeden z polskich reporterów, w artykule dotyczącym poetyki reportażu napisał:
Wakacyjna Szkoła Pisania. Mariusz Szczygieł podpowiada, jak pisać o własnym życiuNie pisz: „Mama była zawsze elegancka”, tylko: „Mama bez makijażu nie wynosiła nawet śmieci”. Nie pisz: „Babcia była bogata, ale skromna”, tylko: „Babcia nigdy nie dała po sobie poznać, że ma dwie służące”.
Nie pisz: „Poznali się w fabryce fortepianów, gdzie razem pracowali”, tylko: „Poznali się przy polerowaniu klawiszy”.Źródło: Mariusz Szczygieł, Wakacyjna Szkoła Pisania. Mariusz Szczygieł podpowiada, jak pisać o własnym życiu, „Wysokie Obcasy” 19.07.2014.
Reportaż, zwłaszcza w swojej literackiej odmianie, często sięga po środki stylistyczne. Modyfikacje najczęściej dotyczą tekstu i jego kompozycji. U autorów o wrażliwości artystycznej pojawią się także zabiegi językowe: porównania, wyliczenia, tezy i antytezy, kontrasty, a także epitety i hiperbole.
Szczególna dbałość o język i kompozycję uwidacznia się najczęściej w lidzie, czyli pierwszym akapicie tekstu. Jest to wizytówka artykułu i ma zachęcić czytelnika do przeczytania go. Zatem pierwsze zdania reportażu powinny zaskakiwać. Reporter nie zawsze na samym początku zdradza, o czym dokładnie będzie jego tekst. Prowokacja, wywołanie zaskoczenia to strategie najczęściej stosowane we wstępach, jak w tekście Ireny Morawskiej:
DługWczesnym rankiem Marianna poszła nad Wisłę. Od niepamiętnych lat tak zaczynała dzień w swojej wsi pod Górą Kalwarią. Tuż przy tamie ujrzała coś jasnego. „To tylko piana” - pomyślała. Gdy jednak podeszła bliżej, spostrzegła, że „to jasne” nie jest pianą. Straciła oddech. A potem rzuciła się biegiem do domu.
Źródło: Irena Morawska, Dług, [w:] 20 lat nowej Polski w reportażach według Mariusza Szczygła, red. Mariusz Szczygieł, Wołowiec 2009, s. 55.
W cytowanym fragmencie reporterka zastosowała efekt rosnącego napięcia. Nieujawnienie istoty opisywanego zdarzenia zachęca czytelników do zapoznania się z dalszym ciągiem reportażu.
Słownik
(fr. reportage) gatunek publicystyczno‑literacki obejmujący utwory będące sprawozdaniem z autentycznych wydarzeń z użyciem literackich środków wyrazu
(fr. essai – doświadczenie, próba) gatunek prozatorski z pogranicza literatury, publicystyki i nauki; nie ma jednoznacznych wytycznych dotyczących tematu i sposobu jego ujęcia, celem eseju jest poszukiwanie, badanie jakieś problemu, a nie rozstrzyganie czy wydawanie osądów
(fr. feuille - liść, feuilleton - kartka złożona na czworo) gatunek publicystyczny (prasowy, radiowy, telewizyjny), odznaczający się swobodą kompozycyjną i językową, porusza i komentuje aktualne problemy społeczne, polityczne, obyczajowe czy kulturalne; stylistycznie felieton korzysta z mowy potocznej, jak również ze środków typowo literackich - satyry, humoru, peryfraz, metafor, kontrastów, ironii; punktem wyjścia felietonu są zawsze prawdziwe wydarzenia, które ulegają przetworzeniu, dopuszczalne są elementy fikcji literackiej
utwór literacki zawierający opis wydarzeń oparty na bezpośredniej obserwacji autora, jego wspomnieniach i przeżyciach, w przeciwieństwie do dziennika opowiada o zdarzeniach z dystansu czasowego, czasem autor oprócz relacjonowania wydarzeń także je komentuje
inaczej literatura faktu, określenie tych utworów literackich, które mówią o zdarzeniach autentycznych, relacjonowanych przez naocznego świadka, obserwatora, uczestnika bądź sprawcę lub odtwarzanych w relacji pośredniej na podstawie wiadomości źródłowych (dokumentów); do literatury faktu zalicza się dzienniki, kroniki, pamiętniki, wywiady, reportaże, wspomnienia biografie i autobiografie
(gr. synkrētismós – połączenie się dwóch przeciw trzeciemu) łączenie różnych form, elementów, rodzajów literackich lub rozbieżnych poglądów, np. filozoficznych czy religijnych