Po igrzyskach olimpijskich w Atenach w 2004 r. zapytano Shaquille’a O'Neala, jedną z największych amerykańskich gwiazd koszykarskich przełomu tysiąclecia, czy widział Partenon. Sportowiec odpowiedział ponoć dziennikarzowi: „Wiesz, byłem w tylu klubach, że nie pamiętam”. Lekcja ta pozwoli uniknąć podobnych wpadek.
Sztuka grecka, której bodaj najdoskonalszym wyobrażeniem jest wspomniany Partenon, stanowi dla nas pewną zagadkę. Z jednej strony wydaje się, że była ona kolejnym etapem sztuki mykeńskiej (kultury, która zniknęła w XII w. p.n.e., ale wciąż oddziaływała na Helladę), z drugiej zaś dziełem całkowicie odmiennym, odrywającym się od swojej mykeńskiej przeszłości. Prawda leży, jak to zwykle bywa, gdzieś pośrodku.
R810sDF1wBG6Z1
Linia chronologiczna obejmuje następujące wydarzenia: od dwunastego do dziewiątego wieku przed naszą erą Wieki Ciemne - okres upadku kultury greckiej; od dziewiątego do siódmego wieku przed naszą erą okres geometryczny; od siódmego do szóstego wieku przed naszą erą okres orientalizujący; około 600 do 480 roku przed naszą erą okres archaiczny; od 499 do 494 roku przed naszą erą powstanie jońskie, początek wojen perskich; około 480 do 336 roku przed naszą era okres klasyczny; 338 rok przed naszą erą podbój Grecji przez Filipa Drugiego Macedońskiego.
Źródło: Contentplus.sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Twoje cele
Scharakteryzujesz rozwój sztuki greckiej w czasach antycznych.
Wyjaśnisz, w jaki sposób rozpoznawać greckie style architektoniczne.
Przeanalizujesz, jak zmieniała się rzeźba grecka.
Sztuka Wieków Ciemnych
R1MPwez1xhUpe1
Ilustracja interaktywna przedstawia marmurową rzeźbę Moschoforosa, której autorstwo przypisywane jest Fajdimiosowi. Na zdjęciu widnieje posąg brodatego mężczyzny, niosącego młodego byczka. Postać wraz z cielakiem stanowią zwartą całość. Nie zachowała się dolna partia nóg od kolan, dlatego rzeźba umieszczona jest na dwóch postumentach imitujących brakujące elementy ciała. Między postumentami znajduje się fragment zachowanej stopy. Na ilustracji umieszczone są kolejno ponumerowane aktywne punkty, po wybraniu których wyświetlą się dodatkowe informacje: 1.
To dążenie do realizmu widoczne jest również w sylwetce zwierzęcia.
, 2.
Według znajdującego się na bazie posągu napisu (inskrypcji) pasterz miał na imię Rhombos. Prawdopodobnie statua miała znaczenie wotywne; przypuszcza się, że Rhombos zamierzał złożyć cielę w darze bogini Atenie.
Ilustracja interaktywna przedstawia marmurową rzeźbę Moschoforosa, której autorstwo przypisywane jest Fajdimiosowi. Na zdjęciu widnieje posąg brodatego mężczyzny, niosącego młodego byczka. Postać wraz z cielakiem stanowią zwartą całość. Nie zachowała się dolna partia nóg od kolan, dlatego rzeźba umieszczona jest na dwóch postumentach imitujących brakujące elementy ciała. Między postumentami znajduje się fragment zachowanej stopy. Na ilustracji umieszczone są kolejno ponumerowane aktywne punkty, po wybraniu których wyświetlą się dodatkowe informacje: 1.
To dążenie do realizmu widoczne jest również w sylwetce zwierzęcia.
, 2.
Według znajdującego się na bazie posągu napisu (inskrypcji) pasterz miał na imię Rhombos. Prawdopodobnie statua miała znaczenie wotywne; przypuszcza się, że Rhombos zamierzał złożyć cielę w darze bogini Atenie.
Moschoforos, 570-560 p.n.e., Muzeum Akropol, Ateny, Grecja, online-skills, CC BY 3.0.
ROORrfsdehAfw1
Ilustracja interaktywna przedstawia rzeźbę Moschoforosa, której autorstwo przypisywane jest Fajdimiosowi. Na zdjęciu widnieje górna część posągu brodatego mężczyzny, niosącego młodego byczka. Na ilustracji umieszczone są kolejno ponumerowane aktywne punkty, po wybraniu których wyświetlą się dodatkowe informacje: 1.
Uwagę zwraca też układ przedramion pasterza i trzymanych przez niego nóg zwierzęcia; powstały w ten sposób znak „X” znajduje się w centralnym punkcie kompozycji.
, 2.
Jak pierwotnie wyglądała rzeźba, możemy się tylko domyślać. Wiadomo, że była polichromowana,
, 3.
a wydrążone oczy wypełniała masa szklana i kość słoniowa.
Ilustracja interaktywna przedstawia rzeźbę Moschoforosa, której autorstwo przypisywane jest Fajdimiosowi. Na zdjęciu widnieje górna część posągu brodatego mężczyzny, niosącego młodego byczka. Na ilustracji umieszczone są kolejno ponumerowane aktywne punkty, po wybraniu których wyświetlą się dodatkowe informacje: 1.
Uwagę zwraca też układ przedramion pasterza i trzymanych przez niego nóg zwierzęcia; powstały w ten sposób znak „X” znajduje się w centralnym punkcie kompozycji.
, 2.
Jak pierwotnie wyglądała rzeźba, możemy się tylko domyślać. Wiadomo, że była polichromowana,
, 3.
a wydrążone oczy wypełniała masa szklana i kość słoniowa.
Moschoforos, 570-560 p.n.e., Muzeum Akropol, Ateny, Grecja, online-skills, CC BY 3.0.
ReAVnn683gL4I
Na zdjęciu znajduje się posąg Kory. Jest ubrana w szaty i sandały. Ma długie włosy, naszyjnik, bransolety i wysokie nakrycie głowy. Jest uśmiechnięta. Lewą rękę trzyma na pierwsi, zaś w drugiej trzyma jakiś przedmiot.
Kora (gr. kore – dziewczyna) z Berlina z VI w. p.n.e. Takie posągi bogiń były charakterystyczne dla sztuki archaicznej. Czasem pełniły funkcję podpory architektonicznej, tzw. kariatydy. Widoczną na zdjęciu korę można obejrzeć w Muzeum Pergamońskim w Berlinie. Czy można nazwać to przedstawienie realistycznym? Zwróć uwagę na sposób wyrzeźbienia szaty.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
Wieki Ciemne, czyli okres następujący po upadku kultury mykeńskiej (od około XII/XI wieku p.n.e.) i poprzedzający epokę archaiczną (około IX/VIII wieku p.n.e.), należą do najsłabiej poznanych okresów w całych dziejach Grecji, co w dużej mierze dotyczy także ówczesnej sztuki. W przypadku budownictwa myślano dawniej, że sprowadzało się ono jedynie do niewielkich chat wznoszonych na wzgórzach i otaczanych wysokim murem. Nowsze wykopaliska, jak chociażby te z miejscowości Lefkandi na wyspie Eubea, gdzie odnaleziono duży budynek o wymiarach 10x47 m z apsydą i z wewnętrzną kolumnadą, poddają tę tezę w wątpliwość. Trudno zresztą przypuszczać, aby monumentalne budownictwo z czasów mykeńskich po prostu zniknęło z wyobraźni Greków.
