Problemy współczesnego świata – Mission: impossible?
Scenariusz lekcji realizowanej z wykorzystaniem modułowego e‑podręcznika opracowany w ramach projektu „Pilotażowe wdrożenie modułowych e‑podręczników oraz opracowanie założeń do zaawansowanych technologicznie e‑materiałów wspierających nowoczesne metody nauczania i uczenia się”
Informacje ogólne
Imię i nazwisko autora: Jolanta Bilska‑Sulima
Etap edukacyjny i klasa: szkoła podstawowa - klasa 8
Przedmiot: wiedza o społeczeństwie
Czas potrzebny na realizację lekcji: 45 min.
Tematy modułów z e‑podręcznika, w oparciu o które prowadzona jest lekcja:
Polska w Europie i świecie
Temat: Wybrane problemy współczesnego świata
Lekcja poświęcona jest wybranym problemom współczesnego świata, tj. wojnom, terroryzmowi, biedzie i głodowi, degradacji środowiska naturalnego oraz dezinformacji. Podczas zajęć uczniowie uczą się formułować sądy dotyczące głównych problemów globalnych, uzasadniać potrzebę pomocy humanitarnej, a także rozważać propozycje działań na rzecz poprawy warunków życia ludzi na świecie. Zajęcia mają formę symulacji międzynarodowego szczytu ONZ. Uczniowie odgrywają role delegatów na sesję Zgromadzenia Ogólnego Organizacji Narodów Zjednoczonych, podczas której ustalają hierarchię ważności aktualnych problemów oraz przedstawiają propozycje ich rozwiązań.
Rekomendowana metoda realizacji: lekcja odwrócona (flipped classroom).
Cele lekcji oraz realizowane punkty podstawy programowej
Cel ogólny lekcji:
Głównym celem lekcji jest umiejętność analizowania wybranych problemów współczesnego świata oraz proponowania ich rozwiązań.
Cele operacyjne w sferze kognitywnej zgodnie z taksonomią Blooma:
Z zakresu pamiętania informacji (przywoływanie istotnych informacji) Uczeń wymienia i opisuje wybrane problemy globalne.
Z zakresu rozumienia informacji (wyjaśnienie istotnych informacji) Uczeń:
wyraża opinię na temat ważności przedstawianego problemu;
wyjaśnia przyczyny i skutki problemów globalnych;
podaje przykłady rozwiązań problemów globalnych.
Z zakresu zastosowania informacji (rozwiązywanie problemów o zamkniętej strukturze, o jednoznacznym rozwiązaniu) Uczeń:
korzysta z różnych źródeł informacji (modułowy e‑podręcznik, internet) w celu przygotowania własnej wypowiedzi;
przedstawia wady i zalety proponowanych rozwiązań.
Z zakresu analizowania, oceniania i tworzenia informacji (rozwiązywanie problemów o otwartej strukturze, tworzenie własnych rozwiązań zadanych problemów, ocena dotycząca wartości idei lub materiałów) Uczeń:
dyskutuje na temat problemów globalnych;
analizuje przedstawiane problemy oraz ocenia prezentowane opinie;
uzasadnia własne zdanie;
zastanawia się i proponuje nowe rozwiązania problemów;
decyduje o kolejności problemów na skali od 1 do 5 pod względem ich ważności.
Sposób realizacji zaplanowanych celów przez nauczyciela:
Nauczyciel realizuje lekcję, stosując metodę lekcji odwróconej (flipped classrom). Uczniowie w domu zapoznają się z tematem Wybrane problemy współczesnego świata w modułowym e‑podręczniku. Ponadto zadaniem uczniów jest zgromadzenie informacji na temat wybranego problemu globalnego (uczniowie podczas lekcji sami dokonują wyboru problemu i grupy, w której pracują). Podczas zajęć uczniowie pracują w grupach, indywidualnie lub w plenum. Lekcja ma formę symulacji szczytu ONZ, podczas którego uczniowie odgrywają role delegatów reprezentujących różne kraje świata i ich problemy. Celem dyskusji jest stworzenie rankingu problemów globalnych pod względem ich ważności. Na lekcji stosowane są różnorodne narzędzia cyfrowe, tj. modułowy e‑podręcznik, kody QR, aplikacja do przeprowadzania ankiet oraz sztuczna inteligencja.
