Świat po II wojnie światowej 1945 - 1956
Walka o dominację. Konflikty zimnowojenne w latach 60‑tych i 70‑tych XX wieku.
Najbardziej niebezpiecznym okresem zimnej wojny, kiedy realna była groźba wybuchu III wojny światowej, stał się konflikt w Korei w latach 1950–1953. Przed I wojną światową Korea należała do imperium japońskiego. W 1945 r. jej północną część zajęły wojska sowieckie, a południową – amerykańskie. Powstały dwa państwa koreańskie, a ten rejon świata stał się kolejną areną zimnowojennych zmagań.
Przeanalizujesz przyczyny wybuchu wojny w Korei.
Ocenisz, czy faktycznie konflikt kubański mógł zagrozić całemu ówczesnemu światu.
Wyjaśnisz znaczenie wojny w Wietnamie dla powojennego pokoju.
Jeden naród, dwa państwa
Po kapitulacji Japonii w 1945 r. Koreę podzielono na dwie strefy okupacyjne z granicą na 38 równoleżniku. Miała obowiązywać jedynie do czasu utworzenia samodzielnych władz koreańskich. W 1948 r. w obu strefach przeprowadzono odrębne wybory. Przy pomocy Kremla na północy zwyciężyli komuniści, a na południu, gdzie nad przebiegiem głosowania czuwali przedstawiciele aliantów zachodnich – zwolennicy demokratycznej republiki. W rezultacie proklamowano dwa państwa: Koreańską Republikę Ludowo‑Demokratyczną (KRLD; Korea Północna) i Republikę Korei (Korea Południowa). Wojska radzieckie i amerykańskie wycofały się, co dało krótkotrwałe złudzenie rozwiązania kwestii koreańskiej.
W czerwcu 1950 r. północnokoreański dyktator Kim Ir Sen pod pretekstem zjednoczenia Korei rozpoczął inwazję na południe. Komunistyczne wojska Koreańskiej Republiki Ludowo‑Demokratycznej były dwukrotnie liczniejsze, miały sześciokrotną przewagę w lotnictwie, siedmiokrotną w broni pancernej oraz wsparcie ZSRS. W krótkim czasie zajęły niemal cały półwysep. Rada Bezpieczeństwa ONZ podjęła decyzję o wysłaniu do Korei wojsk międzynarodowych. Niemal w całości składały się one z żołnierzy amerykańskich, a dowodził nimi gen. Douglas MacArthur. Siły ONZ wylądowały 15 września 1950 r. w rejonie Inchon. W ciągu kilku tygodni rozbiły armię północnokoreańską i wkroczyły do Korei Północnej. Po stronie Koreańskiej Republiki Ludowo‑Demokratycznej walczyło wówczas kilka tysięcy żołnierzy radzieckich, głównie lotników. Jednakże ani ZSRS, ani USA nie ogłosiły stanu wojny między sobą.
Rada Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych to jeden z sześciu głównych organów ONZ. Jest odpowiedzialna za utrzymanie pokoju i bezpieczeństwa na świecie. Zwykle podejmuje uchwały większością 9 głosów spośród 15 członków (stałych i niestałych). W przypadku spraw innych do ważności uchwały wymagane są głosy wszystkich członków stałych. Przyjęło się jednak, że uchwała może zostać przyjęta także w wypadku, gdy żaden z nich nie wyrazi sprzeciwu. Po raz pierwszy zastosowano tę zasadę w 1950 r. w związku z interwencją w Korei. Wtedy członkami stałymi Rady były: Stany Zjednoczone, Francja, Wielka Brytania, ZSRS i Republika Chińska, czyli Tajwan pod wodzą Czang Kai Szeka. Chińska Republika Ludowa uzyskała członkostwo dopiero w 1971 r., co wpłynęło na zmianę układu sił w Radzie i jej decyzje dotyczące rejonu Dalekiego Wschodu.