1
R1L25CTCPRURV
Na ilustracji znajduje się plan pałacu z Lefkandi. Widoczny jest jego rzut boczny i rzut z przodu. Jest to podłużny budynek o białych ścianach i spadzistym brązowym dachu, który wystaje po obu stronach tworząc wnęki. Wystający dach jest oparty na czerwonych palach.
Rekonstrukcja „pałacu” z Lefkandi (ok. 1000 r. p.n.e.). Niektórzy badacze określają go jako „grób herosa", ponieważ w głównym pomieszczeniu odnaleziono bogato wyposażone groby, w których pochowano wojownika, kobietę i konie.
Źródło: Kenny Arne Lang Antonsen, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 4.0.
R1ANBRM4ANDM3
Na zdjęciu znajduje się jasnobrązowa figurka centaura z odłamaną lewą ręką. Ma on dług tułów, małą głowę i duże uszy.
Charakterystyczną cechą Wieków Ciemnych są figurki terakotowe i brązowe. Na zdjęciu figurka centaura z Lefkandi na Eubei (ok. 950 r. p.n.e.).
Na zdjęciu znajduje się lekko zniszczona żółta waza przyozdobiona czarnymi wzorami.
Wyróżnikiem tej epoki była przede wszystkim ceramika, którą archeolodzy nazwali submykeńską, a jej następczynię protogeometryczną. Na zdjęciu przedstawiono naczynie wykonane w stylu submykeńskim, natomiast na następnym naczynie wykonane w stylu geometrycznym.
Źródło: Marcus Cyron, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
R7PmxW0KB87Im
Na zdjęciu znajduje się wysoka żółta waza z uchem. Jest przyozdobiona czarnymi pasami i wzorami.
Naczynie wykonane w stylu geometrycznym.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
Okres geometryczny (900‑700 p.n.e) i orientalizujący (700‑600 p.n.e)
Wraz z dynamicznym rozwojem społeczeństw greckich, wzrostem demograficznym i coraz żywszymi kontaktami z Bliskim Wschodem nastąpił rozwój greckiej sztuki. W okresie geometrycznym spotykamy przede wszystkim budowle mieszkalne, a jedynie sporadycznie obiekty, które interpretowane są jako budowle sakralne, czego przykładem może być świątynia z Dreros na Krecie.
R1UDfqSgYR0U31
Fotografia nieznanego autora przedstawia widok na wazę attycką wykonaną w stylu geometrycznym. Waza jest wysoka, kształtem przypomina czajnik, ma duże ucho oraz pokrywkę oraz brązowe ścianki. Pochodzi z VIII wieku przed naszą erą.
Waza attycka w stylu geometrycznym, ok. 740 r. p.n.e., Muzeum w Monachium, wikimedia.org, domena publiczna.
Jednym z wyróżników tych czasów była ceramika, którą zwykliśmy nazywać geometryczną – stąd nazwa epoki. Była ona bardziej wyrafinowanym rozwinięciem swojej skromniejszej, protogeometrycznej poprzedniczki. Dotychczasowe motywy, takie jak koła, półkola, fale czy trójkąty, zostały uzupełnione o przedstawienia zwierząt i ludzi. Najważniejsze warsztaty ceramiczne związane były z Attyką i stamtąd ich produkty rozpowszechniły się na całą Grecję. Pod koniec epoki geometrycznej na naczyniach pojawiły się figury ludzi i zwierząt ułożone w sceny nawiązujące do życia codziennego i mitologii. Prawie cała powierzchnia ceramiki była malowana, w odróżnieniu od tej z okresu protogeometrycznego.
Koniec VIII w. p.n.e. i początek kolejnego stulecia przyniósł jeszcze większy rozwój sztuki greckiej. Wpływ na to miało przybycie artystów ze wschodniej części Morza Śródziemnego, dlatego zwykliśmy nazywać tę epokę okresem orientalizującym. To również wtedy znacząco wzrósł dobrobyt Greków, przede wszystkim wskutek postępującej stabilizacji w poleis oraz powstawania nowych kolonii. Wszystkie te zjawiska oddziaływały na sztukę.
Okres orientalizujący charakteryzuje się dwoma zasadniczymi przełomami. Pierwszym z nich było powstanie monumentalnych budowli z kamienia, drugim – narodziny tzw. plastyki dedalicznej, od imienia Dedala, półlegendarnego rzeźbiarza żyjącego na Krecie w VII w. p.n.e., który stworzył kanon postaci oparty na linii pionowej i poziomej, czyli naturalnej.
R1Nn66uqy4uQy1
Fotografia nieznanego autora przedstawia wazę w stylu orientalizującym. Pochodzi z VII wieku przed naszą erą. Naczynie ma żółte ścianki, na których zostały namalowane sylwetki zwierząt – kozy, lwy i bydło. Dookoła zwierząt znajdują się kwieciste wzory. Waza u góry jest uszkodzona – ma ułamany dzióbek służący do nalewania płynów.
Waza w stylu orientalizującym, ok. 640–630 p.n.e., Luwr, wikimedia.org, domena publiczna.
Epoka orientalizująca poprzedza okres archaiczny (600–480 r. p.n.e.; według niektórych badaczy jest jego częścią), zwiastujący powstanie najbardziej znanych elementów sztuki greckiej. To właśnie w okresie archaicznym stworzono podstawowe porządki (style) architektoniczne: dorycki i joński. Różnice w porządkach najłatwiej rozpoznać po kapitelach (głowicach) kolumn, ale także po większej ilości żłobień w przypadku drugiego z wymienionych porządków. Styl joński jest bardziej ozdobny i wykwintny, zyskał więc większy zasięg i popularność w świecie greckim. W okresie klasycznym (ok. 480–336 r. p.n.e.) pojawił się ponadto porządek koryncki, który charakteryzował się kapitelem o kształcie koszyka uformowanego z dwóch rzędów liści akantu rozchylonych na zewnątrz.
R15BVZV7J8CTJ
Ilustracja przedstawia schemat kolumny doryckiej. Jest ona osadzona na podstawie zwanej stylobatem. Poprzeczny pasek w górnej części kolumny nazywany jest anulusem. Następnie kolumna jest przymocowana do dwóch elementów: echinusa i abakusa, które łączą ją z podłużnym architrawem. Na architrawie osadzone są mniejsze kolumny, które łączą się z nim przy pomocy trzech części: guttae, regula i tenii. Pomiędzy małymi kolumnami znajdują się postacie zwane metopami. Całość kończy się na gzymsie, elemencie wystającym w dół zwanym mutulusem i szpiczastych ozdobach zwanych akroterionami.
Styl dorycki. Zwróć uwagę m.in. na fryzy oraz kształt kapiteli na tym i kolejnych ilustracjach.