Przygotowanie do lekcji
Przygotowanie nauczyciela
Nauczyciel i uczniowie posiadają dostęp do modułowego e‑podręcznika do wiedzy o społeczeństwie pt. Świat wokół nas. Nauczyciel powinien upewnić się, że uczniowie mają możliwość zapoznania się z treściami z modułowego e‑podręcznika w domu, ewentualnie zaproponować możliwość skorzystania z komputera i internetu w szkolnej czytelni.
Nauczyciel przygotowuje grafikę (ilustrację, zdjęcie) pasującą do tematu, np. ilustracja z modułowego e‑podręcznika: Atak terrorystyczny na wieże World Trade Center w Nowym Jorku 11 września 2001 r.
W celu rozpoznania wiedzy wyjściowej uczniów w kontekście realizowanego tematu (wprowadzenie) nauczyciel może przygotować ankietę online z wykorzystaniem narzędzi ZPE. Takie rozwiązanie jest rekomendowane w licznych klasach, aby umożliwić udział w wypowiedzi wszystkim uczniom. W mało licznych klasach aktywność tę można zrealizować w plenum bez korzystania z narzędzi cyfrowych.
Nauczyciel przygotowuje karty z nazwami problemów globalnych, np.
1. Wojny i terroryzm, 2. Migracja i uchodźcy, 3. Bieda i głód, 4. Manipulacja i dezinformacja, 5. Degradacja środowiska oraz karty z flagami wybranych państw, których problemy będą omawiane podczas szczytu ONZ, np. Indie, Filipiny, Ukraina, Somalia czy Turcja.
Wykorzystując narzędzia oparte na sztucznej inteligencji, nauczyciel może przygotować jako podsumowanie scenkę, w której Sekretarz Generalny ONZ António Guterres chwali umiejętności uczniów oraz zachęca ich do samodzielnego poznawania świata i jego problemów.
Co zrobić, aby lekcja była dostępna dla wszystkich uczniów?
Nauczyciel i wszyscy uczniowie posiadają dostęp do modułowego e‑podręcznika do wiedzy o społeczeństwie pt. Świat wokół nas. Nauczyciel powinien upewnić się, że uczniowie mają możliwość zapoznania się z treściami z modułowego e‑podręcznika w domu, ewentualnie zaproponować możliwość skorzystania z komputera i internetu w szkolnej czytelni.
Uczniowie ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi muszą zostać wdrożeni przez nauczyciela do korzystania z trybu dostępności w modułowym e‑podręczniku (dostosowanie rozmiaru czcionki, kontrastu, czytnik immersyjny).
Dodatkowo nauczyciel przygotowuje dla uczniów z trudnościami w nauce wersję uproszczoną treści lekcji, korzystając na przykład z narzędzi opartych na sztucznej inteligencji.
Można przygotować dodatkowy materiał wizualny (grafiki, piktogramy) wspierający prezentowane treści.
Uczniowie niedowidzący mogą korzystać z czytnika immersyjnego lub nagrań tekstów przygotowanych z wykorzystaniem bezpłatnych narzędzi TTS (text‑to‑speech).
Należy zaplanować dostosowanie ról i form udziału w lekcji do możliwości psychofizycznych uczniów: np. uczeń z trudnościami w komunikacji może być obserwatorem lub umieszczać karty w odpowiednim miejscu na skali od 1 do 5 na tablicy, uczeń może odczytać wcześniej przygotowaną wypowiedź, uczeń może realizować zadania wspólnie z rówieśnikami lub nauczycielem współorganizującym kształcenie specjalne.
Nauczyciel może przygotować plakat/slajd z gotowymi środkami językowymi do wykorzystania przez uczniów, np. Moim zdaniem najważniejszym problemem globalnym jest…, Uważam, że najistotniejszy problem w tym kraju polega na…itd.
Przygotowując lekcję, należy zaplanować więcej czasu dla uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, zaplanowane treści należy podzielić na mniejsze części.
