Cywilizacja minojska i mykeńska

RqWPxQWcsrACr

Najstarsze dzieje Grecji wciąż skrywają mnóstwo tajemnic. Nawet dla starożytnych Greków z epoki klasycznej początki dziejów Hellady związane były bardziej z mitologicznymi opowieściami niż z faktami. Archeolodzy i historycy od drugiej połowy XIX w. do czasów współczesnych poświęcili mnóstwo pracy i starań, aby dowiedzieć się jak najwięcej o zamierzchłych dziejach Grecji. Na podstawie znalezisk archeologicznych dowiedli, że niektóre mity związane z początkami historii Hellady odnoszą się do rzeczywistych wydarzeń, chociaż na pozór wydają się jedynie wytworami bujnej fantazji.

R19BF91VNXB5N1

Linia chronologiczna prezentująca następujące wydarzenia: 7 tysięcy lat przed naszą erą – najstarsze znalezione ślady osadnictwa na terenie Grecji, około 3 tysięcy lat przed naszą erą – powstanie cywilizacji minojskiej, około 2 tysięcy lat przed naszą erą – powstanie cywilizacji mykeńskiej, około tysiąc siedemsetnego roku przed naszą erą – powstanie pałacu w Knossos, 17 wiek przed naszą erą – najstarsze świadectwa posługiwania się greką, 15 wiek przed naszą erą – okres świetności cywilizacji minojskiej, około tysiąc czterysta pięćdziesiątego roku przed naszą erą – upadek cywilizacji minojskiej, 12 wiek przed naszą erą – początek końca cywilizacji mykeńskiej, od 12 do 9 wieku przed naszą erą – Wieki Ciemne (okres upadku kultury Greckiej). — Źródło: Contentplus.sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Twoje cele

Opiszesz, na jakie okresy dzieli się historię starożytnej Grecji.
Scharakteryzujesz dwie ważne cywilizacje starozytne: minojską oraz mykeńską.
Wytłumaczysz, dlaczego Grecy w epoce klasycznej wierzyli, że ich przodkowie mieli styczność z cyklopami.
Wyjaśnisz, czym były tzw. Wieki Ciemne.

Periodyzacja greckiej cywilizacji

Żywe zainteresowanie otaczającym światem to jedna z najważniejszych cech cywilizacji greckiej. Początki Grecji datuje się na około XX w. p.n.e. Wtedy pojawiła się kultura zwana minojską, która, choć nie była grecka, wpłynęła na późniejszą grecką cywilizację. Z pierwszych stuleci zachował się ograniczony materiał źródłowy, dlatego wiedza na temat życia ówczesnych ludzi jest mniejsza. Historycy dzielą dzieje Greków w starożytności na kilka okresów. Najwięcej informacji mamy o epokach klasycznej i hellenistycznej.

Chronologia dziejów starożytnej Grecji i jej mieszkańców
Wiek p.n.e.	XX–XV	XIV–XII	XI–IX	VIII–VI	V–IV (338 r.)	IV–I
Epoki w dziejach Greków	wpływy kultury minojskiej	kultura mykeńska	Wieki Ciemne	epoka archaiczna	epoka klasyczna	epoka hellenistyczna

Ciekawostka

Mówiąc o Grekach w odniesieniu do II tysiąclecia p.n.e., mamy na myśli szereg plemion posługujących się pierwotną wersją języka greckiego, z których najważniejsze to Achajowie, Jonowie i Dorowie. Sama nazwa „Grecy” została spopularyzowana znacznie później przez Rzymian, prawdopodobnie tak właśnie nazywało się pierwsze plemię greckie, z którym się oni zetknęli. Sami Grecy nazywali siebie Hellenami, swój kraj zaś – Helladą (określeń tych używają zresztą do dziś), a w poematach Homera pojawiają się jako Achajowie i Danajowie.

Wyspa króla Minosa

Początki cywilizacji w Grecji sięgają I połowy II tysiąclecia i związane są z Kretą, największą wyspą na Morzu Egejskim. Pamięć o państwie kreteńskim i jego władcy Minosie oraz potężnych budowlach wzniesionych przez mieszkańców wyspy przechowały mity greckie. Badacze najdawniejszej kultury Kreteńczyków nazywają ją minojską właśnie od imienia tego mitycznego króla. Cywilizację minojską stworzył lud nieznanego pochodzenia, który z pewnością nie był spokrewniony z Grekami. Minojczycy zbudowali swoją potęgę oraz bogactwo na handlu morskim, przede wszystkim z krajami basenu Morza Śródziemnego, dokąd eksportowali ceramikę, wyroby wełniane, oliwę i wino. Na Kretę sprowadzali zaś metale, kamienie szlachetne i półszlachetne oraz pachnidła.

RQEBSPXU66ZHU

Fotografia przedstawia ruiny piętrowego budynku. Duża część budynku jest zniszczona, na piętrze kolumny podtrzymują dach. Wokół rosną drzewa. — Fragment domniemanego pałacu Minosa w Knossos na Krecie z pierwszej połowy II tysiąclecia p.n.e.
Źródło: Bernard Gagnon, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.

R14VA57XQJDUX

Ilustracja przedstawia plan budynku w ujęciu od góry. Oznaczono układ pomieszczeń o różnych kształtach i wielkości, których jest w całym budynku bardzo dużo. — Skomplikowany plan pałacu w Knossos, odkrytego dzięki wykopaliskom archeologicznym, nasuwa skojarzenie z mitycznym Labiryntem. W tradycji greckiej funkcjonowała opowieść o królu Krety Minosie, którego syn, Minotaur, był pół człowiekiem, pół bykiem. Potwór mógł stanowić zagrożenie dla mieszkańców wyspy, Minos zaprosił więc do siebie słynnego architekta Dedala, aby wzniósł on na Krecie niezwykle skomplikowany pałac, z którego Minotaur nie byłby w stanie wyjść.
Źródło: Rigorius, Wikimedia Commons, dostępny w internecie: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/8d/Knossos_Map-T_Just_the_map.jpg [dostęp 12.12.2025], licencja: CC BY-SA 4.0.

Zamożni Minojczycy wznieśli obszerne budowle, które archeolodzy nazwali pałacami. Do dzisiaj o dawnej potędze Krety świadczą imponujące ruiny dawnych siedzib w Knossos, Mali, Fajstos i Zakros wzniesione wokół szerokich dziedzińców w tzw. okresie starszych pałaców, czyli w latach 2000–1700 p.n.e. Brak fortyfikacji wokół miasta oraz pałacu w Knossos świadczy o tym, że Minojczycy najwyraźniej nie odczuwali zagrożenia z zewnątrz. Ściany pałaców pokrywały pogodne malowidła przedstawiające sceny rodzajowe, marynistyczne, mitologiczne oraz postaci ludzkie i zwierzęce. Na podstawie twórczości Kreteńczyków można sądzić, że wysoką pozycją cieszyły się kobiety, które na równych prawach uczestniczyły w uroczystościach i zabawach dworskich. Minojczycy posługiwali się pismem, zwanym pismem linearnym A. To sylabiczne pismo, posiłkujące się zarazem ideogramami, pozostaje do dziś nieodczytane, ponieważ nie znamy języka Kreteńczyków. Wybuch wulkanu na egejskiej wyspie Thera sprawił, że większość pałaców na Krecie legła w gruzach. Mieszkańcy wyspy zdołali jednak je odbudować w tzw. okresie młodszych pałaców (lata 1650–1450 p.n.e.). Kres potędze Krety położył dopiero najazd Achajów, plemienia, które przybyło z kontynentalnej Grecji. Zdobywcy zniszczyli imponujące budowle Minojczyków, za wyjątkiem kompleksu w Knossos, ale przejęli wiele kreteńskich zwyczajów, umiejętności oraz tradycji.

ROPiBH3Y8urIc

Fresk z Knossos (tzw. Paryżanka), fragment, 1450-1300 r. p.n.e, Muzeum w Heraklionie, Iraklio, Grecja, wikimedia.org, CC BY 4.0.

R1B9k6KSjHSAU1

Ilustracja przedstawia fresk z pałacu z Knossos. Malowidło ukazuje pejzaż morski utrzymany w żółto-błękitnej tonacji. Dominującymi elementami są sylwetki błękitnych delfinów o mocnych konturach, pomiędzy którymi ukazane są mniejsze, delikatniej namalowane rybki. Elementy fauny ukazane są z profilu, natomiast skały i roślinność ujęte są z lotu ptaka. — Fresk z Knossos (Delfiny), fragment, swiatwplaw.pl, CC BY 3.0.

RRsoUSnpRaj3x1

Ilustracja przedstawia fresk z pałacu z Knossos. Malowidło ukazuje pejzaż utrzymany w czerwono-błękitno-żółtej tonacji. Dominantę całej kompozycji stanowi ceglasta czerwień tła. Na pierwszym planie ukazane są żółto-szaro-niebieskie elementy skał i drobnej roślinności. Z lewej strony znajduje się niebieska małpa o biało-żółtej twarzy. — Fresk z Knossos, artworkasakoan.blogspot.com, CC B Y 3.0.