Źródło: Radomil, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
R9yFZvbN6UtCP
Ilustracja przedstawia schemat kolumny jońskiej. Baza kolumny składa się od dołu z stylobatu, plinty, torusu i trochilusu. Trzon kolumny jest pokryty małymi podłużnymi rowkami zwanymi kanelurami i zakończony jest elementem przypominającym ślimaka nazywanym wolutą. Kolejnym elementem jest architraw, który łączy się z kolumną elementem zwanym abakusem, a od góry jest pokryty wzorem zwanym kilimationem. Następnym elementem jest fryz czyli płaskorzeźba przedstawiająca scenę z życia mieszkańców. Kolumna zakończona jest gzymsem przyozdobionym kolejnym kilimationem.
Styl joński.
Źródło: Marcin n® ☼, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 2.5.
R1Bow6OGi2BGL
Styl koryncki.
Styl koryncki.
Źródło: Radomil, licencja: CC BY-SA 3.0.
Ilustracja interaktywna składająca się z trzech grafik. 1. Ilustracja przedstawia jasno szare tło na którym umieszczona została grafika przedstawiająca fragment okrągłej kolumny doryckiej. Jej górna część pozbawiona jest zdobień, chociaż sama kolumna jest zdobiona żłobieniami., 2. Ilustracja przedstawia jasno‑szare tło na którym umieszczona została grafika przedstawiająca fragment okrągłej kolumny jońskiej, której powierzchnia jest żłobiona. Głowica kolumny jest zdobiona, swoim kształtem przypomina sowie oczy lub baranie rogi., 3. Ilustracja przedstawia jasno‑szare tło na którym umieszczona została grafika przedstawiająca fragment okrągłej kolumny korynckiej, której powierzchnia jest żłobiona. Głowica kolumny jest zdobiona, swoim kształtem przypomina gęsto rosnące liście akantu - nad którymi rozmieszczone zostały zdobienia swoim kształtem przypominające pąki lub zawinięte łodygi.
RaLGCvq3UYuNO
Ilustracja interaktywna składająca się z trzech grafik. 1. Ilustracja przedstawia jasno szare tło na którym umieszczona została grafika przedstawiająca fragment okrągłej kolumny doryckiej. Jej górna część pozbawiona jest zdobień, chociaż sama kolumna jest zdobiona żłobieniami., 2. Ilustracja przedstawia jasno szare tło na którym umieszczona została grafika przedstawiająca fragment okrągłej kolumny jońskiej, której powierzchnia jest żłobiona. Głowica kolumny jest zdobiona, swoim kształtem przypomina sowie oczy lub baranie rogi., 3. Ilustracja przedstawia jasno szare tło na którym umieszczona została grafika przedstawiająca fragment okrągłej kolumny korynckiej, której powierzchnia jest żłobiona. Głowica kolumny jest zdobiona, swoim kształtem przypomina gęsto rosnące liście akantu - nad którymi rozmieszczone zostały zdobienia swoim kształtem przypominające pąki lub zawinięte łodygi.
Ilustracja interaktywna składająca się z trzech grafik. 1. Ilustracja przedstawia jasno szare tło na którym umieszczona została grafika przedstawiająca fragment okrągłej kolumny doryckiej. Jej górna część pozbawiona jest zdobień, chociaż sama kolumna jest zdobiona żłobieniami., 2. Ilustracja przedstawia jasno szare tło na którym umieszczona została grafika przedstawiająca fragment okrągłej kolumny jońskiej, której powierzchnia jest żłobiona. Głowica kolumny jest zdobiona, swoim kształtem przypomina sowie oczy lub baranie rogi., 3. Ilustracja przedstawia jasno szare tło na którym umieszczona została grafika przedstawiająca fragment okrągłej kolumny korynckiej, której powierzchnia jest żłobiona. Głowica kolumny jest zdobiona, swoim kształtem przypomina gęsto rosnące liście akantu - nad którymi rozmieszczone zostały zdobienia swoim kształtem przypominające pąki lub zawinięte łodygi.
Kolumna dorycka, jońska, koryncka, online‑skills, CC BY 3.0
Źródło: online-skills, Kolumna dorycka, jońska, koryncka, ilustracja, licencja: CC BY 3.0.
W architekturze sakralnej wprowadzona zostaje kolumnada zewnętrzna, która podtrzymywała dach. Ołtarz został umieszczony na zewnątrz budowli świątynnej, przez co dach nie potrzebował już ujścia dla dymu. W skonstruowanych w ten sposób budowlach kolumny stanowiły najbardziej widoczny element obiektu, fryz należało przenieść ze ścian na tzw. tympanon, trójkątną przestrzeń między gzymsem a dachem. Użycie nowego budulca - kamienia, zamiast wcześniej wykorzystywanej glinianej cegły i drewna, spowodowało, że domy bóstw stały się bardziej monumentalne, a obszar świątynny (temenos) uległ znacznemu poszerzeniu.
R13598TSOUOBD1
Trójwymiarowy schemat przedstawia przykładową grecką świątynię. Zbudowana jest na podstawie trzech stopni zwanych krepidomem. Jej główną częścią jest kolumnada. Każda kolumna zwana trzonem jest pokryta podłużnymi żłobieniami zwanymi kanelami i jest zakończona kapitelem. Nad kolumnami widoczne są metopy czyli płaskorzeźby, oddzielone między sobą tryglifami. Świątynie jest okryta dwuspadowym dachem, który z przodu tworzy charakterystyczny trójkąt zwany tympanonem. Jest on wypełniony płaskorzeźbami. Główne pomieszczenie świątyni, w którym znajdują się posągi bogów jest nazywane naos. Element łączący kolumny z dachem nazywa się belkowaniem i jest podzielony na trzy części. Zaczynając od dołu są to architraw, fryz i gzyms. Na ilustracji znajduje się 10 punktów interaktywnych, pod którymi umieszczono następujące informacje: 1. kolumnada - rząd albo kilka rzędów kolumn, które połączone są belkowaniem. Kolumnada stanowiła przede wszystkim element ozdobny świątyni;
2. dwuspadowy dach;
3.tryglif - dekoracyjny element stosowany we fryzie, mający postać czworobocznej, prostokątnej płyty z dwoma pionowymi żłobkami dzielącymi ją na trzy pola;
4. metopa - płyta umieszczana między tryglifami we fryzie doryckim, pokryta reliefem – płaskorzeźbą;
5. tympanon - w architekturze starożytnej Grecji wewnętrzne pole trójkątnego przyczółka dachu (frontonu), gładkie albo wypełnione rzeźbą;
6. belkowanie - element konstrukcji leżący poziomo np. na kolumnach, pilastrach czy ścianach budowli. W architekturze klasycznej składa się (patrząc od góry) z: gzymsu (najwyższy człon antycznego belkowania, wysunięty nieco do przodu, chroniący fryz przed ściekającą wodą; mógł też pełnić dekoracyjną rolę), fryzu (pośredni człon antycznego belkowania, często zdobiony płaskorzeźbami), architrawu (najniższy poziomy człon antycznego belkowania; spoczywał bezpośrednio na głowicach kolumn i podtrzymywał belki stropu). Proporcje belkowania i zastosowane ozdoby zależały od porządku architektonicznego budowli.
