Opera i jej dzieje

Używając terminu opera barokowa, mamy na myśli dzieła tego gatunku powstałe między rokiem 1600, a 1740. Początkowo nosiły one nazwę dramma per musica lub festa musicale. Obecnej nazwy zaczęto używać dopiero w drugiej połowie XVII wieku, co z języka włoskiego - opera in musica oznacza dzieło muzyczne.

Oglądając Scenę operową w Opéra Garnier w Paryżu, warto zwrócić uwagę na jej imponującą architekturę w stylu neobarokowym, bogate zdobienia oraz monumentalny żyrandol i fresk na suficie autorstwa Marca Chagalla (na zdjęciu niewidoczne). Zachwyca również wyjątkowa akustyka sali oraz detale rzeźbiarskie wnętrza.
Opéra Garnier została otwarta w 1875 roku i zaprojektowana przez architekta Charlesa Garniera jako część wielkiej przebudowy Paryża za czasów Napoleona III. Przez wiele lat była główną sceną operową Francji i do dziś pozostaje jednym z najważniejszych symboli sztuki i kultury francuskiej.

R9jxL1ty4swRe1

Fotografia przedstawiająca scenę operową, która zakryta jest czerwono-złotą kotarą. Przed sceną w dolnej części zdjęcia znajduje się orkiestra. Z prawej i z lewej strony można zobaczyć balkony, na których gromadzi się publiczność.

Wzorem do powstania opery był dramat antycznej Grecji, a konkretnie idea jedności sztuk. Niemałe znaczenie miały również gatunki dworskiej i ludowej muzyki włoskiej epoki renesansu. Można powiedzieć, że gatunkiem, z którego wykształciła się barokowa opera, był rozbudowany, późnorenesansowy madrygał. Był on odgrywany w postaci scenek z podziałem na role, a w tych bardziej rozbudowanych pojawiały się zalążki akcji scenicznej. Ten rodzaj madrygałów nazwany został komedią madrygałową. Jednocześnie przedstawienia teatralne urozmaicano intermediami zwanymi również intermezzi.

Na fotografii zespołu Cracovia Mundi widzimy muzyków grających na historycznych instrumentach: cynku, violi da gamba, wirginale oraz violi da braccio, które razem tworzą charakterystyczne, renesansowe brzmienie zespołu. Formacja specjalizuje się w wykonawstwie wokalno‑instrumentalnej muzyki XVI wieku, wykorzystując dawne instrumentarium i techniki, aby oddać styl zarówno utworów sakralnych, jak i świeckich.

R1VRyspOr0EjV

Ilustracja przedstawiająca zespół wykonujący wokalno-instrumentalną muzykę renesansową. Na zdjęciu widać pięciu muzyków. Pierwszy od prawej gra na skrzypcach. Następnie znajduje się kobieta w czerwonej sukni przy instrumencie klawiszowym, kolejny mężczyzna w zielonym ubraniu trzyma kontrabas. Z jego prawej strony stoi kobieta w długiej sukni i śpiewa. Na samym końcu znajduje się mężczyzna w białej koszuli, który gra na instrumencie dętym. Przed każdą osobą stoją nuty, poza wokalistką, która je trzyma. Postacie umieszczone są w sali, w której widać duże okna i kostiumy z epoki renesansu.

Na powstanie opery ogromny wpływ miała Camerata florenckaCamerata florenckaCamerata florencka. Dzięki rozważaniom i staraniom członków tego stowarzyszenia, nastąpiło przezwyciężenie faktury polifonicznej - która wg ówczesnych zaciemniała wyrazistość tekstu – powstały pierwsze utwory monodyczne. W związku z tym zmieniły się w tych monodiach relacje między głosem solowym, a instrumentem, który nie dopełniał już głosu solowego do polifonicznej konstrukcji, tylko towarzyszył podając akordowy akompaniament – Basso continuoBasso continuoBasso continuo.