R13u0GKFgRsV41

Ilustracja przedstawia fresk z pałacu z Knossos. Na pierwszym planie widnieją dwie postacie młodzieńców niosących wazy. Postacie ujęte są z profilu. Ich ciała pomalowane są na rdzawy kolor. Na biodrach mają przepaski ozdobione drobnym, niebiesko-żółtym wzorem. Ręce i stopy ozdobione są bransoletami. Długie, ciemne, falowane włosy opadają na plecy. Tło fresku podzielone są na trzy nieregularne pasy w kolorze żółtym, niebieskim i blado-pomarańczowym. — Fresk z Knossos,(młodzieńcy niosący naczynia kultowe), wikimedia.org, domena publiczna.

R13S2EYVQz37V1

Ilustracja przedstawia fresk z pałacu z Knossos. W centrum kompozycji ukazana jest sylwetka biegnącego, biało-brązowego byka. Po obu stronach sylwetki zwierzęcia, znajdują się jasne postacie kobiet. Jedna stoi z przodu byka i trzyma go za rogi, natomiast druga umieszczona za nim ma wyciągnięte do przodu ręce. Na fresku przedstawiony jest również skaczący przez byka mężczyzna. Jego ciało pomalowane jest na ciemno rdzawy kolor. Postacie odziane są jedynie w krótkie spódniczki. Scena ukazana jest na jasno-niebieskim tle. Całość kompozycji opasana jest drobno namalowanym, szerokim ornamentem geometrycznym w kolorach żółtym, czerwonym, niebieskim, białym i szarym. — Fresk z Knossos (Akrobacje na byku), Muzeum w Heraklionie, wikimedia.org, domena publiczna.

Potęga i chwała Achajów

Około 2000 lat p.n.e. południowa część Półwyspu Bałkańskiego została zasiedlona przez indoeuropejskich Achajów i Jonów, którzy tym samym znaleźli się pod przemożnym wpływem kultury minojskiej. Wkrótce ukształtowała się sieć ich królestw, z najpotężniejszym ośrodkiem w Mykenach na Peloponezie. Cywilizację Achajów uczeni nazwali mykeńską, gdyż władcy Myken dominowali nad innymi ośrodkami w kontynentalnej Grecji, takimi jak Teby, Tiryns, Sparta czy Ateny. Achajowie, na wzór Kreteńczyków, wznosili okazałe siedziby wanaksów i ośrodki produkcji rzemieślniczej, ich pozostałości to jedne z materialnych świadectw monarchii okresu mykeńskiego. W przeciwieństwie jednak do pałaców minojskich ich twierdze pełniły funkcje obronne. Achajowie wznosili je najczęściej na trudno dostępnych wzgórzach i otaczali potężnymi murami. Twierdze achajskie pozbawione były niektórych udogodnień dostępnych w kreteńskich pałacach, na przykład toalet. W XVI w. p.n.e. Mykeńczycy zaczęli tworzyć okazałe groby szybowe, imponujące miejsca pochówku ówczesnych możnowładców. Archeolodzy odnaleźli w nich luksusowe przedmioty, broń, ceramikę oraz wyroby z kości słoniowej i metali szlachetnych. W późniejszym czasie tworzyli jeszcze przestronniejsze groby kopułowe. Ściany twierdz Mykeńczycy zdobili freskami o tematyce militarnej. Achajowie posługiwali się pismem wzorowanym na kreteńskim, nazywanym pismem linearnym B. Większość tekstów zachowanych z okresu mykeńskiego to inwentarze dóbr ówczesnych królów. Wchodząc w strefę oddziaływania kultury minojskiej, Grecy przejęli zatem jej najważniejsze osiągnięcia, a w połowie II tysiąclecia p.n.e. podbili samą Kretę, osłabioną na skutek jakiegoś kataklizmu naturalnego.

R177WkUHvx33H

Na zdjęciu znajduje się trójwymiarowy model ruin Myken. Miasto znajdowało się w górach i było otoczone grubymi murami. — Model ruin całego kompleksu w Mykenach. Literą A oznaczono groby szybowe, w których składano zmarłych wraz z ich dobytkiem; niemiecki archeolog amator Heinrich Schliemann, odkrywca Myken w latach 1876–1878, znalazł w nich ogromne bogactwa, m.in. maskę Agamemnona. Literą B zaznaczono tzw. Lwią Bramę, która była jedną z dwóch dużych bram prowadzących do cytadeli; literą C – pałac; literą D – potężne mury.
Źródło: Qwqchris, licencja: CC BY-SA 3.0.

RUE9539LfajSz

Na zdjęciu znajduje się złota maska Agamemnona. Ma on szeroką twarz, długą brodę, duże odstające uszy i długi nos. — Tzw. maska Agamemnona, przywódcy Greków w wojnie trojańskiej (w rzeczywistości nie był to Agamemnon; identyfikacja ta jest fałszywa). Odkryto ją w 1874 r. Powstała w XVI lub XV w. p.n.e. i jest najsłynniejszym zabytkiem sztuki mykeńskiej. Zachowało się kilka takich masek, które nakładano w grobowcu na twarz zmarłego.
Źródło: DieBuche, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.

RJ7T5njE0XtLU

Na zdjęciu znajduje się zbudowana z dużych bloków skalnych Brama Lwia. Nad kamiennym wejściem widoczna jest płaskorzeźba z dwoma kamiennymi lwami stojącymi na podeście. Brama znajduje się w części korytarza. — Brama Lwia (lub Lwic). Nazwa pochodzi od dwóch lwic wspierających się przednimi łapami na bazie kolumny. Zwróć uwagę na mur zbudowany z „cyklopich” obrobionych bloków kamiennych.
Źródło: NikosFF, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 4.0.

W ciągu XII w. p.n.e. świat mykeński uległ zagładzie. Przyczyny tego zjawiska są niejasne. W grę wchodził na pewno wewnętrzny konflikt między królestwami. Istotną rolę mógł też odegrać najazd Ludów Morza (tych samych, które doprowadziły do upadku państwa Hetytów oraz spustoszyły wybrzeże Egiptu). Stare ośrodki władzy w Grecji przeważnie popadły w ruinę i np. Mykeny nigdy się już z niej nie podniosły. Zaprzestano używania pisma, doszło też do ogromnego zubożenia kultury materialnej. Zniszczenia dopełnili Dorowie – szczep grecki, który dotychczas nie odgrywał istotniejszej roli i żył na uboczu świata mykeńskiego. W okresie zamętu Dorowie powiększyli swój stan posiadania w Grecji. Migracje plemion greckich objęły wówczas wyspy Morza Egejskiego i zachodnie wybrzeża Azji Mniejszej, które później nazwano Jonią. Czasy po upadku Myken i innych królestw Hellady (XII–IX w. p.n.e.) historycy nazywają Wiekami Ciemnymi, ponieważ o tym fragmencie historii Grecji bardzo niewiele wiadomo. Jednocześnie jednak analiza późniejszej sytuacji skłania do refleksji, że to właśnie wtedy ukształtowały się zręby greckiej kultury epoki archaicznej i pojawiły się charakterystyczne dla niej zjawiska. Porządek polityczny właściwy epoce mykeńskiej upadł w Wiekach Ciemnych i nigdy już się nie odrodził. Niemal zupełnie zanikły królestwa. Na dalszych losach Greków silniej niż dotychczas zaciążyły warunki naturalne ich krainy: wysokie góry przecinające kraj, niska wartość gruntów ornych, bardzo długa i urozmaicona linia brzegowa, niewielkie zasoby bogactw naturalnych.

Ciekawostka

Około 1200 r. p.n.e. wojownicy greccy najechali Troję – warowne miasto na wybrzeżu Azji Mniejszej. W VIII w. p.n.e. powstała grecka epopeja Iliada, której autorstwo przypisuje się Homerowi, opowiadająca o tym wydarzeniu. Zgodnie z poetyckim przekazem w wyprawie przeciwko Troi (w języku greckim nazywanej Ilionem) udział wzięli greccy bohaterowie, na przykład Achilles, król Myken Agamemnon oraz władca Itaki Odys. Po dziesięciu latach zaciekłych walk Achajom udało się zdobyć i zniszczyć Troję.

R1NK8Z6BHVE96

Fotografia przedstawia wzniesienie porośnięte trawą. U podnóża widać wejście obudowane kamiennymi blokami i prowadzącą do niego betonową ścieżkę. — Tak zwany grób króla Agamemnona w Mykenach (inna umowna nazwa tego obiektu to skarbiec Atreusa), datowany na ok. 1250 r. p.n.e., należy do pozostałości po najbardziej znanym ośrodku cywilizacji greckiej z II tysiąclecia p.n.e. Wedle tradycji mitycznej powodem wyprawy Greków przeciw Troi było porwanie Heleny, żony króla Sparty Menelaosa, przez królewicza trojańskiego Parysa. Samym zaś oblężeniem miasta dowodził właśnie Agamemnon, król Myken i brat Menelaosa.
Źródło: Wikimedia Commons, licencja: CC BY 2.0.

