Ćwiczenia
Uzupełnij mapę myśli, wpisując cztery podstawowe ewangelie Nowego Testamentu.
- Nazwa kategorii: Księgi Nowego Testamentu
- Elementy należące do kategorii Księgi Nowego TestamentuKoniec elementów należących do kategorii Księgi Nowego Testamentu
Topos jest elementem kultury, (tu wybierz) 1. utworze, 2. zmiennym, 3. dziełach, 4. kompozycyjny, 5. literaturze, 6. przedmiotach, 7. wątek, 8. temat, 9. element, 10. motywem, 11. stałym o (tu wybierz) 1. utworze, 2. zmiennym, 3. dziełach, 4. kompozycyjny, 5. literaturze, 6. przedmiotach, 7. wątek, 8. temat, 9. element, 10. motywem, 11. stałym charakterze, tematem utrwalonym w dziełach sztuki.
Wymień, jak nazywali się czterej jeźdźcy Apokalipsy.
Najpierw obowiązki, później hiobowe wieści
Zawodnicy Cobden, australijskiego klubu futbolowego, zataili przed swoim kluczowym graczem, że właśnie spłonął jego dom, by ten w spokoju mógł dograć ważny mecz ligowy. (...) Gdy mecz się zaczął, w szeregach Cobden rozeszła się wieść, że dom Morrisa właśnie doszczętnie spłonął. Drużyna postanowiła wstrzymać się z hiobową wieścią do czasu, aż mecz się skończy.
Źródło: dostępny w internecie: www.z czuba.pl [dostęp 16.09.2008].
Nadchodziły z zagranicy coraz bardziej hiobowe wieści, w które nikt nie chciał uwierzyć. Nikt nie był w stanie zrozumieć, co się stało. Łudzono się, że w każdej chwili sytuacja się odmieni, że Niemcom nie może się udać, że świat nie może się pogrążyć w mroczną głębię.
Źródło: dostępny w internecie: www.warszawa.getto.pl [dostęp 19.08.2021].
Zapoznaj się z poniższym tekstem i odpowiedz na pytanie: w jakim celu dziennikarz odwołuje się w swoim tekście do Biblii? Jakie to odwołanie ma znaczenie?
Cień globalnej recesji, czyli nadjeżdża czwarty jeździecMedia niemal co dzień donoszą o straszliwych plagach, które niczym biblijni jeźdźcy Apokalipsy gnębią dziś świat, zmieniając amerykański kryzys finansowy w gigantyczne globalne zawirowanie. Są to: rozprzestrzenianie się zarazy na światowych rynkach finansowych, załamanie stabilności kursów walutowych oraz niestabilność rynków surowcowych (częściowo wynikająca z fali spekulacji). Obecnie jednak nadciąga ostatni, najgroźniejszy z czterech jeźdźców: groźba światowej recesji.
Źródło: Witold Orłowski, Cień globalnej recesji, czyli nadjeżdża czwarty jeździec, „Gazeta Wyborcza” 3.11.2008.
Mapa myśli.
Elementy należące do kategorii Sentencje i aforyzmy biblijne
· Nazwa kategorii: O Bogu
· Nazwa kategorii: Jezus o sobie
· Nazwa kategorii: O człowieku
· Nazwa kategorii: Nakazy moralne
Koniec elementów należących do kategorii Sentencje i aforyzmy biblijne
Elementy należące do kategorii O Bogu
· Nazwa kategorii: Miłosierny jest Pan i łaskawy, nieskory do gniewu i bardzo łagodny. Ps 103,8
· Nazwa kategorii: Pan jest sprawiedliwy na wszystkich swych drogach i łaskawy we wszystkich swoich dziełach. Ps 145,17
Koniec elementów należących do kategorii O Bogu
Elementy należące do kategorii Jezus o sobie
· Nazwa kategorii: Niebo i ziemia przeminą, ale moje słowa nie przeminą. Mt 24,35
· Nazwa kategorii: Zaprawdę, zaprawdę powiadam wam: kto we mnie wierzy, ma życie wieczne. J 6,47
· Nazwa kategorii: Jam jest chleb życia, kto do mnie przychodzi, nie będzie łaknął, a kto we mnie wierzy, nigdy pragnąć nie będzie. J 6,35
Koniec elementów należących do kategorii Jezus o sobie
Elementy należące do kategorii O człowieku
· Nazwa kategorii: Czyż nie do bojowania podobny byt człowieka? Hi 7,1
· Nazwa kategorii: Nic bowiem nie przynieśliśmy na ten świat; nic też nie możemy z niego wynieść. 1 Tm 6,7
· Nazwa kategorii: Rozumny swą wiedzę ukrywa, serce niemądrych głosi głupotę. Prz 12,23
Koniec elementów należących do kategorii O człowieku
Elementy należące do kategorii Nakazy moralne
· Nazwa kategorii: Kto szanuje ojca, długo żyć będzie. Syr 3,6
· Nazwa kategorii: Łatwiej jest wielbłądowi przejść przez ucho igielna, niż bogatemu wejść do królestwa Bożego. Łk 18,25
· Nazwa kategorii: Przykazanie nowe daję wam, abyście się wzajemnie miłowali tak, jak ja was umiłowałem; żebyście i wy tak się miłowali wzajemnie. J 13,34
· Nazwa kategorii: Kto nie nosi swego krzyża, a idzie za mną, ten nie może być moim uczniem. Łk 14,27
· Nazwa kategorii: Każdy, kto popełnia grzech, jest niewolnikiem grzechu. J 8,34
Koniec elementów należących do kategorii Nakazy moralne
Uzupełnij mapę myśli o inne biblijne aforyzmy lub sentencje zawierające nakazy moralne.
