Mistrz cięć i przejść – zawód montażysta
Kim jest montażysta?
Film dostępny pod adresem /preview/resource/Rop8UVRSoylPY
Film nawiązujący do treści materiału pod tytułem: Kim jest montażysta?
Gdy podziwiamy na wielkim ekranie dzieła filmowe, rzadko kiedy zdajemy sobie sprawę z ogromu pracy, jaką w ich realizację włożyły dziesiątki specjalistów reprezentujących różne dziedziny sztuki. Zazwyczaj to reżyser, scenarzysta oraz oczywiście aktorzy zbierają zasłużone brawa od zachwyconej danym obrazem publiczności. Tymczasem cichym bohaterem każdej produkcji jest montażysta, który korzystając z chaotycznego zbioru ujęć nagranych na planie, nadaje filmowi ostateczny kształt oraz wymiar artystyczny.
Montażysta musi więc wnikliwie przeanalizować każde ujęcie, następnie odpowiednio przyciąć je i dopasować do innych fragmentów, tak żeby stworzyć harmonijną, narracyjnie spójną całość.
5 tajników warsztatu filmowegoWybierając ujęcia (po starannej analizie całego materiału i opracowaniu koncepcji całości), łącząc je ze sobą i nadając całości odpowiednie tempo, montażysta nie tylko opowiada historię, lecz także wzbogaca ją wizualnie i nasyca energią. Sekwencja dobrze zmontowanych ujęć jest znacznie ciekawsza niż każde z tych ujęć w pojedynkę. Odpowiedzialnością montażysty jest stworzenie jak najlepszej opowieści z dostępnego materiału. Często ostateczny rezultat jest lepszy niż pierwotny koncept operatora czy reżysera.
Źródło: Joseph V. Mascelli, 5 tajników warsztatu filmowego, tłum. Tomasz Szafrański, Warszawa 2010, s. 233–234.
Co więcej, montażysta dysponujący sporym doświadczeniem jest w stanie uratować swoją pracą nawet kiepsko nakręcony film, który dodatkowo posiada niezbyt intrygujący scenariusz.
5 tajników warsztatu filmowegoDoświadczony montażysta rzadko napotyka problemy, których nie jest w stanie rozwiązać. Jego uwaga powinna być skupiona na dramaturgii, a nie na łataniu dziur i naprawianiu problemów związanych z brakiem umiejętności twórcy. W filmach dokumentalnych bądź niezależnych niestety często na tym właśnie polega jego praca – na naprawianiu materiału nakręconego bez brania pod uwagę ciągłości montażowej. Źle zastosowane techniki filmowe dają w konsekwencji niepasujące do siebie ujęcia, brzydkie sklejki, niejasną akcję. Jeżeli reżyser, operator lub producent zmieniają wizję filmu na planie, na montażystę spada dodatkowy i często nader bolesny ciężar dopasowania do siebie ich niezgodnych koncepcji. Chcąc uratować film, musi czerpać ze swojej torby sztuczek pełnymi garściami.
Źródło: Joseph V. Mascelli, 5 tajników warsztatu filmowego, tłum. Tomasz Szafrański, Warszawa 2010, s. 234.
Rodzaje montażu filmowego
Obecnie wyróżnia się dwa rodzaje montażu filmowego:
Montaż chronologiczny, podczas którego poszczególne ujęcia łączone w jedną spójną całość chronologicznie, tj. następują po sobie, zgodnie z ciągłością ruchu oraz kierunku:
5 tajników warsztatu filmowegoMontaż chronologiczny składa się z ujęć nakręconych w taki sposób, by pasowały do siebie i mogły dać się konsekwentnie zmontować oraz uzupełniających je przebitek. Ujęcia te mogą być nakręcone z różnych punktów widzenia. Jednak cała scena powinna sprawiać wrażenie płynnie rozgrywającej się całości, a nie zlepka krótszych fragmentów. Osiąga się to poprzez zachowanie ciągłości ruchu, kierunków spojrzeń, pozycji aktorów, dialogu i nagrywaniu zakładek.
Źródło: Joseph V. Mascelli, 5 tajników warsztatu filmowego, tłum. Tomasz Szafrański, Warszawa 2010, s. 236.
Montaż kompilacyjny, podczas którego daną scenę buduje się z ujęć pochodzących z różnych źródeł (niekoniecznie tych nagranych na planie filmowym):
5 tajników warsztatu filmowegoReportaże, dokumenty, programy informacyjne, filmy przyrodnicze itd. zazwyczaj korzystają z montażu kompilacyjnego. Składają się z materiałów zebranych z różnych źródeł i są zrozumiałe dzięki komentarzom ze ścieżki dźwiękowej, bez którego mogłyby nie mieć sensu. Nie występują tu typowe problemy montażowe, gdyż poszczególne ujęcia są po prostu ilustracją tego, co słyszymy w dźwięku i nie ma między nimi wizualnego związku. Filmy kompilacyjne nie mają ustalonej formy poza ewolucją od ogółu do szczegółu. Plany pełnePlany pełne i zbliżeniazbliżenia mogą nie mieć ze sobą nic wspólnego i łączyć się bez zachowywania ciągłości ruchów, kierunku, czasu i przestrzeni.
Źródło: Joseph V. Mascelli, 5 tajników warsztatu filmowego, tłum. Tomasz Szafrański, Warszawa 2010, s. 241.
Warto pamiętać, że użycie montażu kompilacyjnego nie wyklucza wykorzystania montażu chronologicznego. Bardzo często montażyści pracujący nad danym filmem korzystają z obu technik.