Chiny „wspierają” Koreę Północną
W połowie października do konfliktu włączyły się komunistyczne Chiny. Formalnie Chińska Republika Ludowa nie brała udziału w wojnie, jej władze zezwoliły jedynie na to, by granicę z Koreą przekroczyła „ochotnicza” armia, licząca ponad 400 tys. żołnierzy. Sytuacja strategiczna zmieniła się na niekorzyść wojsk interwencyjnych, które z kolei zostały zmuszone do odwrotu. Choć fałszywość zapewnień rządu chińskiego o niezainteresowaniu konfliktem była oczywista, władze Stanów Zjednoczonych nie zdecydowały się na zaatakowanie Chin, gdyż nie chciały dopuścić do eskalacji wojny. Obawiano się, że takie działanie sprowokowałoby odpowiedź ZSRS, co w rezultacie doprowadziłoby do wybuchu III wojny światowej.
W 1953 r. zmarł Józef Stalin. Śmierć dyktatora i związana z nią niepewna sytuacja na szczytach władzy w ZSRS przyspieszyły zakończenie wojny koreańskiej. W dniu 27 lipca 1953 r. zawarto rozejm. Linia rozgraniczająca państwa koreańskie miała ponownie przebiegać wzdłuż 38 równoleżnika. Ostateczny podział Korei stał się faktem. Pilnie strzeżona południowa granica Koreańskiej Republiki Ludowo‑Demokratycznej stała się jeszcze jednym odcinkiem żelaznej kurtyny.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/RSw1zGPYHtiVA
Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Wojna w Korei.
Zapoznaj się z mapą, a następnie wykonaj polecenia.
Stroną atakującą były oddziały Korei Północnej, które zaatakowały miasto, wykorzystując czołgi T‑34. Nieposiadający broni przeciwpancernej żołnierze Korei Południowej musieli się wycofać. Podczas odwrotu dowództwo podjęło pochopną decyzję o wysadzeniu mostu na rzece Han, w wyniku czego duża liczba żołnierzy południowokoreańskich dostała się do niewoli. Tedzon. 7–20 lipca 1950
Tedzon było ważnym węzłem komunikacyjnym, bronionym przez połączone siły Korei Południowej i amerykańskiej 24 Dywizji Piechoty. Bitwa pod Tedzon zakończyła się zwycięstwem oddziałów północnokoreańskich, w wyniku którego amerykańska 24 DP została rozbita, a jej dowódca gen. Dean zginął. Była to najcięższa porażka oddziałów amerykańskich w tej fazie wojny. Inczhon. 15–19 września 1950
15 września flota sił ONZ dotarła do Inczhon. Pod osłoną ognia artyleryjskiego z krążowników i niszczycieli oraz przy wsparciu lotnictwa bombardującego pozycje oddziałów północnokoreańskich amerykańska piechota morska przeprowadziła udany desant. Jeszcze tego samego dnia oddziały ONZ dotarły do Inczhon. Do walk włączyły się oddziały południowokoreańskie, a amerykański desant lotniczy opanował lotnisko Kimpo, co przyspieszyło opanowanie Inczhon. Yalu Jiang. 2. połowa listopada 1950 r.
Bitwa stoczona pomiędzy chińską 13 Grupą Armii a amerykańską 8 Armią i siłami Korei Południowej na południe od rzeki Yalu Jiang. Wojska chińskie zagrodziły drogę maszerującym na północ oddziałom MacArthura i wciągnęły je w pułapkę. W wyniku tego II Korpus południowokoreański został rozbity, a część sił amerykańskich została okrążona. Oddziały chińskie dążyły do całkowitego okrążenia 8 Armii, której główne siły zdołały się jednak wycofać dzięki przewadze technicznej.
Wymień miejsca lądowania wojsk amerykańskich podczas wojny koreańskiej.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/R1K9iHHAEoxRY
Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Wojna w Korei.
Porównaj sytuację Niemiec i Korei po zakończeniu II wojny światowej. Jakie podobieństwa i różnice zauważasz?
Film dostępny pod adresem /preview/resource/RPH89Ygcy1uj7
Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Warunki walki, ofiary i straty w wojnie koreańskiej.
Dlaczego prowadzenie wojny na Półwyspie Koreańskim wiązało się z trudnościami?