Europejczycy do XIX w. traktowali opowieści o wyprawie Greków na Troję jako barwną legendę. Dopiero jeden z pionierów archeologii, niemiecki uczony Heinrich Schliemann dowiódł, że Troja istniała naprawdę. Schliemann już w młodości fascynował się historią starożytną, uważnie studiował dzieła Homera i marzył o odkopaniu ruin Ilionu. Brakowało mu jednak odpowiednich funduszy na sfinansowanie badań archeologicznych. Dlatego też wiele lat prowadził działalność handlową i gromadził majątek. Wreszcie w 1868 r., jako bardzo zamożny człowiek, w pełni poświęcił się swojej pasji – archeologii. W 1870 r. odkrył ruiny miasta oraz odnalazł tam bezcenne zabytkowe przedmioty. W późniejszych latach Schliemann kontynuował wykopaliska w Mykenach oraz Tirynsie, gdzie również dokonał spektakularnych odkryć. Uczony jednakże bezkrytycznie podchodził do znalezisk w Troi i Mykenach, które wiązał z bohaterami homeryckimi, takimi jak Atreusz, Priam lub Agamemnon. W rzeczywistości pochodziły one zwykle ze znacznie wcześniejszych okresów dziejów cywilizacji mykeńskiej. Wbrew opinii samego Schliemanna odkrycia archeologiczne nie dowodziły z całą pewnością prawdziwości opowieści mitycznych związanych z wojną trojańską. Jednakże współcześni uczeni zgodni są raczej co do tego, że rzeczywiście doszło do walk o Troję, które zakończyły się zdobyciem i zniszczeniem miasta. Tak czy inaczej odkrycia Schliemanna rozbudzały wyobraźnię kolejnych pokoleń archeologów. Dzieje wojny trojańskiej natomiast wciąż pozostają jednym z najważniejszych elementów wspólnej tożsamości historycznej Europejczyków. Tak o słynnym mieście pisał Zbigniew Herbert w wierszu O Troi:

O Trojo Trojo
archeolog
przez palce twój przesypie popiół
a pożar większy od Iliady
na siedem strun -
za mało strun
potrzebny chór
lamentów morze
i łoskot gór
kamienny deszcz
- jak wyprowadzić
z ruin ludzi
jak wyprowadzić
z wierszy chór -
myśli poeta doskonały
jak soli słup
dostojnie niemy
- Pieśń ujdzie cało
Uszła cało
płomiennym skrzydłem
w czyste niebo
CART7Cytat za: Zbigniew Herbert, O Troi, tekst dostępny: literatura.wywrota.pl [dostęp: 30.03.2022].

Alfabet grecki

Grecy w pełni wykorzystali swoje peryferyjne położenie. Ich kraj aż do połowy I tysiąclecia p.n.e. znajdował się poza kręgiem zainteresowań wielkich mocarstw bliskowschodnich (dopiero Persowie zwrócili nań uwagę). Jednocześnie mieszkali wystarczająco blisko ludów o wyższym poziomie cywilizacyjnym, aby przejmować od nich pewne wzorce i wynalazki. Przełomowe znaczenie dla historii Grecji miało zaadaptowanie alfabetu Fenicjan (a właściwie zachodnich Semitów). Początki greckiego pisma alfabetycznego ostrożnie można datować na schyłek IX w. p.n.e. Najstarsze zachowane zapisy pochodzą z pierwszej ćwierci VIII w. p.n.e. Ich charakter pozwala zakładać, że wynalazek ten był już wówczas dość rozpowszechniony. Ukształtowanie się pisma wyznacza kres epoki Wieków Ciemnych. Grecy zyskali wyśmienite narzędzie (znacznie doskonalsze niż pismo linearne B), które wkrótce pozwoliło bujnie rozwinąć kulturę duchową.

R1BLXD8UUJOJD

Gliniane tabliczki z Krety z pismem linearnym A przechowywane w Muzeum Archeologicznym w Heraklionie. Jakie podobieństwa i różnice widzisz w tym i kolejnych przykładach pisma? — Gliniane tabliczki z Krety z pismem linearnym A przechowywane w Muzeum Archeologicznym w Heraklionie.
Źródło: Zde, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 4.0.

RdqmEMjvQszqC

Przykład pisma linearnego typu B – gliniane tabliczki przechowywane w Muzeum Archeologicznym w Mykenach.
Źródło: LBM1948, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 4.0.

RsH9duYFVP3Uy

Tabela przedstawia ewolucję pisma fenickiego w pismo neopunickie
Źródło: domena publiczna.

Zapoznaj się z mapami interaktywnymi

RtBYEJmlglL8O1

Mapa przedstawia Grecję oraz zachodnią część Azji Mniejszej w drugim tysiącleciu przed naszą erą i w okresie wieków ciemnych. Do ludów greckich należeli Dorowie, którzy zamieszkiwali Messenię, Dorydę, Lakonię ,Kretę i Argolidę. Eolowie i Arkadyjczycy zamieszkiwali Eolię, Beocję, Tesalię i Arkadię. Jonowie Jonię, Eubeę i centralne wyspy Egejskie. Plemiona północno zachodnie zamieszkiwały Eliadę, Achaję, Dolopię, Fokidę i Etolię. Od 2000 do 1500 roku przed nasza erą do ośrodków kultury minojskiej należał Fajstos, Knossos i Malia. Od 1700 do 1200 roku przed naszą erą do ośrodków kultury mykeńskiej należął Pylos, Tyrynus, Mykeny, Ateny, Teby, Jolkos i Ilion. Mapa interaktywna: Grecja w II tysiącleciu p.n.e. i w okresie wieków ciemnych. Lista elementów:

tło
ludy greckie:
Dorowie
Eolowie i Arkadyjczycy
Jonowie
plemiona północno‑zachodnie
rzeki+granice
ośrodki kultury minojskiej (2000‑1500 lat p.n.e.):
Fajstos: Zdjęcie przedstawia kamienny korytarz, przy którego ścianie stoją liczne zniszczone wazy. _{Indeks dolny Źródło: Olaf Tausch, Wikimedia Commons, licencja: CC BY 3.0.}

Minojski pałac w Fajstos wzniesiony między 2000 a 1900 p.n.e., podobnie jak rezydencja władców w Knossos, powstał wokół obszernego centralnego dziedzińca. Ze względu na ukształtowanie terenu zabudowania otaczają dziedziniec tylko z trzech stron. Przy drugim, nieco mniejszym placu znajdowały się magazyny. Do przechowywania żywności służyły wielkie, sięgające nawet dwóch metrów wysokości gliniane naczynia zwane pitosami. Mieszkańcy pałacu składowali w nich na przykład wodę, oliwę i zboże. Mieszkańcy Grecji wykorzystywali podobne naczynia do gromadzenia różnego rodzaju produktów rolnych jeszcze w XIX wieku. Spośród licznych przykładów zabytkowej ceramiki archeolodzy odnaleźli w Fajstos słynny dysk ozdobiony tajemniczymi znakami i rysunkami. Ilustracje ukazują ludzkie głowy, przedmioty codziennego użytku oraz okręty.
Knossos: Ilustracja przedstawia Pałac w Knossos. Jest to ogromny jasny kompleks budynków otoczony wzgórzami parkami i lasem. Składa się z licznym fragmentów wzmocnionych czerwonymi kolumnami. Pomiędzy zabudowaniami znajdują się liczne place, po których spacerują ludzie. _{Indeks dolny Źródło: Mmoyaq, Wikimedia Commons, licencja: CC BY‑SA 3.0.}

Rozległy pałac w Knossos z II tys. p.n.e. przypomina prawdziwy labirynt, na który składają się liczne pomieszczenia, korytarze, apartamenty i komnaty rozmieszczone wokół obszernego centralnego dziedzińca. Twórcy pałacu starali się dostosować położenie poszczególnych pomieszczeń do naturalnego ukształtowania terenu. Mieszkańcy budowli, otoczeni morzami i dysponujący wielką flotą, najwyraźniej czuli się tutaj bezpiecznie, gdyż wokół niej nie powstały mury obronne. Pałac w Knossos pełnił funkcję rezydencji władcy, ale też jednocześnie stanowił centrum życia społecznego, politycznego i gospodarczego. W obrębie pałacu działały warsztaty, zaś w magazynach gromadzono daniny składane przez poddanych: zboże, oliwę oraz wino. W pałacu znajdowały się toalety oraz łazienki z bieżącą wodą. Ściany zdobiły kolorowe freski przedstawiające sceny rodzajowe oraz mitologiczne, dzikie zwierzęta i fantazyjne rośliny.
Malia: Na zdjęciu znajdują się lekko zarośnięte kamienne ruiny. W oddali znajdują się zarośla, miasto oraz wysokie porośnięte roślinnością góry. _{Indeks dolny Fragment ruin pałacu w Malii.
Źródło: Steffen Löwe, Wikimedia Commons, licencja: CC BY 3.0.}