Instrukcje i polecenia powinny być jasno sformułowane i wyraźnie przedstawione, ewentualnie powtórzone oraz zaprezentowane także w formie pisemnej na tablicy/slajdzie.
Nauczyciel powinien zadbać o to, aby na lekcji panowała atmosfera wzajemnego szacunku oraz aby wszyscy uczniowie czuli się bezpiecznie. Wypowiedzi na forum klasy nie powinny być publicznie oceniane.
Przygotowanie uczniów
Uczniowie posiadają dostęp do modułowego e‑podręcznika do wiedzy o społeczeństwie pt. Świat wokół nas. Uczniowie zapoznają się w domu z tematem Wybrane problemy współczesnego świata w modułowym e‑podręczniku oraz gromadzą informacje na temat wybranych problemów globalnych.
Uczniowie mogą przygotować dodatkowe rekwizyty (ilustracje, flagi, plakaty, prezentacje interaktywne), których będą używać podczas swoich wystąpień na lekcji.
Przebieg lekcji
Przedstawiony w punktach przebieg lekcji, uwzględniający podział na działania wykonywane przez nauczyciela i uczniów.
Faza wprowadzająca
Czas | Działania nauczyciela | Działania uczniów | Uwagi / wskazówki metodyczne |
|---|---|---|---|
2 min. | Nauczyciel wita się z uczniami oraz wyświetla na tablicy interaktywnej slajd przedstawiający niewielki fragment ilustracji z modułowego e‑podręcznika: atak terrorystyczny na wieże World Trade Center w Nowym Jorku 11 września 2001 r. W tym celu można wykorzystać funkcję powiększania plików zdjęciowych. Nauczyciel pyta uczniów, co widzą na zdjęciu, czy rozpoznają przedstawioną sytuację, jednocześnie nauczyciel stopniowo powiększa zdjęcie w taki sposób, aby można było zobaczyć coraz więcej szczegółów. Kiedy uczniowie rozpoznają przedstawioną sytuację, nauczyciel pyta ich, z jakim tematem związane jest prezentowane zdjęcie. Nauczyciel przedstawia temat lekcji: Problemy współczesnego świata – Mission: impossible? oraz wyświetla jej cele na tablicy interaktywnej (lub prosi jednego z uczniów o ich odczytanie). | Uczniowie witają się z nauczycielem i oglądają na tablicy interaktywnej fragment zdjęcia, domyślając się, jaką sytuację może przedstawiać. Uczniowie wypowiadają swoje przypuszczenia. Uczeń, który rozpozna przedstawioną sytuację, wypowiada się krótko na jej temat. Uczniowie mówią, z jakim tematem jest związana zaprezentowana sytuacja. Jeden uczeń odczytuje głośno cele lekcji, które nauczyciel wyświetla na tablicy interaktywnej. | Nauczyciel może wykorzystać dowolne zdjęcie (grafikę lub rekwizyt), które wzbudzi zainteresowanie i ciekawość uczniów oraz skieruje ich uwagę na zaplanowany temat lekcji. |
3 min. | Nauczyciel wyświetla na tablicy interaktywnej slajd z pytaniem: „O jakich problemach występujących w wielu krajach na świecie (problemy globalne) słyszałaś/eś?” oraz prosi uczniów o wypowiedzi w ankiecie online, do której prowadzi wyświetlany na slajdzie kod QR. Na tablicy interaktywnej wyświetlają się wpisy uczniów, które nauczyciel głośno odczytuje, ewentualnie prosi uczniów o doprecyzowanie wypowiedzi na forum. | Korzystając ze smartfonów, uczniowie skanują kod QR wyświetlany na tablicy interaktywnej i wypowiadają się na temat znanych im problemów globalnych, uzupełniając ankietę online. Uczniowie zapoznają się z wyświetlanymi wypowiedziami, komentują pojawiające się wypowiedzi. | Uczniowie mogą wypowiadać się na forum klasy bez korzystania ze smartfona. |
Faza realizacyjna
Czas | Działania nauczyciela | Działania uczniów | Uwagi / wskazówki metodyczne |
|---|---|---|---|