Podczas analizy zapisu basso continuo należy skupić się na linii basu zapisanej w kluczu basowym oraz na cyfrowaniu, które określa interwały i budowę akordów nad danym dźwiękiem. Ważne jest także uwzględnienie tonacji, funkcji harmonicznych oraz stylu epoki, ponieważ realizacja basso continuo – często improwizowana – wymaga znajomości zasad wykonawczych i odpowiedniego instrumentarium, takiego jak klawesyn, organy czy teorban.

R11lLZijOyGTQ1

Ilustracja przedstawiająca zapis nutowy basso continuo. Nuty wykonane są na starym papierze, co wywnioskować można po brązowym odcieniu kartki oraz odbijających się nutach, które znajdują się na odwrocie strony.

Od tej pory muzyka mogła podporządkować się warstwie literackiej, służąc jako jej dopełnienie i wzmagać zawarte w tekście emocje. Dla podkreślenia tej ekspresji zaczęto stosować w przebiegach melodycznych zakazane wcześniej dysonanse i skoki interwałowe. Dążenia do powstania dramma per musica zaowocowały powstaniem w kręgu Cameraty florenckiej Dafne Jacopo Periego do tekstu Ottavia Rinucciniego , która wystawiona została  we Florencji w 1597 roku - dzieło to zaginęło. Zachowała się za to w całości Euridice tych samych autorów.

Portret Jacopo Peri w kostiumie do spektaklu La Pellegrina ukazuje teatralny i symboliczny charakter renesansowych widowisk dworskich, podkreślony bogato zdobionym strojem i odniesieniami do mitologii. Dzieło autorstwa Bernardo Buontalenti ukazuje artystę w dostojnej pozie, akcentując jego rangę jako twórcy nowego gatunku – opery – oraz stanowi cenne źródło wiedzy o oprawie wizualnej ówczesnych spektakli.

Rufmotg4bnpKa

Ilustracja przedstawiająca portret Jacopo Periego. Obraz utrzymany jest w kolorach brązu. Kompozytor z lekko uśmiechniętą twarzą, ma na sobie strój z epoki, w której tworzył. Muzyk widoczny jest od ramion w górę. Jacop posiada brodę oraz krótkie włosy.

„Lassa, che dispavento” z opery Euridice Jacopo Peri utrzymany jest w stile rappresentativo, z deklamacyjną linią wokalną podporządkowaną rytmowi mowy i prostą fakturą monodyczną z towarzyszeniem basso continuo. Utwór cechuje się oszczędną ornamentyką, przejrzystą harmonią oraz ścisłą relacją między tekstem a melodią, typową dla wczesnej opery barokowej.

Dramaty te miały jednak nadal duże znamiona eksperymentu, partie solowe utrzymane były w formie recytatywu, a zespół instrumentalny pełnił niewielką rolę. Dlatego jako pierwszą operę w pełnym tego słowa znaczeniu uznaje się favola in musica pt. L’Orfeo Claudio Monteverdiego, której premiera miała miejsce w roku 1607.

Tytułowy bohater w mitologii greckiej był synem boga Apollina i muzy Kaliope. Pochodził z Tracji. Uważany za największego śpiewaka, muzyka i poetę greckiego. Mity wspominają często o cudownym, czarodziejskim oddziaływaniu śpiewu Orfeusza. Jego muzyka oddziaływała nie tylko na ludzi, ale mogła uspokajać huczące fale morza; sprawiała, że ku śpiewakowi pochylały się drzewa; dzikie bestie szły za nim łagodne jak baranki, a nawet ryby gromadziły się, aby słuchać jego śpiewu. Dlatego jego postać, a w szczególności Mit o Orfeuszu i Eurydyce, cieszył się ogromnym powodzeniem w muzyce. Uważano go za uosobienie natchnionego twórcy, który siłą poezji i muzyki (w antyku stanowiły jedność) łagodził obyczaje.