Według mitycznych podań właścicielem zamku w Malii był Sarpedon, brat króla Minosa. Pałac powstał w XIX wieku p.n.e., Mykeńczycy zburzyli go około 1420 r. p.n.e. Mieszkańcy pałacu korzystali z systemu kanalizacji. Jednym z ciekawszych obiektów, który dotrwał do czasów współczesnych, jest Kernos, czyli okrągły kamień ofiarny z wgłębieniem na owoce, które mieszkańcy pałacu składali w ofierze jako dary dziękczynne za udane zbiory.
ośrodki kultury mykeńskiej (1700‑1200 lat p.n.e.):
Pylos: Na zdjęciu znajduje się stanowisko archeologiczne osłonięte zadaszoną konstrukcją, która osłania ruiny. Wokół stanowiska rosną drzewa. Pomiędzy ruinami spacerują ludzie. _{Indeks dolny Źródło: Fæ, Wikimedia Commons, licencja: CC BY‑SA 3.0.}

Miejscowość Pylos powstała w okresie mykeńskim. W przeciwieństwie do innych budowli mykeńskich tutejsza cytadela z XV w. p.n.e. nie posiadała potężnych murów obronnych. Kamienne ściany budynków mieszkalnych od wewnątrz były pokryte tynkiem i drewnianą boazerią. Wnętrze cytadeli kryło między innymi archiwa z glinianymi tabliczkami zapisanymi pismem linearnym B. Do dziedzińca przylegała łazienka, w której do naszych czasów zachowała się terakotowa wanna. Współczesna popularna nazwa twierdzy, czyli „pałac Nestora”, nawiązuje do jednego z bohaterów Iliady Homera, uczestnika wyprawy Achajów przeciwko Troi.
Tyryns: Na zdjęciu znajduje się malowidło przedstawiające dwie postacie jadące w rydwanie. Mają one czarne kręcone włosy i są ubrane w jasne szaty. _{Indeks dolny Źródło: Wikimedia Commons, licencja: domena publiczna.}

Masywna i surowa cytadela w Tyrynsie pochodzi z czasów mykeńskich. W jednym z jej budynków badacze odnaleźli interesujący fresk, który przedstawia damy podczas przejażdżki rydwanem. Arystokratki, wzorem swoich odpowiedniczek z czasów minojskich, nosiły charakterystycznie fryzury zaczesane do góry i ozdobione biżuterią. Lekkie, dwukołowe i dwumiejscowe mykeńskie rydwany dowodzą wysokich umiejętności obróbki drewna. Niemniej pojazdy były mało zwrotne i łatwo traciły równowagę, na kamienistych i górzystych szlakach często ulegały uszkodzeniom. Dlatego mykeńscy kowale wzmacniali stabilność rydwanów, wytwarzając metalowe wzmocnienia do kół.
Mykeny: Na zdjęciu znajduje się makieta ruin miasta otoczonego murami. Otoczone jest kamiennymi wzgórzami. _{Indeks dolny Źródło: Qwqchris, Wikimedia Commons, licencja: CC BY‑SA 3.0.}

Główny ośrodek cywilizacji Achajów znajdował się w Mykenach. Władcy Myken stworzyli na wysokim wzgórzu potężną cytadelę. Otaczają ją mury długości 900 m zbudowane z potężnych bloków skalnych. Według późniejszych Greków mury nie były dziełem ludzi, ale cyklopów. Do wnętrza twierdzy prowadziły masywne bramy. Lwią Bramę, największą z nich i zachowaną do czasów współczesnych, zdobią płaskorzeźby dwóch lwic. Wewnątrz murów, poniżej pałacu, znajdują się groby szybowe, w których pochowano zmarłych wraz z dobytkiem. Twierdza w Mykenach pełniła funkcję nie tylko ośrodka władzy, ale także ważnego centrum kultury, rzemiosła i handlu.
Ateny: Na zdjęciu znajduje się Ateny. W ich centrum znajduje się umocnione wzgórze pokryte kamiennymi świątyniami posiadającymi liczne kolumny. Niektóre świątynie otoczone są współczesnymi rusztowaniami i dźwigami. Wokół wzgórza znajdują się liczne domy, między którymi rosną drzewa. Przed wzgórzem znajdują się ruiny kamiennego akweduktu. W oddali znajdują się wzgórza. _{Indeks dolny Źródło: Wikimedia Commons, licencja: CC BY‑SA 3.0.}

Ateński Akropol, czyli reprezentacyjne wzgórze świątynne, słynie z zabudowy pochodzącej z czasów Grecji klasycznej. Jednakże badanie archeologiczne potwierdziły, że już w okresie mykeńskim istniała tutaj cytadela. Z Aten pochodził Tezeusz, grecki heros i król, bohater licznych mitów związanych między innymi z Kretą i legendarnym królem Minosem.
Teby: Na zdjęciu znajdują się mocno zarośnięte kamienny ruiny. _{Indeks dolny Źródło: Nefasdicere, Wikimedia Commons, licencja: CC BY‑SA 3.0.}

Kadmea, czyli miasto założone przez mitologicznego króla Tyru Kadmosa w Beocji, dało początek późniejszym Tebom, jednemu z najważniejszych ośrodków kultury helleńskiej. W okresie mykeńskim na wzgórzu powstała cytadela. Pozostały po niej imponującej wielkości kamienne fundamenty.
Jolkos: Obraz przedstawia półnagą kobietę stojącą w jaskini. Ma ona długie związane ciemne włosy. Ściska ona dwójkę półnagich dzieci. W lewej ręce trzyma sztylet i odwraca się wpatrując się w wejście do jaskini. _{Indeks dolny Medea, obraz pędzla francuskiego malarza z XIX w. Eugène`a Delacroix, olej na płótnie.
Źródło: Wikimedia Commons, licencja: domena publiczna.}

Miejscowość Jolkos w Tesalii związana jest z mityczną opowieścią o wyprawie argonautów po złote runo. Stąd właśnie pochodzić miał jej przywódca, król Jazon, syn Ajzona, króla Jolkos. Argonauci dotarli na wybrzeża Morza Czarnego i aż na Kaukaz. Przy pomocy tamtejszej królowej Kolchidy Medei, która zakochała się w Jazonie, ostatecznie zdobyli złote runo. Kochankowie osiedli w Koryncie, ale ich szczęście nie trwało długo, gdyż Jazon związał się z córką króla Koryntu. Zrozpaczona i wściekła Medea zabiła dwoje własnych dzieci, które miała z Jazonem.
Ilion: Na zdjęciu znajdują się kamienne ruiny budowli oraz chodniki porośnięte trawą i drzewami. _{Indeks dolny Pozostałości Troi (II warstwa).
Źródło: Jorge Láscar, Wikimedia Commons, licencja: CC BY 2.0.}

Pozostałości starożytnej Troi, albo inaczej Ilionu, znajdują się na wybrzeżach współczesnej zachodniej Turcji. Miasto w VIII lub IX w. p.n.e. rozsławił Homer, który w eposie Iliada opisał okoliczności zdobycia Troi przez Achajów. Wykopaliska na terenie dawnej Troi rozpoczął w latach 70. XIX w. jeden z pionierów archeologii, niemiecki badacz Heinrich Schliemann. W sumie badanie archeologiczne potwierdziły istnienie aż dziewięciu miast założonych w tym miejscu. Troja opisana przez Homera było najprawdopodobniej szóstym lub siódmym z kolei.

tło
ludy greckie:
Dorowie
Eolowie i Arkadyjczycy
Jonowie
plemiona północno‑zachodnie
rzeki+granice
ośrodki kultury minojskiej (2000‑1500 lat p.n.e.):
Fajstos: Zdjęcie przedstawia kamienny korytarz, przy którego ścianie stoją liczne zniszczone wazy. _{Indeks dolny Źródło: Olaf Tausch, Wikimedia Commons, licencja: CC BY 3.0.}

Minojski pałac w Fajstos wzniesiony między 2000 a 1900 p.n.e., podobnie jak rezydencja władców w Knossos, powstał wokół obszernego centralnego dziedzińca. Ze względu na ukształtowanie terenu zabudowania otaczają dziedziniec tylko z trzech stron. Przy drugim, nieco mniejszym placu znajdowały się magazyny. Do przechowywania żywności służyły wielkie, sięgające nawet dwóch metrów wysokości gliniane naczynia zwane pitosami. Mieszkańcy pałacu składowali w nich na przykład wodę, oliwę i zboże. Mieszkańcy Grecji wykorzystywali podobne naczynia do gromadzenia różnego rodzaju produktów rolnych jeszcze w XIX wieku. Spośród licznych przykładów zabytkowej ceramiki archeolodzy odnaleźli w Fajstos słynny dysk ozdobiony tajemniczymi znakami i rysunkami. Ilustracje ukazują ludzkie głowy, przedmioty codziennego użytku oraz okręty.
Knossos: Ilustracja przedstawia Pałac w Knossos. Jest to ogromny jasny kompleks budynków otoczony wzgórzami parkami i lasem. Składa się z licznym fragmentów wzmocnionych czerwonymi kolumnami. Pomiędzy zabudowaniami znajdują się liczne place, po których spacerują ludzie. _{Indeks dolny Źródło: Mmoyaq, Wikimedia Commons, licencja: CC BY‑SA 3.0.}