Kryzys kubański
W 1953 r. stanowisko I sekretarza Komunistycznej Partii Związku Sowieckiego objął Nikita Chruszczow. Zadeklarował on chęć polepszenia stosunków z Zachodem i „pokojowego współistnienia”. Była to jednak tylko propaganda. Związek Sowiecki nie zrezygnował bowiem z umacniania swojej pozycji na świecie ani z walki o wpływy. Przejawiało się to przede wszystkim wspieraniem ruchów komunistycznych, głównie w krajach Trzeciego Świata, gdzie łatwiej przyjmowano ideologię komunistyczną. Zaopatrując w sprzęt, szkoląc i wspomagając materialnie rewolucjonistów w różnych częściach globu, Rosjanie starali się wzmocnić swoją pozycję strategiczną względem Stanów Zjednoczonych. Kolejną po Korei okazją była rewolucja na Kubie. Jednak tym razem świat stanął na krawędzi wojny atomowej.
Kubańska droga do komunizmu
Kuba była niepodległą republiką od 1902 r., ale pozostawała pod politycznymi i gospodarczymi wpływami Stanów Zjednoczonych. Podczas gdy w latach 20. XX w. w USA panowała prohibicja, Kuba stała się dla Amerykanów doskonałym miejscem nie tylko wypoczynku i rozrywek, ale także biznesu (często nielegalnego i mającego podłoże mafijne). Hawana z szybko powstającymi kasynami i klubami nocnymi, w których nie obowiązywał zakaz sprzedaży alkoholu, była żywym symbolem dekadencji. Neokolonialne władze kubańskie nie przeszkadzały w tej działalności. Miejscowi politycy sami często czerpali korzyści finansowe z istniejącej sytuacji. Kubą kierowały proamerykańskie rządy, a same Stany Zjednoczone nie cofały się przed ingerencją w wewnętrzne sprawy wyspy. W 1952 r. w wyniku zbrojnego zamachu stanu władzę objął tu dyktator Fulgencio Batista, który wprowadził brutalny reżim. Na czele niezadowolonych zwolenników demokracji stanął młody Fidel Castro. W 1959 r. szybko rosnące szeregi oddziałów partyzanckich dowodzonych przez niego i Ernesta „Che” Guevarę pokonały wojska dyktatora i zmusiły go do opuszczenia wyspy. Władzę przejęli stronnicy Castro.
Szybko okazało się jednak, że starą dyktaturę zastąpiła nowa – komunistyczna. Castro wkrótce rozprawił się ze swoimi dawnymi sojusznikami, z którymi walczył pod hasłami demokracji i swobód obywatelskich. Wprowadził system totalitarny, znacjonalizował gospodarkę, skolektywizował rolnictwo, rozwiązał partie opozycyjne, a ich przywódców pozamykał w więzieniach lub zmusił do emigracji. Budziło to zarówno sprzeciw Kubańczyków, jak i zaniepokojenie na świecie. Dla Amerykanów dodatkowym argumentem za interwencją była podjęta przez rząd Castro decyzja o nacjonalizacji działających na Kubie firm północnoamerykańskich. Jesienią 1960 r. władze USA nałożyły embargo na handel z Kubą, a na początku stycznia następnego roku zerwały z nią stosunki dyplomatyczne.
W obawie przed umacniającym się komunizmem w pobliżu swoich granic Amerykanie zaczęli działać. Wraz ze zwolennikami reżimu Batisty, którzy wyemigrowali do Stanów Zjednoczonych, podjęli próbę obalenia Castro. Plan był prosty: na południowej Kubie miał wylądować desant morski złożony z wyszkolonych przez CIA imigrantów wspieranych przez amerykańskich najemników, a poprzedzać go miały akty sabotażu oraz kampania dezinformacyjna. Amerykanie chcieli, by oficjalnie to sami Kubańczycy obalili rząd Fidela Castro w wyniku ogólnonarodowego powstania. Inwazja w Zatoce Świń rozpoczęła się 17 kwietnia 1961 r., ale zamach stanu – wskutek braku poparcia społeczeństwa, które jeszcze nie odwróciło się od komunistów – nie powiódł się i został stłumiony po trzech dniach. W efekcie tych wydarzeń władze kubańskie zacieśniły współpracę z ZSRS. Związek Sowiecki przekazywał reżimowi Fidela Castro broń i sprzęt wojskowy, ponieważ chciał zbudować blisko USA własny przyczółek.