10 min. | Nauczyciel prosi uczniów o zalogowanie się do modułowego e‑podręcznika oraz upewnia się, czy wszyscy zapoznali się w domu z treściami dotyczącymi problemów współczesnego świata. Nauczyciel pyta uczniów, które problemy szczególnie zainteresowały uczniów oraz jakie dodatkowe informacje udało im się na ten temat zgromadzić. Nauczyciel kładzie na ławkach 5 kart z nazwami różnych problemów globalnych, tj. wojny i terroryzm, migracja i uchodźcy, bieda i głód, manipulacja i dezinformacja, degradacja środowiska oraz prosi uczniów, aby usiedli przy zagadnieniu, które odpowiada ich zainteresowaniom. | Uczniowie logują się do modułowego e‑podręcznika. Następnie uczniowie zajmują miejsca przy kartach odpowiadających ich zainteresowaniom oraz wypowiadają się o wybranych aspektach tematu w modułowym | Uczniowie tworzą 5 grup reprezentujących 5 problemów globalnych. |
10 min. | Nauczyciel prezentuje karty z flagami wybranych państw, tj. Somalia, Indie, Filipiny, Ukraina i Turcja oraz prosi, aby każda grupa wybrała flagę państwa, które chce reprezentować na szczycie ONZ. Nauczyciel wyjaśnia, że w klasie odbędzie się symulacja tego wydarzenia, a uczniowie będą odgrywać role delegatów różnych państw świata. Zadaniem „delegatów” jest przedstawienie problemów reprezentowanego państwa, zaproponowanie rozwiązań oraz umiejscowienie flagi państwa na skali od 1 do 5 (forma schodkowa), zgodnie z wagą problemu. Nauczyciel (lub wybrany wcześniej uczeń) otwiera obrady „delegatów”. | Uczniowie wybierają państwo, które będą reprezentować podczas symulacji szczytu ONZ. Odbierają od nauczyciela kartę z flagą państwa. Każda grupa tworzy delegację jednego państwa. Uczniowie uzgadniają w grupach własne stanowisko, propozycje rozwiązań problemów oraz ustalają pozycję swojego państwa na skali od 1 do 5. „Delegaci” poszczególnych państw prezentują kolejno problem danego państwa, jego przyczyny i możliwe skutki oraz propozycje rozwiązań. Następnie przyporządkowują flagę do określonego miejsca na skali od 1 do 5. Kolejni „delegaci” mogą zmieniać kolejność państw na skali i ustalać nową, popierając własne stanowisko argumentami. | Na tablicy przygotowana jest skala od 1 do 5 w formie schodkowej, gdzie 1 oznacza problem najwyższej wagi, a 5 – mniej ważny. Uczniowie mogą korzystać z taśmy klejącej lub magnesów. |
10 min. | Po prezentacji wszystkich grup nauczyciel (lub wybrany uczeń) rozpoczyna dyskusję. Nauczyciel wyjaśnia zasady dyskusji, polegające na zgłaszaniu chęci zabrania głosu, przestrzeganiu kultury wypowiedzi oraz wzajemnym szacunku. | Uczniowie jako „delegaci” różnych państw na szczycie ONZ dyskutują na temat przedstawionych problemów globalnych. Proponują nową kolejność problemów, uzasadniają własne zdanie, oceniają opinie innych uczniów. Uczniowie korzystają z informacji zawartych w modułowym e‑podręczniku oraz innych, zebranych przed lekcją. | Dyskusja ma na celu dokładne poznanie problemów, wspólne wypracowanie rozwiązań oraz ustalenie rankingu ważności problemów globalnych. |
Faza podsumowująca
Czas | Działania nauczyciela | Działania uczniów | Uwagi / wskazówki metodyczne |
|---|---|---|---|
5 min. | Nauczyciel prosi każdą grupę o podsumowanie jednym zdaniem swojego stanowiska, np. Ostatecznie jesteśmy przekonani, że w pierwszej kolejności należy zająć się…/ jesteśmy za tym, aby jak najszybciej podjąć działania ukierunkowane na… Nauczyciel podsumowuje dyskusję. Prosi uczniów, aby każdy indywidualnie zastanowił się, które argumenty były najbardziej przekonywujące. Nauczyciel wyjaśnia, że po dyskusji każdy „delegat” może niezależnie oddać głos na najważniejszy jego zdaniem problem | Reprezentanci grup podsumowują jednym zdaniem własne stanowisko. Uczniowie zastanawiają się, na który problem/kraj oddać głos. Uczniowie podchodzą kolejno do tablicy i stawiają krzyżyk przy fladze państwa, którego problemy uważają za najistotniejsze. | |