Rozległy pałac w Knossos z II tys. p.n.e. przypomina prawdziwy labirynt, na który składają się liczne pomieszczenia, korytarze, apartamenty i komnaty rozmieszczone wokół obszernego centralnego dziedzińca. Twórcy pałacu starali się dostosować położenie poszczególnych pomieszczeń do naturalnego ukształtowania terenu. Mieszkańcy budowli, otoczeni morzami i dysponujący wielką flotą, najwyraźniej czuli się tutaj bezpiecznie, gdyż wokół niej nie powstały mury obronne. Pałac w Knossos pełnił funkcję rezydencji władcy, ale też jednocześnie stanowił centrum życia społecznego, politycznego i gospodarczego. W obrębie pałacu działały warsztaty, zaś w magazynach gromadzono daniny składane przez poddanych: zboże, oliwę oraz wino. W pałacu znajdowały się toalety oraz łazienki z bieżącą wodą. Ściany zdobiły kolorowe freski przedstawiające sceny rodzajowe oraz mitologiczne, dzikie zwierzęta i fantazyjne rośliny.
Malia: Na zdjęciu znajdują się lekko zarośnięte kamienne ruiny. W oddali znajdują się zarośla, miasto oraz wysokie porośnięte roślinnością góry. _{Indeks dolny Fragment ruin pałacu w Malii.
Źródło: Steffen Löwe, Wikimedia Commons, licencja: CC BY 3.0.}

Według mitycznych podań właścicielem zamku w Malii był Sarpedon, brat króla Minosa. Pałac powstał w XIX wieku p.n.e., Mykeńczycy zburzyli go około 1420 r. p.n.e. Mieszkańcy pałacu korzystali z systemu kanalizacji. Jednym z ciekawszych obiektów, który dotrwał do czasów współczesnych, jest Kernos, czyli okrągły kamień ofiarny z wgłębieniem na owoce, które mieszkańcy pałacu składali w ofierze jako dary dziękczynne za udane zbiory.
ośrodki kultury mykeńskiej (1700‑1200 lat p.n.e.):
Pylos: Na zdjęciu znajduje się stanowisko archeologiczne osłonięte zadaszoną konstrukcją, która osłania ruiny. Wokół stanowiska rosną drzewa. Pomiędzy ruinami spacerują ludzie. _{Indeks dolny Źródło: Fæ, Wikimedia Commons, licencja: CC BY‑SA 3.0.}

Miejscowość Pylos powstała w okresie mykeńskim. W przeciwieństwie do innych budowli mykeńskich tutejsza cytadela z XV w. p.n.e. nie posiadała potężnych murów obronnych. Kamienne ściany budynków mieszkalnych od wewnątrz były pokryte tynkiem i drewnianą boazerią. Wnętrze cytadeli kryło między innymi archiwa z glinianymi tabliczkami zapisanymi pismem linearnym B. Do dziedzińca przylegała łazienka, w której do naszych czasów zachowała się terakotowa wanna. Współczesna popularna nazwa twierdzy, czyli „pałac Nestora”, nawiązuje do jednego z bohaterów Iliady Homera, uczestnika wyprawy Achajów przeciwko Troi.
Tyryns: Na zdjęciu znajduje się malowidło przedstawiające dwie postacie jadące w rydwanie. Mają one czarne kręcone włosy i są ubrane w jasne szaty. _{Indeks dolny Źródło: Wikimedia Commons, licencja: domena publiczna.}

Masywna i surowa cytadela w Tyrynsie pochodzi z czasów mykeńskich. W jednym z jej budynków badacze odnaleźli interesujący fresk, który przedstawia damy podczas przejażdżki rydwanem. Arystokratki, wzorem swoich odpowiedniczek z czasów minojskich, nosiły charakterystycznie fryzury zaczesane do góry i ozdobione biżuterią. Lekkie, dwukołowe i dwumiejscowe mykeńskie rydwany dowodzą wysokich umiejętności obróbki drewna. Niemniej pojazdy były mało zwrotne i łatwo traciły równowagę, na kamienistych i górzystych szlakach często ulegały uszkodzeniom. Dlatego mykeńscy kowale wzmacniali stabilność rydwanów, wytwarzając metalowe wzmocnienia do kół.
Mykeny: Na zdjęciu znajduje się makieta ruin miasta otoczonego murami. Otoczone jest kamiennymi wzgórzami. _{Indeks dolny Źródło: Qwqchris, Wikimedia Commons, licencja: CC BY‑SA 3.0.}

Główny ośrodek cywilizacji Achajów znajdował się w Mykenach. Władcy Myken stworzyli na wysokim wzgórzu potężną cytadelę. Otaczają ją mury długości 900 m zbudowane z potężnych bloków skalnych. Według późniejszych Greków mury nie były dziełem ludzi, ale cyklopów. Do wnętrza twierdzy prowadziły masywne bramy. Lwią Bramę, największą z nich i zachowaną do czasów współczesnych, zdobią płaskorzeźby dwóch lwic. Wewnątrz murów, poniżej pałacu, znajdują się groby szybowe, w których pochowano zmarłych wraz z dobytkiem. Twierdza w Mykenach pełniła funkcję nie tylko ośrodka władzy, ale także ważnego centrum kultury, rzemiosła i handlu.
Ateny: Na zdjęciu znajduje się Ateny. W ich centrum znajduje się umocnione wzgórze pokryte kamiennymi świątyniami posiadającymi liczne kolumny. Niektóre świątynie otoczone są współczesnymi rusztowaniami i dźwigami. Wokół wzgórza znajdują się liczne domy, między którymi rosną drzewa. Przed wzgórzem znajdują się ruiny kamiennego akweduktu. W oddali znajdują się wzgórza. _{Indeks dolny Źródło: Wikimedia Commons, licencja: CC BY‑SA 3.0.}

Ateński Akropol, czyli reprezentacyjne wzgórze świątynne, słynie z zabudowy pochodzącej z czasów Grecji klasycznej. Jednakże badanie archeologiczne potwierdziły, że już w okresie mykeńskim istniała tutaj cytadela. Z Aten pochodził Tezeusz, grecki heros i król, bohater licznych mitów związanych między innymi z Kretą i legendarnym królem Minosem.
Teby: Na zdjęciu znajdują się mocno zarośnięte kamienny ruiny. _{Indeks dolny Źródło: Nefasdicere, Wikimedia Commons, licencja: CC BY‑SA 3.0.}

Kadmea, czyli miasto założone przez mitologicznego króla Tyru Kadmosa w Beocji, dało początek późniejszym Tebom, jednemu z najważniejszych ośrodków kultury helleńskiej. W okresie mykeńskim na wzgórzu powstała cytadela. Pozostały po niej imponującej wielkości kamienne fundamenty.
Jolkos: Obraz przedstawia półnagą kobietę stojącą w jaskini. Ma ona długie związane ciemne włosy. Ściska ona dwójkę półnagich dzieci. W lewej ręce trzyma sztylet i odwraca się wpatrując się w wejście do jaskini. _{Indeks dolny Medea, obraz pędzla francuskiego malarza z XIX w. Eugène`a Delacroix, olej na płótnie.
Źródło: Wikimedia Commons, licencja: domena publiczna.}

Miejscowość Jolkos w Tesalii związana jest z mityczną opowieścią o wyprawie argonautów po złote runo. Stąd właśnie pochodzić miał jej przywódca, król Jazon, syn Ajzona, króla Jolkos. Argonauci dotarli na wybrzeża Morza Czarnego i aż na Kaukaz. Przy pomocy tamtejszej królowej Kolchidy Medei, która zakochała się w Jazonie, ostatecznie zdobyli złote runo. Kochankowie osiedli w Koryncie, ale ich szczęście nie trwało długo, gdyż Jazon związał się z córką króla Koryntu. Zrozpaczona i wściekła Medea zabiła dwoje własnych dzieci, które miała z Jazonem.
Ilion: Na zdjęciu znajdują się kamienne ruiny budowli oraz chodniki porośnięte trawą i drzewami. _{Indeks dolny Pozostałości Troi (II warstwa).
Źródło: Jorge Láscar, Wikimedia Commons, licencja: CC BY 2.0.}

Pozostałości starożytnej Troi, albo inaczej Ilionu, znajdują się na wybrzeżach współczesnej zachodniej Turcji. Miasto w VIII lub IX w. p.n.e. rozsławił Homer, który w eposie Iliada opisał okoliczności zdobycia Troi przez Achajów. Wykopaliska na terenie dawnej Troi rozpoczął w latach 70. XIX w. jeden z pionierów archeologii, niemiecki badacz Heinrich Schliemann. W sumie badanie archeologiczne potwierdziły istnienie aż dziewięciu miast założonych w tym miejscu. Troja opisana przez Homera było najprawdopodobniej szóstym lub siódmym z kolei.