7. kapitel - inaczej głowica – najwyższa część wieńcząca kolumnę czy pilaster, znajdująca się pomiędzy podporą (a więc np. trzonem kolumny) a elementami dźwiganymi (czyli belkowaniem). Pełniła funkcje dekoracyjne. W antycznej architekturze każdy z porządków architektonicznych miał swoją charakterystyczną głowicę.
8. trzon - najważniejsza część kolumny, w architekturze antycznej pokryta żłobieniami, czyli kanelami. Na szczycie trzonu znajdowała się głowica, czyli kapitel.
9. krepidoma - najniższa część antycznych budowli, przede wszystkim świątyń. Miała najczęściej formę trzech stopni obiegających budynek i pełniła funkcję fundamentu świątyni.
10. naos - najważniejsze pomieszczenie świątyni, wewnątrz znajdował się posąg bóstwa, któremu poświęcona była budowla. Zwykle otoczony był pojedynczą albo podwójną kolumnadą.
Trójwymiarowy schemat przedstawia przykładową grecką świątynię. Zbudowana jest na podstawie trzech stopni zwanych krepidomem. Jej główną częścią jest kolumnada. Każda kolumna zwana trzonem jest pokryta podłużnymi żłobieniami zwanymi kanelami i jest zakończona kapitelem. Nad kolumnami widoczne są metopy czyli płaskorzeźby, oddzielone między sobą tryglifami. Świątynie jest okryta dwuspadowym dachem, który z przodu tworzy charakterystyczny trójkąt zwany tympanonem. Jest on wypełniony płaskorzeźbami. Główne pomieszczenie świątyni, w którym znajdują się posągi bogów jest nazywane naos. Element łączący kolumny z dachem nazywa się belkowaniem i jest podzielony na trzy części. Zaczynając od dołu są to architraw, fryz i gzyms. Na ilustracji znajduje się 10 punktów interaktywnych, pod którymi umieszczono następujące informacje: 1. kolumnada - rząd albo kilka rzędów kolumn, które połączone są belkowaniem. Kolumnada stanowiła przede wszystkim element ozdobny świątyni;
2. dwuspadowy dach;
3.tryglif - dekoracyjny element stosowany we fryzie, mający postać czworobocznej, prostokątnej płyty z dwoma pionowymi żłobkami dzielącymi ją na trzy pola;
4. metopa - płyta umieszczana między tryglifami we fryzie doryckim, pokryta reliefem – płaskorzeźbą;
5. tympanon - w architekturze starożytnej Grecji wewnętrzne pole trójkątnego przyczółka dachu (frontonu), gładkie albo wypełnione rzeźbą;
6. belkowanie - element konstrukcji leżący poziomo np. na kolumnach, pilastrach czy ścianach budowli. W architekturze klasycznej składa się (patrząc od góry) z: gzymsu (najwyższy człon antycznego belkowania, wysunięty nieco do przodu, chroniący fryz przed ściekającą wodą; mógł też pełnić dekoracyjną rolę), fryzu (pośredni człon antycznego belkowania, często zdobiony płaskorzeźbami), architrawu (najniższy poziomy człon antycznego belkowania; spoczywał bezpośrednio na głowicach kolumn i podtrzymywał belki stropu). Proporcje belkowania i zastosowane ozdoby zależały od porządku architektonicznego budowli.
7. kapitel - inaczej głowica – najwyższa część wieńcząca kolumnę czy pilaster, znajdująca się pomiędzy podporą (a więc np. trzonem kolumny) a elementami dźwiganymi (czyli belkowaniem). Pełniła funkcje dekoracyjne. W antycznej architekturze każdy z porządków architektonicznych miał swoją charakterystyczną głowicę.
8. trzon - najważniejsza część kolumny, w architekturze antycznej pokryta żłobieniami, czyli kanelami. Na szczycie trzonu znajdowała się głowica, czyli kapitel.
9. krepidoma - najniższa część antycznych budowli, przede wszystkim świątyń. Miała najczęściej formę trzech stopni obiegających budynek i pełniła funkcję fundamentu świątyni.
10. naos - najważniejsze pomieszczenie świątyni, wewnątrz znajdował się posąg bóstwa, któremu poświęcona była budowla. Zwykle otoczony był pojedynczą albo podwójną kolumnadą.
Przykładowy schemat świątyni greckiej.
Źródło: dostępny w internecie: batoryart.wordpress.com, tylko do użytku edukacyjnego.
Charakterystyczną rzeźbą tego okresu są tzw. kurosy (gr. kouroi), czyli rzeźby przedstawiające młodych i nagich młodzieńców, którzy mają ręce ułożone wzdłuż ciała, a jedną z nóg wysuniętą. Drugą specyficzną formą rzeźbiarską są tzw. kory (gr. kore), wyobrażenia odzianych młodych dziewcząt w statycznej pozie. W drugiej połowie VI w. p.n.e. na twarzach posągów pojawia się tzw. uśmiech archaiczny, którego znaczenie nie jest do końca jasne.
RYgfbCTbfnb1P
Na zdjęciu znajduje się marmurowy pomnik nagiego uśmiechniętego mężczyzny o długich włosach.
Kuros z Tenei (poł. VI w. p.n.e.). Na twarzy widać lekko dostrzegalny uśmiech. Cała twarz w przypadku tego posągu, jak i innych kurosów, jest pozbawiona jakichkolwiek cech indywidualnych. Warto odnotować także pojawienie się rzeźby monumentalnej, czego przykładem może być sfinks Naksyjczyków (przedstawiony na następnym zdjęciu), liczący 2,25 m wysokości.
Źródło: Zde, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
RL7U4X1RCXD8J
Na zdjęciu znajduje się kamienny pomnik sfinksa. Jest to mityczne stworzenie o tułowiu lwa, głowie człowieka o długich włosach i skrzydłach.
Sfinks znajdujący się na kolumnie bywał często darem wotywnym.
Źródło: Dottie Day, Wikimedia Commons, licencja: CC BY 2.0.
U progu epoki archaicznej na wazach pojawiły się wyobrażenia licznych zwierząt, w tym nieznanych w Grecji panter i tygrysów, a także mitycznych sfinksów. W późniejszym okresie motywy te zostały zastąpione, głównie za sprawą attyckich malarzy, scenami narracyjnymi przedstawiającymi postacie ludzkie i wątki mitologiczne. Pod koniec VII w. p.n.e. w Atenach zaczęto używać firnisu, który powodował, że namalowane elementy na ceramice po jej uprzednim wypaleniu stawały się czarne, a niepomalowane – czerwone. Styl ten nazywamy czarnofigurowym.
R15QFNXSljjtR1
Ilustracja interaktywna przedstawia starożytną grecką wazę w stylu czarnofigurowym. Na wazie widzimy czarne figury na czerwonym tle, przedstawiające postać mężczyzny z ogonem smoka oraz tańczące wokół niego dwie kobiety. Powyżej na zwężeniu znajduje się motyw dekoracyjny. Góra i dół wazy wypełnione są czarną barwą. Na ilustracji umieszczony jest interaktywny punkt z informacją:
Punkt 1: Waza namalowana jest w stylu czarnofigurowym (około 560 do 530 r. p.n.e.). Charakterystycznym motywem były czarne figury występujące na czerwonym tle. Elementy dekoracyjne i figury malowano pokostem (zobacz w słowniku: pokost) wykonanym z glinki o dużej zawartości żelaza. Podczas wypalania zachodziły procesy chemiczne, dzięki którym figury stawały się czarne i szkliste, a tło przybierało ceglastą barwę wypalonej gliny. Dekoracje były niezwykle trwałe, ze względu na szklistą powierzchnię i stopienie z gliną podłoża. Nadal pojawiał się pasowy układ dekoracji. Coraz częściej jednak zdarzały się naczynia z dużą, centralnie umieszczoną sceną o tematyce z życia codziennego lub mitologii.