Świat na krawędzi wojny
Dla ZSRS wsparcie reżimu Castro na Kubie miało na celu nie tylko umocnienie komunistycznych rządów oraz pomoc Kubańczykom w przypadku ewentualnych kolejnych „imperialistycznych” prób interwencji. Równie istotnym celem było zdobycie przez Związek Sowiecki równowagi w nuklearnym pojedynku z USA. W maju 1962 r. Nikita Chruszczow uzgodnił z Fidelem Castro szczegóły operacji „Anadyr”. Zakładała ona m.in., że Sowieci po kryjomu zainstalują na Kubie pociski balistyczne średniego zasięgu, dzięki którym będą mogli bezpośrednio zagrozić blisko połowie terytorium Stanów Zjednoczonych. Uzupełnienie zbrojnego arsenału miało też stanowić kilkadziesiąt sowieckich bombowców Ił‑28.
Amerykańskie samoloty szpiegowskie odkryły jednak w połowie października 1962 r. na Kubie sowieckie wyrzutnie rakietowe, które miały ułatwić Związkowi Sowieckiemu atak jądrowy na Stany Zjednoczone. Prezydent John Fitzgerald Kennedy zażądał ich usunięcia, a także zarządził blokadę morską Kuby i rozpoczął przygotowania do inwazji. 23 października 1962 r. Kennedy wydał oświadczenie:
Proklamacja prezydenta Johna F. Kennedy’ego w sprawie blokady Kuby (23 października 1962 r.)Zważywszy, że pokój świata i bezpieczeństwo Stanów Zjednoczonych oraz wszystkich państw amerykańskich zostały zagrożone wskutek zainstalowania na Kubie przez Chiny i Związek Radziecki ofensywnych baz wojskowych łącznie z bazami dla wyrzutni rakiet, których zasięg obejmuje większą część obszaru Ameryki Północnej i Południowej; zważywszy, że wspólna uchwała Kongresu […] stwierdza, że Stany Zjednoczone są zdecydowane – przy pomocy wszelkich środków, jakie mogą się okazać konieczne, nie wyłączając użycia broni – zapobiec rozszerzeniu przez panujący na Kubie reżym marksistowsko‑leninowski, przy użyciu siły lub groźby użycia siły, swej agresywnej lub wywrotowej działalności […], wobec tego ja, John F. Kennedy, prezydent Stanów Zjednoczonych Ameryki […] niniejszym ogłaszam, że siły zbrojne będące pod moim dowództwem otrzymały rozkaz, by uniemożliwić, począwszy od godziny 14.00 czasu Greenwich, dnia 24 października 1962 r. […] – dostarczanie Kubie broni ofensywnej i innych materiałów pomocniczych. […] Każdy statek lub łódź płynące w kierunku Kuby mogą być zatrzymane w celu zidentyfikowania ich bander, sprawdzenia rodzaju ładunku, wyposażenia i zapasów oraz portu przeznaczenia.
Źródło: Proklamacja prezydenta Johna F. Kennedy’ego w sprawie blokady Kuby (23 października 1962 r.). Cytat za: Wiek XX w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii, studentów i uczniów, oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 2002, s. 347.