Źródło: Contentplus.pl, licencja: CC BY-SA 3.0.

R1EOFG9OBZMP61

tło
ludy greckie:
Dorowie
Eolowie i Arkadyjczycy
Jonowie
plemiona północno‑zachodnie
rzeki+granice
ośrodki kultury minojskiej (2000‑1500 lat p.n.e.):
Fajstos: Zdjęcie przedstawia kamienny korytarz, przy którego ścianie stoją liczne zniszczone wazy. _{Indeks dolny Źródło: Olaf Tausch, Wikimedia Commons, licencja: CC BY 3.0.}

Minojski pałac w Fajstos wzniesiony między 2000 a 1900 p.n.e., podobnie jak rezydencja władców w Knossos, powstał wokół obszernego centralnego dziedzińca. Ze względu na ukształtowanie terenu zabudowania otaczają dziedziniec tylko z trzech stron. Przy drugim, nieco mniejszym placu znajdowały się magazyny. Do przechowywania żywności służyły wielkie, sięgające nawet dwóch metrów wysokości gliniane naczynia zwane pitosami. Mieszkańcy pałacu składowali w nich na przykład wodę, oliwę i zboże. Mieszkańcy Grecji wykorzystywali podobne naczynia do gromadzenia różnego rodzaju produktów rolnych jeszcze w XIX wieku. Spośród licznych przykładów zabytkowej ceramiki archeolodzy odnaleźli w Fajstos słynny dysk ozdobiony tajemniczymi znakami i rysunkami. Ilustracje ukazują ludzkie głowy, przedmioty codziennego użytku oraz okręty.
Knossos: Ilustracja przedstawia Pałac w Knossos. Jest to ogromny jasny kompleks budynków otoczony wzgórzami parkami i lasem. Składa się z licznym fragmentów wzmocnionych czerwonymi kolumnami. Pomiędzy zabudowaniami znajdują się liczne place, po których spacerują ludzie. _{Indeks dolny Źródło: Mmoyaq, Wikimedia Commons, licencja: CC BY‑SA 3.0.}

Rozległy pałac w Knossos z II tys. p.n.e. przypomina prawdziwy labirynt, na który składają się liczne pomieszczenia, korytarze, apartamenty i komnaty rozmieszczone wokół obszernego centralnego dziedzińca. Twórcy pałacu starali się dostosować położenie poszczególnych pomieszczeń do naturalnego ukształtowania terenu. Mieszkańcy budowli, otoczeni morzami i dysponujący wielką flotą, najwyraźniej czuli się tutaj bezpiecznie, gdyż wokół niej nie powstały mury obronne. Pałac w Knossos pełnił funkcję rezydencji władcy, ale też jednocześnie stanowił centrum życia społecznego, politycznego i gospodarczego. W obrębie pałacu działały warsztaty, zaś w magazynach gromadzono daniny składane przez poddanych: zboże, oliwę oraz wino. W pałacu znajdowały się toalety oraz łazienki z bieżącą wodą. Ściany zdobiły kolorowe freski przedstawiające sceny rodzajowe oraz mitologiczne, dzikie zwierzęta i fantazyjne rośliny.
Malia: Na zdjęciu znajdują się lekko zarośnięte kamienne ruiny. W oddali znajdują się zarośla, miasto oraz wysokie porośnięte roślinnością góry. _{Indeks dolny Fragment ruin pałacu w Malii.
Źródło: Steffen Löwe, Wikimedia Commons, licencja: CC BY 3.0.}

Według mitycznych podań właścicielem zamku w Malii był Sarpedon, brat króla Minosa. Pałac powstał w XIX wieku p.n.e., Mykeńczycy zburzyli go około 1420 r. p.n.e. Mieszkańcy pałacu korzystali z systemu kanalizacji. Jednym z ciekawszych obiektów, który dotrwał do czasów współczesnych, jest Kernos, czyli okrągły kamień ofiarny z wgłębieniem na owoce, które mieszkańcy pałacu składali w ofierze jako dary dziękczynne za udane zbiory.
ośrodki kultury mykeńskiej (1700‑1200 lat p.n.e.):
Pylos: Na zdjęciu znajduje się stanowisko archeologiczne osłonięte zadaszoną konstrukcją, która osłania ruiny. Wokół stanowiska rosną drzewa. Pomiędzy ruinami spacerują ludzie. _{Indeks dolny Źródło: Fæ, Wikimedia Commons, licencja: CC BY‑SA 3.0.}

Miejscowość Pylos powstała w okresie mykeńskim. W przeciwieństwie do innych budowli mykeńskich tutejsza cytadela z XV w. p.n.e. nie posiadała potężnych murów obronnych. Kamienne ściany budynków mieszkalnych od wewnątrz były pokryte tynkiem i drewnianą boazerią. Wnętrze cytadeli kryło między innymi archiwa z glinianymi tabliczkami zapisanymi pismem linearnym B. Do dziedzińca przylegała łazienka, w której do naszych czasów zachowała się terakotowa wanna. Współczesna popularna nazwa twierdzy, czyli „pałac Nestora”, nawiązuje do jednego z bohaterów Iliady Homera, uczestnika wyprawy Achajów przeciwko Troi.
Tyryns: Na zdjęciu znajduje się malowidło przedstawiające dwie postacie jadące w rydwanie. Mają one czarne kręcone włosy i są ubrane w jasne szaty. _{Indeks dolny Źródło: Wikimedia Commons, licencja: domena publiczna.}

Masywna i surowa cytadela w Tyrynsie pochodzi z czasów mykeńskich. W jednym z jej budynków badacze odnaleźli interesujący fresk, który przedstawia damy podczas przejażdżki rydwanem. Arystokratki, wzorem swoich odpowiedniczek z czasów minojskich, nosiły charakterystycznie fryzury zaczesane do góry i ozdobione biżuterią. Lekkie, dwukołowe i dwumiejscowe mykeńskie rydwany dowodzą wysokich umiejętności obróbki drewna. Niemniej pojazdy były mało zwrotne i łatwo traciły równowagę, na kamienistych i górzystych szlakach często ulegały uszkodzeniom. Dlatego mykeńscy kowale wzmacniali stabilność rydwanów, wytwarzając metalowe wzmocnienia do kół.
Mykeny: Na zdjęciu znajduje się makieta ruin miasta otoczonego murami. Otoczone jest kamiennymi wzgórzami. _{Indeks dolny Źródło: Qwqchris, Wikimedia Commons, licencja: CC BY‑SA 3.0.}

Główny ośrodek cywilizacji Achajów znajdował się w Mykenach. Władcy Myken stworzyli na wysokim wzgórzu potężną cytadelę. Otaczają ją mury długości 900 m zbudowane z potężnych bloków skalnych. Według późniejszych Greków mury nie były dziełem ludzi, ale cyklopów. Do wnętrza twierdzy prowadziły masywne bramy. Lwią Bramę, największą z nich i zachowaną do czasów współczesnych, zdobią płaskorzeźby dwóch lwic. Wewnątrz murów, poniżej pałacu, znajdują się groby szybowe, w których pochowano zmarłych wraz z dobytkiem. Twierdza w Mykenach pełniła funkcję nie tylko ośrodka władzy, ale także ważnego centrum kultury, rzemiosła i handlu.
Ateny: Na zdjęciu znajduje się Ateny. W ich centrum znajduje się umocnione wzgórze pokryte kamiennymi świątyniami posiadającymi liczne kolumny. Niektóre świątynie otoczone są współczesnymi rusztowaniami i dźwigami. Wokół wzgórza znajdują się liczne domy, między którymi rosną drzewa. Przed wzgórzem znajdują się ruiny kamiennego akweduktu. W oddali znajdują się wzgórza. _{Indeks dolny Źródło: Wikimedia Commons, licencja: CC BY‑SA 3.0.}

Ateński Akropol, czyli reprezentacyjne wzgórze świątynne, słynie z zabudowy pochodzącej z czasów Grecji klasycznej. Jednakże badanie archeologiczne potwierdziły, że już w okresie mykeńskim istniała tutaj cytadela. Z Aten pochodził Tezeusz, grecki heros i król, bohater licznych mitów związanych między innymi z Kretą i legendarnym królem Minosem.
Teby: Na zdjęciu znajdują się mocno zarośnięte kamienny ruiny. _{Indeks dolny Źródło: Nefasdicere, Wikimedia Commons, licencja: CC BY‑SA 3.0.}