Na podstawie mapy myśli stwórz wypunktowanie i uzupełnij je o biblijne aforyzmy lub sentencje zawierające nakazy moralne.
Podaj wyrazy bliskoznaczne do poniższych słów, a następnie sprawdź w Słowniku synonimów, czy w twojej odpowiedzi znalazły się przykłady znajdujące się w słowniku.
Zastanów się, czy któreś z zaproponowanych przez ciebie słów mogłoby zastąpić jeden z wyrazów w zwrotach:
rajski ogród,
zakazany owoc,
wieża Babel.
Czy taka zamiana zmieni sens wyrażenia? Swoją odpowiedź uzasadnij, odwołując się do podstawowego znaczenia poszczególnych wyrazów.
Spośród podanych zwrotów i wyrażeń wywodzących się z Biblii wybierz 5 i podaj ich przenośne znaczenie. Następnie ułóż spójny tekst, w którym zastosujesz te frazeologizmy.
„Zakazany owoc”
„Plagi egipskie”
„Manna z nieba”
„Grzech pierworodny”
„Wieża Babel”
„Judaszowe srebrniki”
„Jabłko Adama”
„Zamienić się w słup soli”
„Alfa i omega”
„Rzeź niewiniątek”
„Trąba jerychońska”
„Egipskie ciemności”
„Korona cierniowa”
„Niewierny Tomasz”
Wyjaśnij, czym jest stylizacja biblijna. Omów jej przykłady w poniższych fragmentach tekstów.
Księgi pielgrzymstwa polskiegoIndeks górny 11 Duszą Narodu polskiego jest pielgrzymstwo polskie.
Indeks górny 22 A każdy Polak w pielgrzymstwie nie nazywa się tułaczem, bo tułacz jest człowiek błądzący bez celu;
Indeks górny 33 Ani wygnańcem, bo wygnańcem jest człowiek wygnany wyrokiem urzędu, a Polaka nie wygnał urząd jego.
Indeks górny 44 Polak w pielgrzymstwie nie ma jeszcze imienia swego, ale będzie mu to imię potem nadane, jako i wyznawcom Chrystusa imię ich potem nadane było.
Źródło: Adam Mickiewicz, Księgi pielgrzymstwa polskiego, [w:] tegoż, Dzieła poetyckie, t. 2, Warszawa 1983, s. 222.
Boska komediaIndeks górny 8585 Na ulgę hańby, która nas potyka
Widzę w Alagna wschodzącą liliją
I Chrystusowego więzy namiestnika.Indeks górny 8888 Widzę, powtórnie szydem go okryją,
Podadzą z żółci i octu napoje,
Między żywymi łotrami zabiją.Indeks górny 9191 Widzę, jak nowy Piłat chuci swoje
Niesyte zwraca na nowe bezprawie
I chciwość wnosi w święcone podwoje.Źródło: Dante Alighieri, Boska komedia, tłum. E. Porębowicz, Warszawa 1959, s. 265.
Biblia jest również kodeksem etycznym. Zasady moralne, refleksje natury filozoficznej przyjmują w niej formę przykazań, nakazów, błogosławieństw, przysłów, sentencji. Na podstawie cytowanego fragmentu Księgi przysłów opracuj szczegółowe zasady postępowania.