Ilustracja interaktywna przedstawia starożytną grecką wazę w stylu czarnofigurowym. Na wazie widzimy czarne figury na czerwonym tle, przedstawiające postać mężczyzny z ogonem smoka oraz tańczące wokół niego dwie kobiety. Powyżej na zwężeniu znajduje się motyw dekoracyjny. Góra i dół wazy wypełnione są czarną barwą. Na ilustracji umieszczony jest interaktywny punkt z informacją:
Punkt 1: Waza namalowana jest w stylu czarnofigurowym (około 560 do 530 r. p.n.e.). Charakterystycznym motywem były czarne figury występujące na czerwonym tle. Elementy dekoracyjne i figury malowano pokostem (zobacz w słowniku: pokost) wykonanym z glinki o dużej zawartości żelaza. Podczas wypalania zachodziły procesy chemiczne, dzięki którym figury stawały się czarne i szkliste, a tło przybierało ceglastą barwę wypalonej gliny. Dekoracje były niezwykle trwałe, ze względu na szklistą powierzchnię i stopienie z gliną podłoża. Nadal pojawiał się pasowy układ dekoracji. Coraz częściej jednak zdarzały się naczynia z dużą, centralnie umieszczoną sceną o tematyce z życia codziennego lub mitologii.
W późniejszym okresie pojawił się natomiast styl czerwonofigurowy, w którym artyści na wcześniej pokrytym firnisem, a później wypalonym naczyniu ryli sceny, które chciano przedstawić.
R1WxS1XwZJouQ
Na zdjęciu znajduje się żółta waza z namalowanymi greckimi wojownikami. Są oni uzbrojeni we włócznie i okrągłe tarcze. Jeden z nich jedzie na czarnym koniu.
Przykład malarstwa czarnofigurowego.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R7pHJXLm13aVN
Na zdjęciu znajduje się ciemne naczynie z namalowaną sceną rodzajową. Przedstawia ona leżącego półnagiego mężczyznę z brodą i grającą na flecie kobietę ubraną w szaty.
Przykład malarstwa czerwonofigurowego.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R1GXHBa8Gft2D1
Ilustracja interaktywna przedstawia starożytną grecką wazę w stylu czerwonofigurowym z dwoma dekorowanymi wzorem uszami. Na wazie ukazane są czerwone postacie znajdujące się we wnętrzu sypialni. Mężczyzna siedzi na łóżku, a obok podchodzi kobieta. Powyżej znajduje się dekoracyjny pas z motywami kwiatowymi obiegający wazę. Górna i dolna część są czarne. Na ilustracji umieszczony jest interaktywny punkt z informacją:
Punkt 1: Styl czerwonofigurowy - tło malowano połyskującą czernią. Postacie miały czerwony kolor gliny. Nowy styl umożliwił precyzyjne wykonywanie szczegółów, detali, np. cieniowanie, odtworzenie muskulatury. Dominującymi motywami była tematyka mitologiczna i sceny z życia codziennego: warsztat rzemieślniczy, szkoła, tancerki, hetery i sceny miłosne.
Ilustracja interaktywna przedstawia starożytną grecką wazę w stylu czerwonofigurowym z dwoma dekorowanymi wzorem uszami. Na wazie ukazane są czerwone postacie znajdujące się we wnętrzu sypialni. Mężczyzna siedzi na łóżku, a obok podchodzi kobieta. Powyżej znajduje się dekoracyjny pas z motywami kwiatowymi obiegający wazę. Górna i dolna część są czarne. Na ilustracji umieszczony jest interaktywny punkt z informacją:
Punkt 1: Styl czerwonofigurowy - tło malowano połyskującą czernią. Postacie miały czerwony kolor gliny. Nowy styl umożliwił precyzyjne wykonywanie szczegółów, detali, np. cieniowanie, odtworzenie muskulatury. Dominującymi motywami była tematyka mitologiczna i sceny z życia codziennego: warsztat rzemieślniczy, szkoła, tancerki, hetery i sceny miłosne.
Rc1eUnIpB4RSJ
Na zdjęciu znajduje się wysoka biała waza z czarnym uchem. Namalowana jest na niej kobieta w czerwonej szacie i czarnych włosach.
Ceramika grecka stała się towarem pożądanym i importowanym w całym basenie Morza Śródziemnego, naśladowanym później przez lokalnych wytwórców. W kolejnym okresie, a zatem klasycznym, malarstwo wazowe osiągnęło swój szczyt. Dodano kolejne kolory: niebieski, żółty, zielony, czerwony, szczególnie na tzw. lekytach (lekyt to naczynie do przechowywania oliwy i pachnideł).
Źródło: Luis García, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
Ciekawostka
Najważniejsze rodzaje naczyń:
naczynia stołowe – hydria (do przechowywania wody), lekyt (przechowywanie oliwy), amfora i pelike (do przechowywania innych płynów), kyatos (do czerpania), ojnochoe (do nalewania), krater, dejnos i stamnos (do mieszania wina i wody), psykter (do chłodzenia wina),
naczynia toaletowe – aryballos i alabastron (do przechowywania perfum), pyksis (szkatułka do biżuterii),
naczynia kultowe – lekyt (kult zmarłych), fiala (do ofiar płynnych), lutroforos i lebes gamikos (podczas zaślubin).
R1cJwY2ov9ELN1
Ilustracja interaktywna przedstawia rodzaje starożytnych greckich waz. Wazy różnią się kształtem, posiadają różne uszy. Na ilustracji umieszczone są interaktywne punkty z informacjami:
Punkt 1: amfora
Punkt 2: amfora
Punkt 3: hydria
Punkt 4: krater
Punkt 5: krater
Punkt 6: askos
Punkt 7: kyliks
Punkt 8: fiala
Punkt 9: lekyt
Punkt 10: kalpis
Punkt 11: kantaros
Punkt 12: kelebe
Punkt 13: oinochoe
Punkt 14: skyfos
Punkt 15: kyatos
Punkt 16: psykter
Punkt 17: lagynos
Punkt 18: stamnos
Punkt 19: alabastron
Punkt 20: aryballos
Punkt 21: kernos
Punkt 22: lutroforos
Punkt 23: ryton
Punkt 24: pitos
Punkt 25: pyksis
Punkt 26: deinos
Punkt 27: lebes
Ilustracja interaktywna przedstawia rodzaje starożytnych greckich waz. Wazy różnią się kształtem, posiadają różne uszy. Na ilustracji umieszczone są interaktywne punkty z informacjami:
Punkt 1: amfora
Punkt 2: amfora
Punkt 3: hydria
Punkt 4: krater
Punkt 5: krater
Punkt 6: askos
Punkt 7: kyliks
Punkt 8: fiala
Punkt 9: lekyt
Punkt 10: kalpis
Punkt 11: kantaros
Punkt 12: kelebe
Punkt 13: oinochoe
Punkt 14: skyfos
Punkt 15: kyatos
Punkt 16: psykter
Punkt 17: lagynos
Punkt 18: stamnos
Punkt 19: alabastron
Punkt 20: aryballos
Punkt 21: kernos
Punkt 22: lutroforos
Punkt 23: ryton
Punkt 24: pitos
Punkt 25: pyksis
Punkt 26: deinos
Punkt 27: lebes
Okres klasyczny (480‑336 p.n.e)
Ateny w wyniku najazdu Kserksesa uległy zniszczeniu i konieczna była ich odbudowa. Prócz samych Aten przebudowano także oddalony o 10 km od nich port Pireus. Dokonano tego na planie ortogonalnym. Następnie port połączony został z Atenami tzw. Długimi Murami.