Kadmea, czyli miasto założone przez mitologicznego króla Tyru Kadmosa w Beocji, dało początek późniejszym Tebom, jednemu z najważniejszych ośrodków kultury helleńskiej. W okresie mykeńskim na wzgórzu powstała cytadela. Pozostały po niej imponującej wielkości kamienne fundamenty.
Jolkos: Obraz przedstawia półnagą kobietę stojącą w jaskini. Ma ona długie związane ciemne włosy. Ściska ona dwójkę półnagich dzieci. W lewej ręce trzyma sztylet i odwraca się wpatrując się w wejście do jaskini. _{Indeks dolny Medea, obraz pędzla francuskiego malarza z XIX w. Eugène`a Delacroix, olej na płótnie.
Źródło: Wikimedia Commons, licencja: domena publiczna.}

Miejscowość Jolkos w Tesalii związana jest z mityczną opowieścią o wyprawie argonautów po złote runo. Stąd właśnie pochodzić miał jej przywódca, król Jazon, syn Ajzona, króla Jolkos. Argonauci dotarli na wybrzeża Morza Czarnego i aż na Kaukaz. Przy pomocy tamtejszej królowej Kolchidy Medei, która zakochała się w Jazonie, ostatecznie zdobyli złote runo. Kochankowie osiedli w Koryncie, ale ich szczęście nie trwało długo, gdyż Jazon związał się z córką króla Koryntu. Zrozpaczona i wściekła Medea zabiła dwoje własnych dzieci, które miała z Jazonem.
Ilion: Na zdjęciu znajdują się kamienne ruiny budowli oraz chodniki porośnięte trawą i drzewami. _{Indeks dolny Pozostałości Troi (II warstwa).
Źródło: Jorge Láscar, Wikimedia Commons, licencja: CC BY 2.0.}

Pozostałości starożytnej Troi, albo inaczej Ilionu, znajdują się na wybrzeżach współczesnej zachodniej Turcji. Miasto w VIII lub IX w. p.n.e. rozsławił Homer, który w eposie Iliada opisał okoliczności zdobycia Troi przez Achajów. Wykopaliska na terenie dawnej Troi rozpoczął w latach 70. XIX w. jeden z pionierów archeologii, niemiecki badacz Heinrich Schliemann. W sumie badanie archeologiczne potwierdziły istnienie aż dziewięciu miast założonych w tym miejscu. Troja opisana przez Homera było najprawdopodobniej szóstym lub siódmym z kolei.

tło
ludy greckie:
Dorowie
Eolowie i Arkadyjczycy
Jonowie
plemiona północno‑zachodnie
rzeki+granice
ośrodki kultury minojskiej (2000‑1500 lat p.n.e.):
Fajstos: Zdjęcie przedstawia kamienny korytarz, przy którego ścianie stoją liczne zniszczone wazy. _{Indeks dolny Źródło: Olaf Tausch, Wikimedia Commons, licencja: CC BY 3.0.}

Minojski pałac w Fajstos wzniesiony między 2000 a 1900 p.n.e., podobnie jak rezydencja władców w Knossos, powstał wokół obszernego centralnego dziedzińca. Ze względu na ukształtowanie terenu zabudowania otaczają dziedziniec tylko z trzech stron. Przy drugim, nieco mniejszym placu znajdowały się magazyny. Do przechowywania żywności służyły wielkie, sięgające nawet dwóch metrów wysokości gliniane naczynia zwane pitosami. Mieszkańcy pałacu składowali w nich na przykład wodę, oliwę i zboże. Mieszkańcy Grecji wykorzystywali podobne naczynia do gromadzenia różnego rodzaju produktów rolnych jeszcze w XIX wieku. Spośród licznych przykładów zabytkowej ceramiki archeolodzy odnaleźli w Fajstos słynny dysk ozdobiony tajemniczymi znakami i rysunkami. Ilustracje ukazują ludzkie głowy, przedmioty codziennego użytku oraz okręty.
Knossos: Ilustracja przedstawia Pałac w Knossos. Jest to ogromny jasny kompleks budynków otoczony wzgórzami parkami i lasem. Składa się z licznym fragmentów wzmocnionych czerwonymi kolumnami. Pomiędzy zabudowaniami znajdują się liczne place, po których spacerują ludzie. _{Indeks dolny Źródło: Mmoyaq, Wikimedia Commons, licencja: CC BY‑SA 3.0.}

Rozległy pałac w Knossos z II tys. p.n.e. przypomina prawdziwy labirynt, na który składają się liczne pomieszczenia, korytarze, apartamenty i komnaty rozmieszczone wokół obszernego centralnego dziedzińca. Twórcy pałacu starali się dostosować położenie poszczególnych pomieszczeń do naturalnego ukształtowania terenu. Mieszkańcy budowli, otoczeni morzami i dysponujący wielką flotą, najwyraźniej czuli się tutaj bezpiecznie, gdyż wokół niej nie powstały mury obronne. Pałac w Knossos pełnił funkcję rezydencji władcy, ale też jednocześnie stanowił centrum życia społecznego, politycznego i gospodarczego. W obrębie pałacu działały warsztaty, zaś w magazynach gromadzono daniny składane przez poddanych: zboże, oliwę oraz wino. W pałacu znajdowały się toalety oraz łazienki z bieżącą wodą. Ściany zdobiły kolorowe freski przedstawiające sceny rodzajowe oraz mitologiczne, dzikie zwierzęta i fantazyjne rośliny.
Malia: Na zdjęciu znajdują się lekko zarośnięte kamienne ruiny. W oddali znajdują się zarośla, miasto oraz wysokie porośnięte roślinnością góry. _{Indeks dolny Fragment ruin pałacu w Malii.
Źródło: Steffen Löwe, Wikimedia Commons, licencja: CC BY 3.0.}

Według mitycznych podań właścicielem zamku w Malii był Sarpedon, brat króla Minosa. Pałac powstał w XIX wieku p.n.e., Mykeńczycy zburzyli go około 1420 r. p.n.e. Mieszkańcy pałacu korzystali z systemu kanalizacji. Jednym z ciekawszych obiektów, który dotrwał do czasów współczesnych, jest Kernos, czyli okrągły kamień ofiarny z wgłębieniem na owoce, które mieszkańcy pałacu składali w ofierze jako dary dziękczynne za udane zbiory.
ośrodki kultury mykeńskiej (1700‑1200 lat p.n.e.):
Pylos: Na zdjęciu znajduje się stanowisko archeologiczne osłonięte zadaszoną konstrukcją, która osłania ruiny. Wokół stanowiska rosną drzewa. Pomiędzy ruinami spacerują ludzie. _{Indeks dolny Źródło: Fæ, Wikimedia Commons, licencja: CC BY‑SA 3.0.}

Miejscowość Pylos powstała w okresie mykeńskim. W przeciwieństwie do innych budowli mykeńskich tutejsza cytadela z XV w. p.n.e. nie posiadała potężnych murów obronnych. Kamienne ściany budynków mieszkalnych od wewnątrz były pokryte tynkiem i drewnianą boazerią. Wnętrze cytadeli kryło między innymi archiwa z glinianymi tabliczkami zapisanymi pismem linearnym B. Do dziedzińca przylegała łazienka, w której do naszych czasów zachowała się terakotowa wanna. Współczesna popularna nazwa twierdzy, czyli „pałac Nestora”, nawiązuje do jednego z bohaterów Iliady Homera, uczestnika wyprawy Achajów przeciwko Troi.
Tyryns: Na zdjęciu znajduje się malowidło przedstawiające dwie postacie jadące w rydwanie. Mają one czarne kręcone włosy i są ubrane w jasne szaty. _{Indeks dolny Źródło: Wikimedia Commons, licencja: domena publiczna.}

Masywna i surowa cytadela w Tyrynsie pochodzi z czasów mykeńskich. W jednym z jej budynków badacze odnaleźli interesujący fresk, który przedstawia damy podczas przejażdżki rydwanem. Arystokratki, wzorem swoich odpowiedniczek z czasów minojskich, nosiły charakterystycznie fryzury zaczesane do góry i ozdobione biżuterią. Lekkie, dwukołowe i dwumiejscowe mykeńskie rydwany dowodzą wysokich umiejętności obróbki drewna. Niemniej pojazdy były mało zwrotne i łatwo traciły równowagę, na kamienistych i górzystych szlakach często ulegały uszkodzeniom. Dlatego mykeńscy kowale wzmacniali stabilność rydwanów, wytwarzając metalowe wzmocnienia do kół.
Mykeny: Na zdjęciu znajduje się makieta ruin miasta otoczonego murami. Otoczone jest kamiennymi wzgórzami. _{Indeks dolny Źródło: Qwqchris, Wikimedia Commons, licencja: CC BY‑SA 3.0.}