W tym czasie w kierunku wyspy płynęły już sowieckie okręty m.in. z kolejnymi rakietami i inną bronią. Waszyngton był zdecydowany przeprowadzić bombardowanie Kuby, gdyby Moskwa nie chciała się wycofać i zdemontować wyrzutni. Początkowo Chruszczow w tajnych rozmowach zgodził się wycofać okręty płynące na wyspę, ale szybko zmienił zdanie – uznał, że blokada morska (nazywana eufemistycznie przez Amerykanów „kwarantanną”) jest agresją USA. W obu państwach przygotowywano głowice jądrowe, rakiety oraz bombowce, kilka sowieckich okrętów atomowych opuściło bazę w Murmańsku, Moskwa ogłosiła alarm dla wojsk Układu Warszawskiego, Amerykanie zaś podnieśli stan gotowości bojowej do poziomu DEFCON 2, ostatniego stopnia przed wojną nuklearną. Oba mocarstwa zagroziły użyciem broni jądrowej – świat stanął na krawędzi atomowej zagłady. Wystarczyło, by w atmosferze narastającego napięcia i niepewności dowódca którejś z łodzi podwodnych wydał rozkaz odpalenia rakiet…
Wygrywa dyplomacja i zdrowy rozsądek
Przez kilka dni trwały ożywione negocjacje pomiędzy przywódcami Związku Sowieckiego i Stanów Zjednoczonych. Wiele lat później wydarzenia kryzysu kubańskiego Leopold Unger, wówczas polski korespondent na Kubie, opisywał tak:
Piątek i sobota, 26 i 27. […] Niby wszystko się może jeszcze zdarzyć, ale zwrot jest oczywisty. Nadszedł czas na wielką dyplomację. I rzeczywiście. O prawdziwych szczegółach, m.in. o zasadniczej roli chaotycznej wymiany listów między Kennedym a Chruszczowem, my w Hawanie niczego nie wiemy (później się okaże, że główną rolę w rozwiązaniu kryzysu odegrali w Waszyngtonie sowiecki agent KGB i amerykański dziennikarz). Ale jest depesza o próbie mediacji i listach U Thanta, sekretarza generalnego ONZ, do Kennedy’ego i Chruszczowa. Inna depesza informuje o wymianie listów między Chruszczowem a Bertrandem Russellem. Chruszczow proponuje szczyt z Kennedym. To dobry znak. […] radio Moskwa nadaje tekst listu Chruszczowa z propozycją zdemontowania amerykańskich baz w Turcji w zamian za zdemontowanie baz sowieckich na Kubie. Propozycja – oficjalnie – dla USA nie do przyjęcia. Ale to początek końca. Karaibskiej Hiroszimy nie będzie.
Będzie! O ludzie, krzyczę w telefon, 27 października sowiecka rakieta SAM zestrzeliła amerykański U‑2 nad Kubą. Pilot (major Anderson) nie żyje. Nie wiemy, kto strzelał (dopiero później się dowiemy, że rozkaz wydali miejscowi dowódcy sowieccy), ale wiemy, że będzie gorąco i że cały wysiłek dyplomatów może pójść na marne. Napięcie nagle wzrosło. W Hawanie cisza w eterze, nikt nie wie, co się dzieje, jak zareaguje Waszyngton. Po wszystkim okaże się, że major Anderson będzie jedyną ofiarą kryzysu kubańskiego. I że w chwili jego śmierci właściwie kryzys się skończył.
Niedziela, 28. Chruszczow kapituluje: w zamian za amerykańską obietnicę nieatakowania Kuby Moskwa zdemontuje bazy, wycofa rakiety i eskadrę iliuszynów‑28. […] „Najdłuższy tydzień” skończył się ogólnym happy endem, świat cofnął się znad przepaści.
Cytat za: Leopold Unger, Intruz (fragment), Warszawa 2002, tekst online: kultura.onet.pl [dostęp 20.05.2021].
W końcu zawarto kompromis: Ameryka zrezygnowała z opanowania Kuby, a Rosjanie zdemontowali wyrzutnie i wycofali rakiety. Dla całego świata było to znaczące doświadczenie, uświadamiające dobitnie, jak niewiele brakowało, by rywalizacja Wschód–Zachód doprowadziła do globalnego konfliktu nuklearnego. Kuba pozostała socjalistycznym państwem, rok później (1963 r.) został podpisany układ o ograniczeniu prób atomowych, a następnie w 1968 r. – o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej. Od kryzysu kubańskiego działał także tzw. czerwony telefon łączący Waszyngton i Moskwę, który służył do bezpośredniej komunikacji między przywódcami obu mocarstw i zapobiegania podobnym niebezpiecznym konfliktom w przyszłości.
Zapoznaj się z mapą interaktywną i wykonaj kolejne polecenia.