R1LPD9TFEMLLM1
Na ilustracji znajduje się plan portu w Pireus. Widoczne są na nim liczne mury obronne, jedna duża i dwie mały przystanie oraz gęste zabudowania w centralnej części. Po prawej stronie widoczna jest droga i mury prowadzące do głównej części miasta.
Plan portu Pireus. Pogrubiona czarna linia przedstawia mury miejskie, szare kwadraciki - budynki (np. arsenał, świątynie, teatr, miejsca, w których przechowywano statki), a przebiegające pod kątem prostym linie – ulice.
Źródło: Tomisti, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 4.0.
W architekturze wyróżnić możemy trzy okresy: wczesnoklasyczny, dojrzały i późny. Pierwszy z nich najlepiej obrazuje świątynia Zeusa w Olimpii będąca wzorcowym przykładem porządku doryckiego. Widać w niej klasyczny dorycki układ sześciu kolumn na krótszym boku, a trzynastu na dłuższym. W świątyni zachwyt budziły przede wszystkim metopy (kwadratowe płyty pokryte reliefem, które umieszczone były na fryzie), przedstawiające 12 prac Heraklesa. Innym godnym uwagi obiektem – stworzonym już w dojrzałym okresie – był posąg Zeusa dłuta Fidiasza, uznawany za jeden z cudów świata (niestety niezachowany).
W okresie tym zmieniała się także rzeźba. Postacie stały się bardziej wymodelowane, przybierając też swobodniejsze pozy.
RUZHGGZ4CFHT9
Na zdjęciu znajdują się fragmenty zniszczonej rzeźby przedstawiającej umięśnionego mężczyznę walczącego z bykiem.
Metopa ze świątyni w Olimpii.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
Oprócz wymienionego już Fidiasza innym słynnym rzeźbiarzem był Myron, którego najbardziej znanym dziełem jest Dyskobol, zachowany dziś jedynie w postaci rzymskiej kopii.
R1ZZO134MEO3X
Na zdjęciu znajduje się pomnik nagiego mężczyzny, który przygotowuje się do rzucenia dyskiem. Ma on krótkie włosy, a w prawej ręce trzyma wspomniany dysk.
Szczytowym osiągnięciem greckiej architektury jest wspomniany na początku lekcji Partenon. Jest to świątynia wzniesiona na Akropolu w latach 447–432 p.n.e. ku czci Ateny Parthenos (Dziewicy), według planu i pod nadzorem Fidiasza. Ta wielka budowla, która rozmiarami (70x31 m) przerosła świątynię w Olimpii (66 x 30), miała też od niej więcej kolumn (8x17). W środku (naos) Partenonu znajdował się posąg Ateny dłuta Fidiasza. Elementem charakterystycznym był także fryz, który okalał cały przybytek bogini, przedstawiający pochód ku czci Ateny, czyli tzw. procesję panatenajską. Jego autorem był sam Fidiasz. Część imponującego fryzu znajduje się w Atenach, ale najliczniejsze jego fragmenty w XIX w. trafiły do Londynu, gdzie do dziś można je podziwiać w British Museum.
RVECkMwOlEE1b
Ilustracja interaktywna przedstawia Erechtejon - świątynię z marmuru. Erechtejon został wybudowany na zboczu akropolu ateńskiego w stylu jońskim. Świątynia ma kilka pomieszczeń o zróżnicowanym położeniu wysokości posadzek i dachu. Na zdjęciu widać z jednej strony ścianę zewnętrzną z gankiem kariatyd, z drugiej - kolumnadę w stylu jońskim, a z następnej strony - fragment portyku w stylu jońskim. Kolumnady w stylu jońskim są wyraźnie wyższe od kolumn w postaci kobiet. Dodatkowo na ilustracji znajduje się punkt interaktywny: 1. Wraz z odbudową Akropolu (od 447 roku p.n.e.) rozpoczął się tzw. okres klasyczny, trwający do śmierci Aleksandra Wielkiego w 323 roku p.n.e. Ten dzieli się na okres zwany surowym, potem pięknym a następnie późnoklasycznym.
Ilustracja interaktywna przedstawia Erechtejon - świątynię z marmuru. Erechtejon został wybudowany na zboczu akropolu ateńskiego w stylu jońskim. Świątynia ma kilka pomieszczeń o zróżnicowanym położeniu wysokości posadzek i dachu. Na zdjęciu widać z jednej strony ścianę zewnętrzną z gankiem kariatyd, z drugiej - kolumnadę w stylu jońskim, a z następnej strony - fragment portyku w stylu jońskim. Kolumnady w stylu jońskim są wyraźnie wyższe od kolumn w postaci kobiet. Dodatkowo na ilustracji znajduje się punkt interaktywny: 1. Wraz z odbudową Akropolu (od 447 roku p.n.e.) rozpoczął się tzw. okres klasyczny, trwający do śmierci Aleksandra Wielkiego w 323 roku p.n.e. Ten dzieli się na okres zwany surowym, potem pięknym a następnie późnoklasycznym.
Erechtejon; ok. 421‑406 r. p.n.e., Ateny. Jońska świątynia zbudowana na cześć Erechteusza i Ateny. Wewnątrz przechowywano świętą oliwkę, dar Ateny.
Źródło: Andrzej Barabasz Wikimedia Commons, dostępny w internecie: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Erechtheion_Acropolis_Athens.jpg [dostęp 25.11.2025], licencja: CC BY-SA 4.0.
RPlfeQ1YvjiEx
Fotografia przedstawia Erechtejon z widokiem od strony portyku. Fragment budowli jest po współczesnej rekonstrukcji. W centralnej jej części są kariatydy - kolumny w kształcie kobiet. Po lewej stronie fragment antyczny, zniszczony, w kolorze kamienia. Po prawej fragment zrekonstruowany, kolorowy. Kariatydy mają czerwone suknie, złote tarcze i ciemne włosy. Kapitele nad ich głowami oraz fryz są w kolorowe pasy. W tle ukazany jest krajobraz miasta i gór oraz bezchmurne niebo.