Przy oglądaniu strony tytułowej pierwodruku opery „L’Orfeo” Claudia Monteverdiego warto zwrócić uwagę na kilka istotnych elementów. Na pierwszym planie znajduje się pełny tytuł dzieła – L’Orfeo. Favola in musica – który informuje, że mamy do czynienia z muzyczną opowieścią, łączącą słowo, śpiew i dramat sceniczny. Ważna jest także dedykacja dla księcia Vincenza Gonzagi, podkreślająca dworski charakter dzieła i jego funkcję jako artystycznego hołdu. Uwagę przyciąga również układ graficzny i typografia, typowe dla XVII‑wiecznych druków, oraz informacja o miejscu wydania – Wenecji, która była jednym z najważniejszych centrów kultury muzycznej tego czasu. Strona tytułowa nie tylko zapowiada dzieło, lecz także odzwierciedla jego rangę jako jednej z pierwszych oper w historii muzyki.

Rgt3XDq57uIfe1

Fotografia przedstawiająca stronę tytułową pierwodruku „L’Orfeo”. Na ilustracji tytuł pierwodruku umieszczony jest w górnej części okładki. Poniżej znajdują się napisy w obcym języku, pod nimi ilustracja, a na samym dole rok zapisany cyframi rzymskimi. Okładka posiada ramkę w czarne wzory.

Prolog z opery L’Orfeo Claudio Monteverdiego utrzymany jest w stylu monodycznym, łącząc deklamacyjny recytatyw z bardziej melodycznymi frazami wokalnymi przy akompaniamencie basso continuo. Utwór cechuje się zróżnicowaną fakturą, wyraźną artykulacją tekstu oraz kontrastami dynamiczno‑wyrazowymi typowymi dla wczesnej opery barokowej.

Pod względem budowy i wykorzystanych środków kompozytorskich zauważyć trzeba, że oprócz charakterystycznego dla florentczyków stile recitativo (stylu opowiadającego), kompozytor zastosował tu również stile espressivo (styl wyrażający) i stile rappresentativo (przedstawiający) oraz arie, duety i zespołowe madrygały. Ponadto, Monteverdi będąc świadomym walorów brzmieniowych poszczególnych instrumentów i ich możliwości wyrazowych; jako pierwszy wprowadzał oznaczenia artykulacyjne.

„Orfeusz” Monteverdiego z 1607 roku to pierwsza wielka opera nowego stylu, w której aria Ecco pur ch’a voi ritorno uchodzi za wzorzec operowej melodyki. Monteverdi łączy piękno śpiewu z dramatyczną akcją, przełamując melodykę ingerencją postaci scenicznych i tworząc fundament opery jako formy teatralnej. W arii rozwija melodię z monodycznego recytatywu, wzbogacając ją o frazy pełne ekspresyjnych interwałów, chromatyki i śmiałych połączeń harmonicznych. Równie istotna jak wokalna narracja staje się u niego rozbudowana orkiestra, której aż 26 fragmentów instrumentalnych buduje nastrój, ilustruje akcję i wzmacnia dramaturgię. Monteverdi kładzie nacisk na związek słowa i dźwięku, potęgując wrażeniowość odbioru i wyznaczając kierunek rozwoju muzycznego dramatu.

Orfeusz zyskał ogromne powodzenie, dlatego rok po jego premierze powierzono mu przygotowanie oprawy muzycznej ślubu Francesco Gonzagi. Na tę okazję, do libretta Rinucciniego, powstała dramma per musica L’Arianna, której do czasów dzisiejszych zachował się jedynie jeden fragment – Lament Arianny. Dzieła te zapoczątkowały dalszy rozwój opery w całej Europie.

„Portret Muzyka”, przypisywany przedstawieniu Claudio Monteverdi, ukazuje postać o skupionym wyrazie twarzy z widoczną partyturą, podkreślającą jego tożsamość jako kompozytora. Obraz nieznanego artysty z końca XVI wieku wyróżnia się oszczędnym tłem i starannie oddanym strojem, koncentrując uwagę na twarzy i dłoniach jako atrybutach twórczości muzycznej.

R1PLc9xV1FfMS1

Obraz zatytułowany: „Portret Muzyka” nieznanego malarza, na którym znajduje się Claudio Monteverdi. Kompozytor został przedstawiony z drewnianym instrumentem w rękach. Za muzykiem na ścianie wiszą skrzypce ze smyczkiem. Claudio ubrany jest w czarny strój z białym żabotem i białymi końcami rękawów. Mężczyzna ma lekko uchylone usta, bladą cerę.