Prz 10, 2–2310. 2 Bez pożytku są skarby źle nabyte,
lecz sprawiedliwość wyrywa ze śmierci. […]
4 Ręka leniwa sprowadza ubóstwo,
ręka zaś pilnych wzbogaca.
5 Syn to mądry, co w lecie gromadzi,
a kto prześpi czas żniwa, hańbą okryty.
6 Błogosławieństwa na głowie prawego,
w ustach nieprawych przemoc się kryje.
7 Pamięć o prawym jest błogosławiona,
a imię nieprawych zaginie.
8 Mądry sercem przyjmie nakazy,
upadnie, kto wargi ma nierozsądne.
9 Kto żyje uczciwie, żyje bezpiecznie,
zdradzi się ten, kto szuka dróg krętych. […]
11 Źródłem życia usta prawego,
w ustach nieprawych przemoc się kryje.
12 Nienawiść wznieca kłótnię,
miłość wszelki błąd ukrywa.
13 Na wargach rozumnego jest mądrość,
a kij – na grzbiecie tego, komu jej brak.
14 Mądrzy swą wiedzę gromadzą,
usta głupiego grożą zniszczeniem.
15 Majętność bogacza jest mocną warownią,
zagładą nędzarzy ich własne ubóstwo.
16 Zapłatą prawego jest życie,
niegodziwiec zyskuje karę.
17 Kto strzeże karności, ten idzie ku życiu, […]
kto gardzi upomnieniem – ku zatracie.
19 Nie uniknie się grzechu w gadulstwie,
kto ostrożny w języku – jest mądry.
20 Język prawego jest srebrem wybornym,
a serce złych mało co warte.
21 Wargi sprawiedliwego prowadzą wielu,
lecz głupcy umrą z nierozsądku.
22 Błogosławieństwo Pańskie wzbogaca,
własny trud niczego tutaj nie doda.
23 Radością głupiego – czyny haniebne,
a męża rozważnego – mądrość.Źródło: Prz 10, 2–23, [w:] Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu w przekładzie z języków oryginalnych, Poznań 2003, s. 718.
Napisz krótkie opowiadanie pt. Dobra nowina. Wykorzystaj podane biblizmy (stałe związki frazeologiczne) pochodzące z polskich przekładów Biblii:
Alfa i Omega – pierwsza i ostatnia litera alfabetu greckiego; w znaczeniu przenośnym; absolutny autorytet, początek i koniec.
Bóg dał, Bóg wziął – sentencja z Księgi Hioba. Tak mówi Hiob, gdy jego potomstwo ginie pod ruinami domu.
Być dla kogoś kamieniem u szyi – być dla kogoś ciężarem, częsty zwrot w ewangeliach.
Hiobowa wieść – wiadomość o nieszczęściu.
Mieć miedziane czoło – być cynicznym, bez honoru (z Księgi Izajasza).
Nie rzucać pereł przed wieprze – dawać coś, czego wartości nikt nie rozumie (z Nowego Testamentu).
Stać się kozłem ofiarnym – odpowiadać za coś, czego się nie zrobiło; w dniu przebłagania Żydzi losowali dwa kozły: jeden miał być ofiarowany Bogu i zabity, drugiego, na którego składano przewinienia całej społeczności, wypędzano na pustynię; tego nazywano kozłem ofiarnym.
Napisz wypowiedź argumentacyjną, w której odniesiesz się do słów Anny Kamieńskiej. Wyjaśnij, czy zgadzasz się z autorką poniższego tekstu.
Książka nad książkamiBiblia weszła tak głęboko w kulturę całego naszego świata, naszej cywilizacji, że trudno jest jej nie znać i nie szanować. Jej treść przenika naszą kulturę, naszą literaturę, nasze dzieła sztuki. Imiona biblijnych bohaterów są dla nas ciągle wspólnymi znakami, jak imiona rodziców i dziadków, jak nazwiska narodowych bohaterów. O tej jednej książce napisano niezliczenie wiele ksiąg tworzących całe biblioteki. W słowie: biblioteka zawarte jest to samo słowo: Biblia.
Źródło: Anna Kamieńska, Książka nad książkami, Warszawa 2000, s. 8–9.
Więcej materiałów powtórkowych na temat Biblii znajdziesz na stronie https://zpe.gov.pl/
Tematy lekcji:
Znaczenie Biblii w religii, nauce i kulturze.
Różnorodność gatunkowa i stylistyczna Biblii.
Biblia - niewyczerpane źródło inspiracji.
Kto ma uszy do słuchania, niechaj słucha! Prawdy o człowieku i świecie we frazeologii i aforystyce biblijnej.