linia głosu basowego, stanowiąca harmoniczny fundament utworu. Także instrument lub zespół instrumentów realizujących partię basso continuo.

powszechnie stosowany skrót nazwy katalogu twórczości Bacha: Thematisch‑systematisches Verzeichnis der musicalischen Werke von Johann Sebastian Bach autorstwa W. Schmiedera.

gatunek w muzyce baroku przeznaczony na zespół instrumentalny. Polega na dialogu (bądź współzawodniczeniu) pomiędzy grupą solistów (concertino) i orkiestrą (concerto, ripieno).

forma muzyczna powstała w epoce baroku. Jedna z najbardziej kunsztownych struktur muzycznych, oparta na ścisłej polifonii i imitacji. Wymaga dwóch lub więcej głosów (najczęściej 3, 4, 5 lub 6 głosów). Może posiadać jeden bądź kilka tematów. Może stanowić samodzielny utwór muzyczny lub część większego utworu cyklicznego. Fuga rozpoczyna się tematem (tzw. dux) prowadzonym przez jeden głos i podjętym następnie w  odpowiedzi (tzw. comes) głosu drugiego, przy jednoczesnym kontrapunkcie głosu pierwszego; podobnie wchodzą pozostałe głosy. Pierwsze przeprowadzenie tematu przez wszystkie głosy fugi nazywa się ekspozycją.

typ harmoniki, którym charakteryzują się dzieła tworzone od XVI mniej więcej do końca XIX w. Opiera się ona na dwóch skalach: durowej i molowej. Na I, IV i V stopniu tych skal budowane są trójdźwięki: tonika, subdominanta i dominanta (tzw. triada). Trójdźwięki poboczne budowane są na pozostałych stopniach skal (II, III, VI, VII). Między akordami istnieją ściśle określone stosunki, podstawową relacją jest relacja toniki i dominanty.

technika kompozytorska polegająca na prowadzeniu głosów w ścisłej imitacji lub utwór wielogłosowy zbudowany według tej zasady.

ukształtowana w baroku forma muzyki wokalno‑instrumentalnej; najczęściej wieloczęściowa. W zależności od tematyki można wyodrębnić kantaty religijne i świeckie.

koncert solowy to forma muzyczna charakterystyczna dla epok baroku, klasycyzmu i romantyzmu. Polega na tym, że solista gra z towarzyszeniem orkiestry. Koncert zazwyczaj składa się z trzech części w układzie: szybka – wolna – szybka.

nazwa kontrapunkt ma dwa znaczenia. W pierwszym znaczeniu kontrapunkt (z łaciny: punctus contra punctum, „nuta przeciw nucie”) to technika kompozytorska, która polega na prowadzeniu kilku niezależnych linii melodycznych zgodnie z określonymi zasadami harmonicznymi i rytmicznymi. W drugim, węższym znaczeniu jest określeniem dla głosu współbrzmiącego czy uzupełniającego temat w utworze polifonicznym.

pasja (łac. passio – cierpienie, męka) to kompozycja wokalno‑instrumentalna oparta na fragmentach Ewangelii opowiadających o męce Pańskiej. Na początku XVII wieku pasja stała się wieloczęściową formą składającą się z recytatywów (muzycznych deklamacji), arii, duetów, tercetów i chórów.

Instrumentalna forma muzyczna, która jest wstępem do większego dzieła muzycznego (nazywana też preambulum). Początkowo, w XV w. był to krótki utwór figuracyjny z fragmentami akordowymi . Po 1650 r. preludium weszło w skład sonaty kameralnej i suity jako ich pierwsza część. Pojawiało się także w połączeniu z fugą.

w połowie XVII wieku wykształciły się dwa typy sonat: sonata da camera (wł. camera – komnata), czyli inaczej kameralna, świecka, o budowie suity; oraz sonata da chiesa („kościelna”, bez tańców), składająca się z czterech części: wolna – szybka – wolna – szybka. Sonaty najczęściej pisane były na jeden (sonata solowa) lub dwa instrumenty solowe (sonata triowa) oraz basso continuo. Partię basso continuo realizował zespół złożony z instrumentu o basowym rejestrze (np. wiola basowa, wiolonczela) i z instrumentu, na którym można było wykonywać akordy (np. klawesyn, lutnia, organy).

styl dawny, bazujący na polifonii renesansowej a cappella. W epoce baroku komponowano w tym stylu przede wszystkim muzykę liturgiczną, np. cykle mszalne. Wzorcem dla kompozytorów tworzących w stile antico był styl palestrinowski. Inna nazwa: prima pratica.

styl nowoczesny, muzyka wykorzystująca typowe dla baroku środki kompozytorskie, takie jak technika basso continuo i styl koncertujący. Inna nazwa: seconda pratica.

cykl utworów instrumentalnych. Suita (lub inaczej – partita) to szereg tańców dworskich komponowanych w jednej tonacji. Typowa kolejność tańców suity: allemande, courante, sarabanda i gigue. Rozszerzano ją też o inne tańce (np. passepied, menuet, gawot, polonez) albo fragmenty nietaneczne (np. preludium, sinfonia).

w polifonii temat to krótki odcinek melodyczny, będący podstawowym czynnikiem decydującym o budowie fugi, w której na początku ukazuje się w jednym z głosów, następnie pojawia się kolejno w pozostałych głosach. Temat musi być tak skonstruowany, aby nadawał się do kontrapunktycznych przeobrażeń.

technika fugowana, która swoje apogeum zyskała w formie barokowej fugi, wywodzi się z techniki imitacyjnej stosowanej w epokach wcześniejszych – średniowieczu i renesansie. W technice fugowanej na pierwszy plan wysuwa się temat, czyli krótki odcinek melodyczny poddawany imitacjom przez kolejne głosy.

technika kompozytorska charakterystyczna dla epoki baroku. Powstała na samym początku tego okresu na gruncie muzyki wokalno‑instrumentalnej, ma jednak zastosowanie w każdym z gatunków komponowanych wg zasad seconda pratica. Operowała szeroko pojętym kontrastem w ramach poszczególnych elementów dzieła muzycznego.

wariacyjność jest uniwersalną techniką kompozytorską, obecną powszechnie w muzyce. Pojawia się zarówno w utworach wokalnych, polegając na ozdabianiu, „kolorowaniu”, głosów, jak i w kompozycjach instrumentalnych, zwłaszcza w tych formach, które opierają się na zasadzie powtarzalności jakiegoś odcinka (np. w muzyce tanecznej). Rozkwit techniki wariacyjnej nastąpił w szesnastowiecznej muzyce instrumentalnej, prowadząc do wytworzenia formy wariacji.

toccata (od wł. toccare, „uderzać”) to forma muzyczna powstała w XVI wieku, a szczególnie popularna była w epoce baroku. Zazwyczaj toccata ma charakter improwizacyjny, jest przeznaczona na instrument klawiszowy (organy, klawesyn, klawikord) i utrzymana jest w szybkim tempie. Często pełni rolę wstępu do fugi (zamiast preludium).