„Lamento d’Arianna” z opery L’Arianna Claudio Monteverdiego utrzymany jest w stylu recytatywnym, z deklamacyjną linią wokalną podporządkowaną tekstowi i akompaniamentem basso continuo. Utwór cechuje się stopniowym narastaniem napięcia, zróżnicowaną melodyką fraz oraz wyraźnym powiązaniem środków muzycznych z ekspresją tekstu.

Nowy etap twórczości Claudio Monteverdiego rozpoczął się wraz z otwarciem w 1637 roku pierwszego publicznego teatru operowego w Wenecji — wydarzenia, które zapoczątkowało erę opery dostępnej dla szerszej publiczności, nie tylko dworu. W odpowiedzi na nowe możliwości, Monteverdi skomponował cztery różne opery przeznaczone dla różnych teatrów weneckich, dostosowując się do oczekiwań zróżnicowanej widowni miejskiej. Spośród tych dzieł do naszych czasów zachowały się jedynie dwie: Il ritorno d’Ulisse in patria oraz L’Incoronazione di Poppea, które ukazują zarówno dojrzały styl kompozytora, jak i przemianę opery w formę teatralną opartą na emocjach, dramacie i zindywidualizowanej psychologii postaci.

Opera rzymska – między sacrum a profanum

Obok szkół florenckiej i weneckiej, istotnym ośrodkiem rozwoju opery stał się Rzym, gdzie twórczość sceniczna wyróżniała się szczególnie kunsztownym traktowaniem partii chóralnych. Niewątpliwie wynikało to z bogatych tradycji wokalnych rzymskiej muzyki kościelnej. W Rzymie rozwijały się zarówno opery świeckie, jak i sakralne. Wśród oper świeckich na uwagę zasługują: La morte d’Orfeo Stefano Landiego, L’Aretusa Filippo Vitaliego (ok. 1590–1653), La catena d’Adone Domenica Mazzocchiego oraz Erminia sul Giordano Michel Angelo Rossiego (ok. 1602–1656). Gatunek opery pasterskiej (favola pastorale) reprezentował m.in. Loreto Vittori (1604–1670) operą La Galatea. Głównym dziełem opery kościelnej był Il Sant’Alessio Landiego – utwór ten, podobnie jak inne opery religijne, stylistycznie i formalnie zbliżał się do oratoriów wykonywanych w formie scenicznej.

Życie i twórczość Henry'ego Purcella

Grawerowany portret Henry Purcella autorstwa Roberta Whitea, wykonany według obrazu Johna Clostermana i zamieszczony w zbiorze Orpheus Britannicus, ukazuje kompozytora w dostojnej pozie i stroju typowym dla końca XVII wieku. Portret wyróżnia się precyzją detalu w oddaniu rysów twarzy oraz obecnością inskrypcji podkreślającej rangę twórcy i prestiż publikacji.

Obraz przedstawiający Wielki Pożar Londynu ukazuje skalę zniszczeń poprzez intensywne płomienie i kłęby dymu nad panoramą miasta z widocznymi zarysami budowli, a kontrastowa kolorystyka czerwieni i ciemnego nieba podkreśla dramatyzm sceny.

Pod punktem interaktywnym znajdziesz dodatkowe informacje.

Archiwalne zdjęcie Chóru Westminsterskiego w Berliner Philharmonie z 1929 roku ukazuje formalne ustawienie zespołu oraz charakterystyczną architekturę sali koncertowej jako tło wydarzenia muzycznego. Fotografia dokumentuje występ chóru w kontekście międzywojennej kultury muzycznej, podkreślony jednolitym, konserwatywnym strojem wykonawców.

Fasada Westminster Abbey reprezentuje styl gotycki z dwiema wieżami projektu Nicholasa Hawksmoora, ostrołukowymi portalami, witrażami i bogatą dekoracją rzeźbiarską.

Na obrazie przedstawiającym kapelę barokową można rozpoznać instrumenty takie jak skrzypce, viola da gamba, klawesyn, fagot i obój, tworzące typowy zespół instrumentalny epoki.