Erechtejon, widok od strony portyku kor, fragment po rekonstrukcji, 421 - 405 r. p.n.e., Akropol, Ateny, Grecja, kolory nałożone na podstawie: worldhistory.org, wykonane na potrzeby projektu przez online‑skills, CC BY 3.0
Źródło: Erechtejon, widok od strony portyku kor, fragment po rekonstrukcji, 421– 406 r. p.n.e., fotografia, dostępny w internecie: https://www.worldhistory.org/image/12365/erechtheion-with-original-paintwork-reconstruction/ [dostęp 6.02.2024], licencja: CC BY 3.0.
R16T2UV4SPJN7
Na schemacie znajduje się plan Partenonu ukazany z góry. Widoczne są na nim liczne kolumny i wewnętrzne pomieszczenia.
Plan Partenonu: 1. pronaos (przedsionek przedniej części antycznej świątyni greckiej); 2. naos (najważniejsze pomieszczenie świątyni, wewnątrz znajdował się posąg bóstwa); 3. posąg Ateny Partenos; 4. opistodomos (pomieszczenie w tylnej części greckiej świątyni, czasem pełniło funkcję skarbca); 5. opistonaos (hol wyjściowy).
Jedną z najbardziej charakterystycznych budowli greckich był teatr, a za jego wzorzec uchodzi zwłaszcza Teatr Dionizosa w Atenach. Budowla wzniesiona w początkach V w. p.n.e. na południowym zboczu Akropolu (w tzw. świętym okręgu Dionizosa) posiadała początkowo drewniane ławy, a jedynie pierwszy rząd miał kamienne siedziska, pośród których centralne miejsce przeznaczone było dla kapłana boga wina. Dalej, z punktu widzenia siedzącego na ławie widza, znajdowała się prostokątna bądź okrągła orchestra (kształt pierwotny wciąż budzi wiele wątpliwości). Na jej środku stał ołtarz Dionizosa. Zanim w późniejszym okresie nie powstał proskenion, to właśnie tam występowali aktorzy i chór. Proskenion oddzielał orchestrę od skene (miejsce, które można by porównać do garderoby oraz rekwizytorni) i stanowił scenę w właściwym sensie. W pełni kamienny teatr Dionizosa Ateny zawdzięczały Likurgowi (ok. 330 r. p.n.e.) i to kształt budowli z tych czasów znajduje się na poniższej ilustracji. Widownia miała aż 78 rzędów, oddzielonych chodnikami (czy może lepiej przejściem między sektorami), a pierwsze rzędy były przeznaczone dla kapłanów, ważnych urzędników i gości zagranicznych. Teatr mógł pomieścić około 15 tys. widzów, a w wyjątkowych sytuacjach nawet więcej. Sama wysokość budowli wynosiła aż 30 m, a rozpiętość w najszerszym miejscu 100 m. Orchestra miała średnicę około 20 m, zaś skene wymiary 45x6 m.
R1QC94AQOAEQK
Na zdjęciu znajduje się plan Ateńskiego Teatru Dionizosa. Posiada on ogromne trzypoziomowe trybuny i dużą scenę. Za sceną znajduje się konstrukcja imitująca daną lokalizację, a jeszcze dalej widoczne są pomieszczenia dla aktorów.
Ateński Teatr Dionizosa był wzorem dla innych budowli tego typu, z których na szczególną uwagę, jako najlepiej zachowany, zasługuje teatr w Epidauros.
Źródło: Diggy Benesou, licencja: CC BY-SA 3.0.
Nie sposób przecenić znaczenia sztuki greckiej w dziejach ludzkości. Wzorce, które wprowadzili Hellenowie, w dużej mierze przejęli od nich Rzymianie, którzy następnie rozpowszechnili je w całym imperium. Również dziś porządek dorycki, joński czy koryncki zdobi niejedną budowlę powstałą tysiąclecia po okresie archaicznym czy klasycznym, czego przykładem są choćby jońskie kolumny Teatru Wielkiego w Poznaniu. Nie tylko architektura wywarła wielki wpływ na dzieje. Rzeźby, których kopie sporządzili Rzymianie, zdobią muzea w wielu miastach całego świata, a kopie kopii znajdują się także w licznych gmachach publicznych.
Zapoznaj się z filmem
RJGCQHN4DP7T9
Film nawiązujący do architektury greckiej i sztuk plastycznych, część druga.
Film nawiązujący do architektury greckiej i sztuk plastycznych, część druga.
Architektura grecka i sztuki plastyczne, cz.2. Źródło: ZPE.
Architektura grecka i sztuki plastyczne, cz.2. Źródło: ZPE.
Film nawiązujący do architektury greckiej i sztuk plastycznych, część druga.
Polecenie 1
Wyjaśnij, jaką rolę odgrywała ceramika w sztuce i życiu codziennym Greków.
R1a6TYQYTyUYi
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
Zastanów się jakie funkcje pełniła ceramika w życiu codziennym Greków.
Ceramika odgrywała w życiu codziennym Greków kluczową rolę, służąc przede wszystkim jako narzędzie do przechowywania, transportu i podawania jedzenia oraz napojów. Była także ważnym elementem kultury i sztuki, na której artystom udało się wyrazić ich wierzenia, mitologię oraz codzienne życie. Greckie wazy i amfory ozdabiano bogatymi scenami mitologicznymi, sportowymi czy codziennymi, co czyniło je nie tylko praktycznymi przedmiotami, ale również nośnikami narracji i symboli. W ten sposób ceramika łączyła funkcję użytkową z artystyczną, odzwierciedlając wartości i wyobrażenia Greków, a jej zdobienia i motywy stały się ważnym elementem ich dziedzictwa kulturowego.
Polecenie 2
Opisz, jakie jest znaczenie antycznej sztuki użytkowej dla współczesnych badaczy.
RHO0yhtEz4pLa
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
Zastanów się co współcześni badacze mogą „wyczytać” z greckiej ceramiki.
Antyczna sztuka użytkowa odgrywa kluczowe znaczenie dla współczesnych badaczy, ponieważ stanowi ważne źródło wiedzy o kulturze, technologiach i estetyce starożytnych cywilizacji. Analiza tych obiektów pozwala na zrozumienie ich codziennych praktyk, wierzeń oraz umiejętności rzemieślniczych, a także wpływa na rozwój współczesnych dziedzin takich jak design, sztuka i historia. Ponadto, antyczne dzieła użytkowe inspirują współczesnych twórców, pokazując, jak funkcjonalność i piękno mogą się wzajemnie uzupełniać, co czyni je nie tylko cennymi zabytkami, ale także źródłem inspiracji i nauki.
Trenuj i ćwicz
R1RG9PXDJSJT9
Ćwiczenie 1
Wymień trzy świątynie doryckie znajdujące się w Paestum.
Wymień trzy świątynie doryckie znajdujące się w Paestum.
Ćwiczenie 2
Przyporządkuj cechy sztuki i architektury do konkretnego okresu.