Główny ośrodek cywilizacji Achajów znajdował się w Mykenach. Władcy Myken stworzyli na wysokim wzgórzu potężną cytadelę. Otaczają ją mury długości 900 m zbudowane z potężnych bloków skalnych. Według późniejszych Greków mury nie były dziełem ludzi, ale cyklopów. Do wnętrza twierdzy prowadziły masywne bramy. Lwią Bramę, największą z nich i zachowaną do czasów współczesnych, zdobią płaskorzeźby dwóch lwic. Wewnątrz murów, poniżej pałacu, znajdują się groby szybowe, w których pochowano zmarłych wraz z dobytkiem. Twierdza w Mykenach pełniła funkcję nie tylko ośrodka władzy, ale także ważnego centrum kultury, rzemiosła i handlu.
Ateny: Na zdjęciu znajduje się Ateny. W ich centrum znajduje się umocnione wzgórze pokryte kamiennymi świątyniami posiadającymi liczne kolumny. Niektóre świątynie otoczone są współczesnymi rusztowaniami i dźwigami. Wokół wzgórza znajdują się liczne domy, między którymi rosną drzewa. Przed wzgórzem znajdują się ruiny kamiennego akweduktu. W oddali znajdują się wzgórza. _{Indeks dolny Źródło: Wikimedia Commons, licencja: CC BY‑SA 3.0.}

Ateński Akropol, czyli reprezentacyjne wzgórze świątynne, słynie z zabudowy pochodzącej z czasów Grecji klasycznej. Jednakże badanie archeologiczne potwierdziły, że już w okresie mykeńskim istniała tutaj cytadela. Z Aten pochodził Tezeusz, grecki heros i król, bohater licznych mitów związanych między innymi z Kretą i legendarnym królem Minosem.
Teby: Na zdjęciu znajdują się mocno zarośnięte kamienny ruiny. _{Indeks dolny Źródło: Nefasdicere, Wikimedia Commons, licencja: CC BY‑SA 3.0.}

Kadmea, czyli miasto założone przez mitologicznego króla Tyru Kadmosa w Beocji, dało początek późniejszym Tebom, jednemu z najważniejszych ośrodków kultury helleńskiej. W okresie mykeńskim na wzgórzu powstała cytadela. Pozostały po niej imponującej wielkości kamienne fundamenty.
Jolkos: Obraz przedstawia półnagą kobietę stojącą w jaskini. Ma ona długie związane ciemne włosy. Ściska ona dwójkę półnagich dzieci. W lewej ręce trzyma sztylet i odwraca się wpatrując się w wejście do jaskini. _{Indeks dolny Medea, obraz pędzla francuskiego malarza z XIX w. Eugène`a Delacroix, olej na płótnie.
Źródło: Wikimedia Commons, licencja: domena publiczna.}

Miejscowość Jolkos w Tesalii związana jest z mityczną opowieścią o wyprawie argonautów po złote runo. Stąd właśnie pochodzić miał jej przywódca, król Jazon, syn Ajzona, króla Jolkos. Argonauci dotarli na wybrzeża Morza Czarnego i aż na Kaukaz. Przy pomocy tamtejszej królowej Kolchidy Medei, która zakochała się w Jazonie, ostatecznie zdobyli złote runo. Kochankowie osiedli w Koryncie, ale ich szczęście nie trwało długo, gdyż Jazon związał się z córką króla Koryntu. Zrozpaczona i wściekła Medea zabiła dwoje własnych dzieci, które miała z Jazonem.
Ilion: Na zdjęciu znajdują się kamienne ruiny budowli oraz chodniki porośnięte trawą i drzewami. _{Indeks dolny Pozostałości Troi (II warstwa).
Źródło: Jorge Láscar, Wikimedia Commons, licencja: CC BY 2.0.}

Pozostałości starożytnej Troi, albo inaczej Ilionu, znajdują się na wybrzeżach współczesnej zachodniej Turcji. Miasto w VIII lub IX w. p.n.e. rozsławił Homer, który w eposie Iliada opisał okoliczności zdobycia Troi przez Achajów. Wykopaliska na terenie dawnej Troi rozpoczął w latach 70. XIX w. jeden z pionierów archeologii, niemiecki badacz Heinrich Schliemann. W sumie badanie archeologiczne potwierdziły istnienie aż dziewięciu miast założonych w tym miejscu. Troja opisana przez Homera było najprawdopodobniej szóstym lub siódmym z kolei.

Mapa przedstawia Grecję oraz zachodnią część Azji Mniejszej w drugim tysiącleciu przed naszą erą i w okresie wieków ciemnych.

Źródło: Contentplus.pl, licencja: CC BY-SA 3.0.

Polecenie 1

Wyjaśnij, w jaki sposób warunki geograficzne wpłynęły na życie codzienne Minojczyków i Mykeńczyków.

Polecenie 2

Wskaż wątki mitologiczne, które wiążą się z budowlami lub miejscowościami stworzonymi przez Minojczyków i Mykeńczyków.

Trenuj i ćwicz

Ćwiczenie 1

Spośród podanych przykładów wybierz zabytek związany z kulturą minojską. Uzasadnij swój wybór, odwołując się do trzech elementów charakterystycznych dla sztuki Minojczyków.

RjYg33lAUpJuj

Wikimedia Commons, licencje: domena publiczna, CC BY‑SA 4.0. Leporello78, Jean Housen, Mickapr

Rzpjyoje9RtPw

Ćwiczenie 1

R1AE2cT0Gl8t4

Ćwiczenie 2

R1TNSEVLD2HQB

Ćwiczenie 3

Zapoznaj się z mapą i wykonaj polecenie.

Zapoznaj się z opisem mapy i wykonaj polecenie.

R1D9O6OD9P6XD

Mapa przedstawia północną część morza Śródziemnego. Na fioletowo został na niej zaznaczony obszar południowozachodniego wybrzeża Azji Mniejszej, południowych wysp Egejskich, Krety, południowego Peloponezu, południowych wysp Jońskich, wschodniej Sycylii oraz obszar morski pomiędzy tymi terenami. — Mapa północnej część Morza Śródziemnego.
Źródło: Contentplus.pl na podstawie Mexicano, licencja: CC BY-SA 3.0.

R1H3evKv4ThE7

R4uPc0w8azAUI

Ćwiczenie 4

Na podstawie mapy oraz własnej wiedzy uzupełnij tabelę.

R16j0V4bXoAFo

Ilustracja — Źródło: Contentplus.pl, licencja: CC BY-SA 3.0.

R15X4K27U4NZ6

RbkvU5tPR2qF8

Polecenie 3

Zapoznaj się z filmem i wykonaj kolejne polecenia.

R1L1ULPOK3POU

Upadek kultury minojczyków. Źródło: ZPE.

Polecenie 4

Wyjaśnij, co spowodowało upadek cywilizacji minojskiej. Opisz ten upadek.

Polecenie 5

Niektórzy badacze wiążą legendę o zatopionym mieście Atlantydzie z upadkiem kultury minojskiej. Czy zgadzasz się z tą teorią? Odpowiedź uzasadnij.

Ćwiczenie 5

Zapoznaj się z ilustracjami i wykonaj polecenia.

Pałac 1

R113kBQdAHPMr

Ilustracja przedstawia naszkicowany plan miasta Tyryns. Ma ono grube mury obronne i liczne fortyfikacje broniące dostępu do jego głównej części. Po prawej stronie miasta widoczny jest plac. — Źródło: Gustav Ebe, Wikimedia Commons, domena publiczna.

Pałac 2

RGCBV9MNUX48c

NA zdjęciu znajduje się drewniana makieta pałacu w Knossos. Jest to bardzo duży kompleks dość niskich i masywnych budynków. — Źródło: Corvax, Wikimedia Commons, domena publiczna.

R1S0XYtozpfGa

RADOQIjnJc7PB

Ćwiczenie 5

R1KyDoidE2Jg9

Ćwiczenie 6

Zapoznaj się z ilustracją i wykonaj polecenia.

R14Y04OdMCLvr

R1GRrTwWhqjFe

RDlJOmcriOR1m

R13xME4ke6NLA

Ćwiczenie 6

Słownik

arystokracja

warstwa będąca elitą społeczną, legitymująca się określonym urodzeniem, często też majątkiem; grupa dążąca do zamykania się; inaczej też władza najlepszych (od gr. áristos, l. mn. áristoi – najlepszy, najlepsi; kratós – siła, władza).

cyklopi

(z gr. Kyklopes – okrągłoocy) według mitologii greckiej olbrzymy o jednym oku pośrodku czoła; cyklopom przypisywano w starożytności wzniesienie budowli z potężnych bloków skalnych zwanych cyklopowymi murami

polis

(gr. polis – miasto, ojczyzna, państwo; lm. poleis) niezależna wspólnota obywateli zamieszkująca określony obszar; forma organizacji politycznej występująca w starożytnej Grecji

wanaks

(gr. wanaks) tak Mykeńczycy określali królów i przywódców

Wieki Ciemne

okres w dziejach starożytnej Grecji między XII a IX w. p.n.e.; nazwa nadana przez archeologów ze względu na zauważalny w tym okresie upadek kultury materialnej (w tym zanik znajomości pisma) i regres demograficzny

Geograficzne uwarunkowania narodzin cywilizacji starożytnej Grecji

Greckie poleis