Strona tytułowa zbioru „Sonnata’s of III Parts: Two Viollins and Basse to the Organ or Harpsecord” Henry Purcella wskazuje na formę sonaty triowej na dwoje skrzypiec i basso continuo (organy lub klawesyn), a także zawiera charakterystyczną dla XVII wieku pisownię, dane wydawnicze oraz barokową ornamentykę typograficzną.

Obraz „Spotkanie Dydony i Eneasza” Nathaniel Dance‑Holland ukazuje centralne postacie bohaterów z „Eneidy” Wergiliusz w dynamicznej kompozycji, z tłem nawiązującym do antyku, wyrazistą gestyką i kontrastową kolorystyką, typową dla malarstwa klasycyzmu końca XVIII wieku.

Obraz „Kłótnia Oberona i Tytanii” Josepha Noela Patona inspirowany „Snem nocy letniej” Williama Shakespearea przedstawia dynamiczną kompozycję z centralnym konfliktem postaci oraz bogatym, fantastycznym tłem pełnym drobnych detali. Dzieło cechuje zróżnicowana kolorystyka, kontrasty światłocieniowe oraz rozbudowana narracja malarska typowa dla estetyki romantyzmu i prerafaelizmu.

Miejsce spoczynku Henry Purcella w Westminster Abbey ma formę owalnego nagrobka z inskrypcją umieszczonego w posadzce, wpisanego w monumentalną przestrzeń świątyni. Prosta kompozycja i brak rozbudowanej dekoracji koncentrują uwagę na tekście epitafium oraz lokalizacji w jednym z najważniejszych miejsc kultury muzycznej Anglii.

Twórczość operowa Georga Friedricha Händla

Georg Friedrich Händel był rówieśnikiem dwóch innych mistrzów baroku – Jana Sebastiana Bacha i Domenico Scarlattiego. Urodził się 22 lutego 1685 roku w Halle. Zdaniem ojca młodego Georga Fridricha, zawód artysty dawał niepewną i niestabilną przyszłość, dlatego z niepokojem patrzył na zainteresowanie syna muzyką. Przyszły kompozytor wykazał się jednak olbrzymią determinacją. Ćwiczył na klawikordzie dopiero, gdy pozostali członkowie rodziny położyli się spać. Ostatecznie ojciec wyraził zgodę, aby jego syn pobierał lekcje u kompozytora Friedricha Wilhelma Zachowa — organisty i dyrektora muzyki kościelnej w Halle. Doskonalił tam umiejętności gry na klawesynie i organach, uczył się również analizować partytury kompozytorów włoskich i niemieckich, grać na skrzypcach i oboju oraz poznawał zasady kontrapunktuKontrapunktkontrapunktu.

Pomnik Georgea Fridericha Handla na rynku w Halle ukazuje postać kompozytora w dynamicznej pozie z nutami w dłoni, w klasycyzującej formie wpisanej w przestrzeń miejską jego rodzinnego miasta.

R1WiuQXYM1kIm1

Fotografia przedstawia pomnik Georga Friedricha Händla na rynku głównym w Halle – mieście narodzin kompozytora. Ma na głowie perukę i jest ubrany frak. Podpiera się prawą ręką o statyw na nuty. Za pomnikiem znajdują się budynki.

Martin Luther University Halle‑Wittenberg zachowuje elementy architektury barokowej i stanowi przykład ośrodka akademickiego przełomu XVII i XVIII wieku, związanego z edukacją Handla, który studiował tam prawo.

R1RiOKozF69ne1

Fotografia przedstawiająca budynek Uniwersytetu w Halle. Dwa bloki od lewej strony mają biało-szary tynk, natomiast pierwszy po prawej stronie jest nowoczesny wykonany głównie z szyb. Zdjęcie pokazuje budynki uniwersytetu w wieczornej scenerii. Drzewa wskazują na porę jesienną. W miejscu tym studiował Händel.

