Społeczeństwo obywatelskie
Co wiem i umiem, jeżeli matura byłaby z tego modułu
W powtórkowych lekcjach skupimy się na części poświęconej pytaniom. Odnoszą się one do wielu różnych materiałów źródłowych (nie tylko tekstów oraz ilustracji, ale również map, tabel czy wykresów itp.). Przede wszystkim musisz dokładnie zapoznać się z materiałami źródłowymi, ale także zwrócić uwagę na polecenia. Poniżej przybliżamy, jak rozumieć polecenia w zadaniach różnego typu:
każda przedstawiona ocena – o ile będzie dobrze uzasadniona – zostanie uznana, dlatego też kluczową rolę odgrywa umiejętność budowania argumentacji;, udowodnij w poleceniu tym zawarta jest teza, a twoim zadaniem jest stworzenia krótkiej narracji z podaniem argumentów na rzecz jej prawdziwości;, uzasadnij zadanie podobne jak powyżej, ale w tym przypadku powinno się określić sposób rozumowania, który umożliwia postawienie danej tezy;, wykaż należy tu wykazać prawdziwość lub nieprawdziwość związków przyczynowo‑skutkowych, odnoszących się do tezy; podaj, wymień, wskaż – takie polecenia występują w zadaniach półotwartych, w których jest miejsce na twoją odpowiedź; podajesz wtedy pojęcie, nazwę własną (pełną, bez skrótów), imię i nazwisko osoby itp.
Pamiętaj, że odpowiedź musi odnosić się do źródła – błędem jest bazowanie wyłącznie na swojej wiedzy i zignorowanie podanego źródła. Chodzi bowiem o to, aby osoba odpowiadająca na pytanie umiejętnie połączyła analizę materiału źródłowego z własną wiedzą. Nie bój się korzystać z posiadanych informacji i zawsze odwołuj się do podanych źródeł. Pamiętaj również o tym, by wczytywać się w polecenia – czasem wiedza własna nie jest potrzebna, czasem tekst to tylko inspiracja, a innym razem należy połączyć wiedzę z interpretacją tekstu.
Rozwiąż zadania maturalne przygotowane przez Centralną Komisję Egzaminacyjną
Rozwiązując zadania pamiętaj, że do ich prawidłowego wykonania potrzebujesz wiadomości i umiejętności opanowanych w szkole podstawowej i ponadpodstawowej.
Materiał źródłowy do ćwiczenia 1 i 2
O organizacji pozarządowej
Grupa absolwentów miejscowego liceum założyła organizację wspierającą rozwój swojej szkoły. Na walnym zebraniu założycielskim przyjęli oni statut oraz wyłonili zarząd i komisję rewizyjną. Po zarejestrowaniu i wpisaniu do Krajowego Rejestru Sądowego (KRS) organizacja rozpoczęła działalność. Liczba jej członków i zakres działalności stale rosły. Organizacja wystąpiła o nadanie jej statusu organizacji pożytku publicznego.
Źródło: dostępny w internecie: Na podstawie: www.liceum.[...].pl.
Podaj nazwę formy prawnej, pod którą zarejestrowano organizację pozarządową przedstawioną w tekście.
Wyjaśnij, dlaczego status wskazany w ostatnim zdaniu tekstu mógłby przyczynić się do osiągnięcia celu organizacji przedstawionego w tym tekście.
Materiał źródłowy do ćwiczenia 3 i 4
Tabela 1. Deklaracje własnej pracy społecznej w organizacjach obywatelskich (2010–2020)
Termin badania: | 2010 | 2012 | 2016 | 2018 | 2020 |
|---|---|---|---|---|---|
Osoby deklarujące pracę społeczną w organizacjach obywatelskich * | 28% | 32% | 37% | 40% | 43% |
w tym: | |||||
– w jednej organizacji | 15% | 17% | 16% | 18% | 18% |
– w dwóch organizacjach | 5% | 7% | 8% | 8% | 9% |
– w trzech lub więcej organizacjach | 8% | 8% | 13% | 14% | 16% |
* Pozostałe osoby badane deklarowały, że nie pracują społecznie w żadnej organizacji obywatelskiej.
Tabela 2. Deklaracje własnej pracy społecznej na rzecz swojego środowiska lub potrzebujących a deklaracje własnej pracy społecznej w organizacjach obywatelskich (2020 r.)