R1LDBFKRAAKFJ
Okres archaiczny Możliwe odpowiedzi: 1. Budowa teatrów z kamiennymi ławami, 2. Plastyka dedaliczna, 3. Kurosy, 4. Figurki terakotowe i brązowe Wieki Ciemne Możliwe odpowiedzi: 1. Budowa teatrów z kamiennymi ławami, 2. Plastyka dedaliczna, 3. Kurosy, 4. Figurki terakotowe i brązowe Okres klasyczny Możliwe odpowiedzi: 1. Budowa teatrów z kamiennymi ławami, 2. Plastyka dedaliczna, 3. Kurosy, 4. Figurki terakotowe i brązowe Okres orientalizujący Możliwe odpowiedzi: 1. Budowa teatrów z kamiennymi ławami, 2. Plastyka dedaliczna, 3. Kurosy, 4. Figurki terakotowe i brązowe
Okres archaiczny Możliwe odpowiedzi: 1. Budowa teatrów z kamiennymi ławami, 2. Plastyka dedaliczna, 3. Kurosy, 4. Figurki terakotowe i brązowe Wieki Ciemne Możliwe odpowiedzi: 1. Budowa teatrów z kamiennymi ławami, 2. Plastyka dedaliczna, 3. Kurosy, 4. Figurki terakotowe i brązowe Okres klasyczny Możliwe odpowiedzi: 1. Budowa teatrów z kamiennymi ławami, 2. Plastyka dedaliczna, 3. Kurosy, 4. Figurki terakotowe i brązowe Okres orientalizujący Możliwe odpowiedzi: 1. Budowa teatrów z kamiennymi ławami, 2. Plastyka dedaliczna, 3. Kurosy, 4. Figurki terakotowe i brązowe
Ćwiczenie 3
W jakich okresach istniało malarstwo czerwonofigurowe?
Rzs4UEDmFQC6N
Możliwe odpowiedzi: 1. orientalizujący, 2. okres archaiczny, 3. Wieki Ciemne, 4. okres klasyczny
Ćwiczenie 4
Ułóż chronologicznie dzieła sztuki i architektury.
R1KVADL6BJV6B
Elementy do uszeregowania: 1. Świątyni Zeusa w Olimpii, 2. Partenon, 3. Krater Malarza Hirschfelda, 4. Pałac na Lefkandi, 5. Teatr Wielki w Atenach po działalności Likurga
Elementy do uszeregowania: 1. Świątyni Zeusa w Olimpii, 2. Partenon, 3. Krater Malarza Hirschfelda, 4. Pałac na Lefkandi, 5. Teatr Wielki w Atenach po działalności Likurga
Ćwiczenie 5
Zaznacz, która odpowiedź jest fałszywa, a która prawdziwa.
R1ELXKNKOFXV5
Łączenie par. . Partenon był dziełem Fidiasza.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Malarstwo czerwonofigurowe wyprzedziło malarstwo czarnofigurowe.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Kurosy zaczęły powstawać w Wiekach Ciemnych.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Jednym z elementów teatru jest proskenion.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
Łączenie par. . Partenon był dziełem Fidiasza.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Malarstwo czerwonofigurowe wyprzedziło malarstwo czarnofigurowe.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Kurosy zaczęły powstawać w Wiekach Ciemnych.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Jednym z elementów teatru jest proskenion.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
Ćwiczenie 6
Uzupełnij poniższy fragment odpowiednimi słowami.
PauzaniaszWędrówki po Helladzie
RPL2CH9OK6CEF
Napis umieszczony pod stopami 1. Zeusa, 2. szerokość, 3. prac Heraklesa, 4. Fidiasza, 5. długość służy ku poświadczeniu autorstwa 1. Zeusa, 2. szerokość, 3. prac Heraklesa, 4. Fidiasza, 5. długość jako twórcy tego posągu… Wykonana z miejscowego zlepieńca. Jej wysokość przyczółku wynosi sześćdziesiąt osiem stóp*, 1. Zeusa, 2. szerokość, 3. prac Heraklesa, 4. Fidiasza, 5. długość dziewięćdziesiąt pięć, 1. Zeusa, 2. szerokość, 3. prac Heraklesa, 4. Fidiasza, 5. długość dwieście trzydzieści.…
W Olimpii przedstawiono także wiele 1. Zeusa, 2. szerokość, 3. prac Heraklesa, 4. Fidiasza, 5. długość.
Napis umieszczony pod stopami 1. Zeusa, 2. szerokość, 3. prac Heraklesa, 4. Fidiasza, 5. długość służy ku poświadczeniu autorstwa 1. Zeusa, 2. szerokość, 3. prac Heraklesa, 4. Fidiasza, 5. długość jako twórcy tego posągu… Wykonana z miejscowego zlepieńca. Jej wysokość przyczółku wynosi sześćdziesiąt osiem stóp*, 1. Zeusa, 2. szerokość, 3. prac Heraklesa, 4. Fidiasza, 5. długość dziewięćdziesiąt pięć, 1. Zeusa, 2. szerokość, 3. prac Heraklesa, 4. Fidiasza, 5. długość dwieście trzydzieści.…
W Olimpii przedstawiono także wiele 1. Zeusa, 2. szerokość, 3. prac Heraklesa, 4. Fidiasza, 5. długość.
CART96 Źródło: Pauzaniasz, Wędrówki po Helladzie, t. V, tłum. J. Nimirska-Pliszczyńska, Wrocław-Warszawa 1968.
1
Ćwiczenie 7
Wyjaśnij co według ciebie najbardziej wpłynęło na rozwój sztuki greckiej?
RaJ54a6tUg5X5
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
Zwróć uwagę, jaki wpływ na rozwój sztuki miała sytuacja gospodarcza i stabilizacja ekonomiczna greckich poleis. Jaką rolę odgrywały kontakty zewnętrzne Greków? Skąd pochodzili artyści?
Na rozwój sztuki greckiej wpłynęło wiele czynników. Jednym z głównych i najważniejszych był kontakt Hellenów z wielkimi imperiami na Bliskim Wschodzie. Duże znaczenie miała także względna stabilizacja wśród miast greckich oraz pojawienie się artystów ze wschodu. Niewątpliwie istotna stała się także tzw. Wielka kolonizacja, która zapoznawała Greków z licznymi odmiennymi kulturami i ją wzbogacała.
Słownik
apsyda
apsyda
(gr. apsis, apsidos - sklepienie, łuk) pomieszczenie w kościele, wieloboczne lub półkoliste; zamyka prezbiterium lub nawę
firnis
firnis
materiał do pokrywania wyrobów ceramicznych w starożytnej Grecji
kolumnada
kolumnada
rząd lub kilka rzędów kolumn, pełni funkcję konstrukcyjną lub dekoracyjną, może też pełnić obie funkcje jednocześnie
okres protogeometryczny
okres protogeometryczny
okres Wieków Ciemnych ok. 1050‑900 r. p.n.e.
orchestra
orchestra
(gr. orcheomai – tańczę) plac otoczony przez amfiteatr, mający zazwyczaj kształt koła, na którym tańczył i śpiewał chór
ortogonalny
ortogonalny
(gr. orthogonios) prostopadły
polis (poleis)
polis (poleis)
(gr.) to nazwa miasta‑państwa w starożytnej Grecji, gdzie wszystkie ważne decyzje podejmowane były przez zgromadzenie ludowe
proskenion
proskenion
(gr. pro – przed) przedscena, czyli znajdujące się za orchestrą podwyższenie, na którym występowali aktorzy
Sfinks
Sfinks
mityczny powtór o głowie kobiety i tułowiu lwa ze skrzydłami