W lutym 1702 roku, Händel rozpoczął studia na wydziale prawa uniwersytetu w Halle, przyjmując tam równocześnie stanowisko organisty w kościele katedralnym. W tym czasie zawiązała się przyjaźń kompozytora z mieszkającym w Lipsku Georgem Philippem Telemannem, który wprowadził Händla w świat opery. W kolejnym roku porzucił studia prawnicze i postanowił przenieść się do Hamburga, będącego wówczas jednym z najbardziej prężnych, posiadającym teatr operowy, ośrodkiem epoki baroku. Otrzymał tam stanowisko skrzypka i klawesynisty operowego. Tam też udało mu się wystawić w 1705 r. operę Almira, która odniosła ogromny sukces.

Aria „Proverai di che fiere saette” z opery Almira Handla cechuje się wirtuozowską partią wokalną z rozbudowaną ornamentyką, szybkim tempem i wyraźną rytmiką. Utwór wykorzystuje kontrasty dynamiczne oraz dialog głosu z orkiestrą, typowy dla opery barokowej.

Omówienie stylu kompozytorskiego - Händel jako Niemiec

W tamtym okresie w Niemczech najpopularniejsze były dzieła sceniczne typu włoskiego. Dlatego widząc, że opera w Hamburgu chyli się ku upadkowi, jesienią 1706 r. postanowił wyjechać do Włoch. Odkrył tam ten popularny gatunek muzyczny i udoskonalił swój styl w zakresie melodyki, śpiewności arii i języka włoskiego. Poznał tam wielu znakomitych twórców, których styl sobie przyswoił, i z których czerpał inspiracje, a nawet dosłowne zapożyczenia. We Włoszech Händel odwiedził Wenecję, Florencję, Rzym i Neapol. Podczas kolejnych trzech lat, które tam spędził, komponował zarówno operyOperaopery, oratoriaOratoriumoratoria, kantaty, jak i mniejsze utwory religijne czy instrumentalne.

Budynek Opernhaus Hannover wyróżnia się klasycystyczną fasadą z XIX wieku, a jego wnętrze obejmuje układ sceny i kanału orkiestrowego zapewniający równowagę brzmieniową między orkiestrą a głosami.

R8uQVcRdlxeqx1

Fotografia przedstawiająca budynek Opery Narodowej w Hanowerze na tle scenerii wieczornej. Budynek jest oświetlony. Główna siedziba Opery Narodowej w Hanowerze jest teatrem zbudowanym w stylu klasycznym w latach 1845-1852. Budynek został poważnie uszkodzony w czasie II wojny światowej i przebudowany w 1948 roku. W 1985 roku poprawiono akustykę, a w latach 1996-1998 odnowiono wyposażenie sceniczne.

R13lTlqxfzIDL1

Wnętrze opery w Hanowerze. Fotografia przedstawia trybuny, scenę opery i miejsce dla orkiestry, które znajduje się przed sceną. Wnętrze opery jest oświetlone.

Związany z objęciem funkcji nadwornego kapelmistrza księcia Ernesta Augusta w Hanowerze, powrót kompozytora do Niemiec w roku 1710 okazał się być tymczasowy. Parę miesięcy po podjęciu tego stanowiska po raz pierwszy wyjechał do Londynu, gdzie w lutym 1711 r. wystawił operę Rinaldo, która odniosła ogromny sukces. W czerwcu powrócił do Hanoweru. Wówczas powstały jego koncerty obojowe, sonaty trioweSonata triowasonaty triowe i duety kameralne.

Aria „Lascia ch’io pianga” z opery Rinaldo Handla utrzymana jest w wolnym tempie, z kantylenową linią wokalną, regularną frazą i prostą, powtarzalną budową melodyczną. Towarzyszy jej oszczędna faktura z akompaniamentem orkiestry i basso continuo, podporządkowana eksponowaniu partii głosu.

Händel jako Anglik

Widok na Big Ben i Pałac Westminsterski nad Tamizą ukazuje neogotycką architekturę zestawioną z linią rzeki i perspektywą mostu, tworząc charakterystyczną kompozycję miejskiego krajobrazu Londynu.