2 min. | Nauczyciel dziękuje uczniom za udział w dyskusji i zaprasza ich do obejrzenia scenki, w której wystąpi Sekretarz generalny ONZ António Guterres. Nauczyciel wyświetla scenkę, w której António Guterres chwali aktywność uczniów oraz zachęca ich do samodzielnego poznawania świata. | Uczniowie oglądają scenkę. | Scenkę można wygenerować z wykorzystaniem bezpłatnych narzędzi opartych na sztucznej inteligencji. |
3 min. | Nauczyciel wyświetla na tablicy interaktywnej slajd przedstawiający akwarium ze złotymi rybkami i pyta uczniów: Co z dzisiejszej lekcji jest twoją „złotą rybką”? Co uważasz za szczególnie ważne/wartościowe? Co najbardziej ci się podobało? Nauczyciel rozdaje uczniom kartki samoprzylepne i prosi o zapisanie na nich odpowiedzi oraz przyklejenie kartek na planszy. Nauczyciel dziękuje uczniom za udział w lekcji i żegna się z uczniami. | Uczniowie zapisują na kartkach samoprzylepnych swoje odpowiedzi oraz przyklejają kartki na planszy. Uczniowie wraz z nauczycielem zapoznają się z wypowiedziami na kartkach. Uczniowie dziękują nauczycielowi za lekcję i żegnają się z nim. | Należy zwrócić uwagę uczniów na treści lekcji, formy pracy, przygotowane materiały i pomoce dydaktyczne oraz atmosferę panującą podczas lekcji. |
Po lekcji
Propozycja działań dla uczniów, które mają na celu integrację i utrwalenie zdobytej wiedzy
We współpracy z samorządem uczniowskim oraz szkolnym wolontariatem uczniowie przygotowują akcję, mającą na celu zidentyfikowanie najważniejszych problemów w ich najbliższym otoczeniu oraz zorganizowanie pomocy. Wszyscy uczniowie mogą zgłaszać zaobserwowane problemy do specjalnych „skrzynek pomocy”, np. trudna sytuacja rówieśników, zanieczyszczenie środowiska w najbliższym otoczeniu, bezdomne zwierzęta, samotne starsze osoby i inne. Następnie uczniowie wraz z nauczycielem‑opiekunem samorządu i opiekunem wolontariatu podejmują działania mające na celu rozwiązanie lokalnych problemów. W tym celu warto podjąć współpracę z lokalnymi organizacjami charytatywnymi, tj. Caritas, PCK, schroniska dla zwierząt, domy pomocy społecznej, Liga Ochrony Przyrody i inne.
Propozycja ewaluacji lekcji i stopnia realizacji zaplanowanych celów edukacyjnych
Korzystając z narzędzi Office 365 (aplikacja Forms), nauczyciel przygotowuje ankietę dla uczniów zawierającą pytania dotyczące treści lekcji, metod i form pracy oraz atmosfery. Pytania mogą mieć charakter zamknięty, np. Zaznacz, co najbardziej podobało ci się na lekcji, lub otwarty, np. Napisz, czego nowego dowiedziałeś się na dzisiejszej lekcji.
Bibliografia i załączniki
Linki do wykorzystanych stron z modułowego e‑podręcznika:
Temat: Wybrane problemy współczesnego świata
Materiały z ZPE inne niż modułowy e‑podręcznik
ankieta online
Inne materiały elektroniczne spoza ZPE
scenka wygenerowana przez AI z podsumowującym wystąpieniem Sekretarza generalnego ONZ António Guterres’a.
Inne niezbędne środki i pomoce dydaktyczne
karty z nazwami wybranych problemów globalnych;
karty z flagami wybranych państw;
plansza do przyklejania wypowiedzi uczniów;
kartki samoprzylepne;
mazaki;
magnesy.