Praca społeczna na rzecz swojego środowiska lub potrzebujących w 2019 r. | Praca społeczna w organizacjach obywatelskich: deklarujący zaangażowanie | Praca społeczna w organizacjach obywatelskich: deklarujący brak zaangażowania e | Ogółem |
|---|---|---|---|
deklarujący zaangażowanie* | 69% | 31% | 100% |
deklarujący brak zaangażowania | 33% | 67% | 100% |
* Zadeklarowało je blisko 25% ogółu osób badanych.
Źródło: Aktywność Polaków w organizacjach obywatelskich, „Komunikat z Badań CBOS”, t. 37, 2020, s. 4,8.
Na podstawie tabeli 2. przedstaw związek między deklaracjami własnego zaangażowania na rzecz swojego środowiska lub potrzebujących a deklaracjami własnej pracy społecznej w organizacjach obywatelskich.
Materiał źródłowy do ćwiczenia 5 i 6
Materiał 1. Fragment ustawy o Ośrodku Studiów Wschodnich
Art. 1.1. Tworzy się państwową jednostkę organizacyjną pod nazwą „Ośrodek Studiów Wschodnich im. Marka Karpia”.
Art. 2. Do zadań Ośrodka należy:
1) gromadzenie, opracowywanie oraz udostępnianie organom władzy publicznej informacji o istotnych wydarzeniach i procesach politycznych, społecznych i gospodarczych na obszarze Europy Środkowej, Europy Wschodniej, Rosji, Półwyspu Bałkańskiego oraz Kaukazu Południowego i Azji Centralnej […];
2) przygotowywanie analiz, ekspertyz i studiów prognostycznych […].
Źródło: Dz.U. 2011, nr 173, poz. 1029 (stan prawny na 10 lutego 2024 r.).
Materiał 2. Fragment statutu Instytutu Spraw Publicznych
§ 6.1. Fundacja [ISP] dla osiągnięcia celów statutowych prowadzić będzie nieodpłatnie działalność w następujących formach:
a) [i]nicjowanie, wspieranie i prowadzenie badań naukowych,
b) [p]opularyzacja ekspertyz i opinii o projektach aktów prawnych […],
c) [p]rzygotowywanie opracowań, analiz i sondaży pozwalających na formułowanie wniosków […] dotyczących pożądanych, nowych rozwiązań prawnych i przekazywania ich do wiadomości ośrodkom opiniotwórczym […].
Źródło: dostępny w internecie: www.isp.org.pl (stan prawny po zmianach z czerwca 2015 r.).
Rozstrzygnij, który z materiałów dotyczy organizacji spełniającej kryteria wystarczające do ubiegania się o status umożliwiający pozyskiwanie środków finansowych pochodzących z odpisu 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do obu materiałów.
Rozstrzygnij, czy obie organizacje miały pełnić m.in. funkcję think-tanków. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do obu materiałów.
Materiał źródłowy do ćwiczenia 7
O jednym ze zjawisk społecznych
O trzecim sektorze w sposób uzasadniony można mówić dopiero wówczas, gdy organizacje […] podejmują swą aktywność świadomie, zdając sobie sprawę z udziału w misji na rzecz podnoszenia jakości życia poszczególnych ludzi i społeczeństwa jako całości.
Źródło: J. Dzwończyk, Społeczeństwo obywatelskie i bariery jego rozwoju [w:] Polski system polityczny z perspektywy 25 lat. Wybrane problemy, red. J. Kornas, Ł. Danel, Toruń 2015, s. 177.
Materiał źródłowy do ćwiczenia 8
Przepisy prawne z ustawy obowiązującej w Rzeczypospolitej Polskiej
Art. 3.1. Prawo tworzenia stowarzyszeń przysługuje obywatelom polskim mającym pełną zdolność do czynności prawnych i niepozbawionym praw publicznych.
2. Małoletni w wieku od 16 do 18 lat, którzy mają ograniczoną zdolność do czynności prawnych, mogą należeć do stowarzyszeń i korzystać z czynnego i biernego prawa wyborczego, z tym że w składzie zarządu stowarzyszenia większość muszą stanowić osoby o pełnej zdolności do czynności prawnych.
Art. 9. Osoby w liczbie co najmniej siedmiu, zamierzające założyć stowarzyszenie, uchwalają statut stowarzyszenia oraz wybierają komitet założycielski albo władze stowarzyszenia.
Źródło: Dz.U. 1989, nr 20, poz. 104, z późn. zm. (stan prawny na 3 marca 2021 r.).
Porównaj – w każdej z podanych kategorii – możliwości w kwestii stowarzyszania się osób pełnoletnich i małoletnich w wieku od 16 do 18 lat w Rzeczypospolitej Polskiej.