RQR0ks1F1frAV1

Fotografia przedstawiająca widok na most na Tamizie oraz Big Bena. Tamiza ma 346 kilometrów długości i jest jedną z najdłuższych rzek Wysp Brytyjskich. Big Ben to nazwa zwyczajowa wieży zegarowej Elizabeth Tower w Londynie w Wielkiej Brytanii.

Jesienią 1712 r. osiadł w Londynie na stałe. Niebawem zaczęto go uznawać za największego angielskiego kompozytora narodowego. Pierwszym napisanym przez Händla utworem w języku angielskim była Oda na urodziny królowej Anny. W tym samym okresie napisał również trzy nowe opery. Wkrótce stał się oficjalnym kompozytorem dworu angielskiego. Od 1714 roku na tronie angielskim zasiadał Jerzy I. To z okazji jego przejażdżki po Tamizie, w roku 1717, Händel skomponował słynną Muzykę na wodzie.

Obraz Royal Academy of Music ukazuje budynek o symetrycznej fasadzie z klasycznymi kolumnami i zdobionymi oknami. **

R3AYZk39n5B3E1

Fotografia przedstawiająca budynek Royal Academy of Music czyli Królewskiej Akademii Muzycznej. Brytyjska organizacja artystyczna powstała w Londynie w 1720 roku. Patronował jej Jerzy I, król Wielkiej Brytanii, a nad jej tworzeniem pracowali kompozytorzy Georg Friedrich Händel, Attilio Ariosti, Giovanni Battista Bononcini. Ilustracja pokazuje budynek, którego elewacja posiada czerwono-biały tynk. Na dachu znajdują się wysokie kominy wykonane z czerwonej cegły.

W lutym 1719 r. pod patronatem monarchy Jerzego I założono towarzystwo akcyjne Royal Academy of Music, w którym powierzono Jerzemu Fryderykowi Händlowi stanowisko dyrygenta. W ramach pracy w tej instytucji prowadził on działalność kompozytorską i stworzył swe najsłynniejsze opery. W dowód zasług otrzymał w 1723 r. tytuł Composer of Music for his Majesty’s Chappel Royal, a w lutym 1727 r. przyznano jemu obywatelstwo angielskie. Z tego okresu pochodzi napisana w 1724r. opera Juliusz Cezar, która obecnie jest jedną z najczęściej grywanych oper barokowych.

Aria „Cara speme, questo core tu cominci a lusingar” z opery Giulio Cesare Handla cechuje się kantylenową linią wokalną w wysokim rejestrze, płynną frazą oraz umiarkowanym tempem. Utwór wykorzystuje subtelną orkiestrację i przejrzystą fakturę, eksponując dialog głosu z akompaniamentem.

Aria „Ombra mai fu” z opery Serse Handla utrzymana jest w wolnym tempie, z kantylenową linią wokalną i akompaniamentem smyczków rozpoczynających w unisonie. Utwór cechuje się prostą, okresową budową, płynną frazą oraz subtelną dynamiką i przejrzystą fakturą.

Pod punktem interaktywnym znajdziesz więcej informacji.

Semi - opera

Jednym z pierwszych kompozytorów, który zmierzył się muzycznie z dramatami Szekspira, był jego rodak – Henry Purcell. Napisał on maskę The Fairy Queen (Królowa Wróżek), która stanowiła komentarz do Snu nocy letniej – fantastycznej, quasi‑onirycznej opowieści o królestwie Oberona, Tytanii i zabłąkanej w nim czwórce śmiertelników. W dziele Purcella nie pojawiają się szekspirowscy bohaterowie, ale liczne postaci alegoryczne, takie jak: Tajemnica, Sekret, Sen, Wiosna, Lato, Jesień i Zima. Oprócz tego są: Pijany poeta, wróżki, Chińczycy i Rzemieślnicy. Forma angielskiej maski jest gatunkiem tylko częściowo przekomponowanym – uzależnionym od dramatu mówionego. Muzyka była traktowana jako wstawka między aktami właściwej sztuki. Kompozytor z dużym wyczuciem wybrał takie miejsca w dramacie, które naturalnie i logicznie nadawały się do wprowadzenia muzyki. Na fragmenty muzyczne składały się głównie pieśni, bardzo często oparte na formule opadającego basu typu chaconne i tańce, które często były łączone z partiami chóralnymi. Do najsławniejszych fragmentów partytury należą: Hush – no more, If love sweet passion why does it torment, Now winter comes slowly czy też O let me weep.
Lament O let me weep – jeden z najbardziej znanych lamentów Purcella – pojawia się w V akcie. Śpiewany jest na prośbę Oberona – króla magicznego świata. Oparty na formule stałego, opadającego basu. Z głosem dialoguje instrument obligatoobligatoobligato, a towarzyszy im basso continuo.

„The Fairy Queen” Henry’ego Purcella nie jest operą w klasycznym rozumieniu tego gatunku, lecz przykładem tzw. semi‑opery (pół‑opery) – formy typowo angielskiej, popularnej pod koniec XVII wieku. Semi‑opera łączyła mówione partie dramatyczne, często oparte na znanym tekście literackim, z muzyką, śpiewem, tańcem i scenami alegorycznymi. W przypadku „The Fairy Queen” mamy do czynienia z adaptacją „Snu nocy letniej” Williama Szekspira, gdzie muzyczne intermedia nie są bezpośrednim ciągiem narracyjnym dramatu, lecz pełnią funkcję symboliczno‑komentującą – rozwijają emocje, idee lub nastrój towarzyszący danym scenom. Purcell, jako mistrz integracji tekstu i muzyki, potrafił tworzyć utwory, które mimo fragmentaryczności dramatycznej, zachowują spójność emocjonalną i artystyczną.

Dzieło zostało po raz pierwszy wystawione w 1692 roku i do dziś pozostaje jednym z najważniejszych przykładów brytyjskiej semi‑opery, świadcząc o unikalnym podejściu angielskich twórców do formy scenicznej w epoce późnego baroku.

Aria „O let me weep”, jedna z najbardziej znanych i wzruszających w tym dziele, pojawia się w II akcie i jest przykładem charakterystycznej dla Purcella liryki wokalnej – z wyrazistą ekspresją emocji i subtelną ornamentyką. Warto zwrócić uwagę na niezwykle ekspresyjne wykorzystanie chiaroscuro emocjonalnego (przenikania smutku i ukojenia) oraz typową dla angielskiego baroku prostotę melodyczną, która pogłębia dramatyzm.

Aria „O let me weep” z semi‑opery The Fairy Queen Henry Purcella utrzymana jest w wolnym tempie, z kantylenową linią wokalną, obecnością suspensów, chromatyką i lamentacyjnym basso continuo. Utwór cechuje się retoryczną frazą z fermatami, pauzami i ornamentyką wokalną, typową dla angielskiej muzyki baroku.

Rycina Williama Dolle'a przedstawiająca Queen’s Theatre w Dorset Garden ukazuje monumentalny budynek o bogatych detalach architektonicznych.

Rozwój opery w Europie

Opera barokowa wykształciła się jako wynik dążeń do połączenia muzyki i słowa w sposób bardziej bezpośredni i ekspresyjny. Kluczowe znaczenie miały tu monodia i basso continuo, które umożliwiły rozwój recytatywu i arii. Najważniejszym etapem było przejście od eksperymentalnych form Periego do dojrzałych dzieł Monteverdiego, a następnie rozwój opery w różnych krajach Europy. Szczególną rolę odegrali Händel, który ukształtował operę włoską, oraz Purcell, rozwijający formę semi‑opery. Najważniejsze cechy opery barokowej to dominacja głosu solowego, wyrazista relacja muzyki i tekstu oraz obecność basso continuo. Opera stała się syntezą sztuk – muzyki, teatru i literatury – co czyni ją jedną z najważniejszych form epoki. Odpowiadając na pytanie z początku, można uznać, że opera barokowa była swoim czasów odpowiednikiem współczesnych form audiowizualnych, ponieważ łączyła wiele środków wyrazu w jedno widowisko.

encyklopedia.pwn.pl

https://polnisches-institut.at/

https://theappendix.net/

https://weareoca.com/