Każdy statek lub okręt, który płynął w stronę Kuby, miał zostać zatrzymany w celu ustalenia jego tożsamości i sprawdzenia ładunku, wyposażenia, a także portu przeznaczenia. Mógł otrzymać polecenie rzucenia kotwicy i zostać poddany rewizji, mógł także otrzymać nakaz udania się do wyznaczonego miejsca. Ten statek lub okręt, który nie wykonałby lub odmówił podporządkowania się i wykonania otrzymanej instrukcji, miał zostać wzięty w areszt. Przełamanie blokady oznaczało rozpoczęcie działań wojennych między supermocarstwami. Blokada wchodziła w życie 24 października, w środę, o godzinie 14.00 czasu Greenwich. Jeszcze w trakcie prezydenckiego orędzia sekretarz stanu postawił całość sił zbrojnych USA w stan gotowości obronnej trzeciego stopnia (DefCon 3). 24 października Kolegium Szefów Sztabów podniosło stan gotowości do DefCon 2 (był to pierwszy przypadek postawienia amerykańskiego potencjału jądrowego w tak wysoki stopień gotowości).
Źródło: Marzena Ostrowska, Kubański kryzys rakietowy, cz. II (2014), https://wiekdwudziesty.pl/kubanski‑kryzys‑rakietowy‑cz‑ii/ [dostęp 5.05.2015].
Decyzja ta została odebrana przez ZSRS jako akt agresji, a statki obu flot były gotowe do interwencji. Rosnące po obu stronach konfliktu napięcie groziło wybuchem wojny nuklearnej, ale ostatecznie pod wpływem negocjacji oraz nacisków Amerykanów flota sowiecka się wycofała.
Zdjęcie przedstawia wojskowy okręt wojenny. Na burcie numer 537. Niszczyciel USS „Sullivans” przepływający za rufą USS „Grand Canyon” w pobliżu Rhode Island, 29 października 1962 r. Oba statki zostały przydzielone do amerykańskiej blokady morskiej w czasie kryzysu kubańskiego.
Domena publiczna, Wikimedia Commons. Amerykańska blokada powietrzna. Oprócz blokady morskiej Amerykanie wprowadzili także blokadę powietrzną. Amerykańskie samoloty wypatrywały m.in. sowieckich okrętów nawodnych i podwodnych. Przykładem takich działań była akcja przeprowadzona we współpracy z Kanadą – samoloty patrolowe P2V Neptune i P3V Orion oraz superfortece RB‑50 poszukiwały czterech jednostek radzieckich, które wypłynęły na początku października ze swojej bazy. Amerykanie wykorzystywali również samoloty szpiegowskie U‑2, które wykonywały loty nad Kubą. Zestrzelenie 27 października 1962 r. samolotu U‑2 przez radziecką baterię rakietową na Kubie, w czasie najbardziej zaognionych stosunków między USA a ZSRS, wywołało panikę po obu stronach, a media zachodnie nazwały ten dzień „czarną sobotą”.
Na zdjęciu wojskowy samolot w powietrzu. Na ogonie ciąg cyfr i napis NAVY oraz biała gwiazda wpisana w okrąg. Amerykański morski samolot patrolowy P2V Neptune, wykorzystywany także do zwalczania okrętów podwodnych.
Domena publiczna, Wikimedia Commons.
Zdjęcie przedstawia samolot lecący tuż nad płynącym okrętem. Amerykański samolot P‑2H Neptune przelatujący nad sowieckim frachtowcem przewożącym bombowce Ił‑28; grudzień 1962 r.
Domena publiczna, Wikimedia Commons. Lotniskowce amerykańskie. W blokadzie morskiej Kuby uczestniczyły trzy lotniskowce floty amerykańskiej, wśród nich USS „Essex” oraz USS „Enterprise”. Pierwszy brał udział jeszcze w walkach na Pacyfiku podczas II wojny światowej, jak również w działaniach bojowych w trakcie wojny koreańskiej. Przebudowany w 1960 r. na lotniskowiec do zwalczania okrętów podwodnych, mógł przyjąć na swój pokład 82 samoloty. USS „Enterprise” był pierwszą na świecie jednostką tej klasy wyposażoną w napęd jądrowy, co zapewniało mu niemal nieograniczony zasięg działania.
Zdjęcie przedstawia lotniskowiec na morzu. Okręt ma na pokładzie pas startowy, na którym znajduje sie samolot wojskowy. Amerykański lotniskowiec USS „Essex”.
Domena publiczna, Wikimedia Commons. Amerykańskie bazy wojskowe. Kluczowe znaczenie podczas kryzysu kubańskiego odgrywały dwie bazy Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych. Pierwsza z nich, położona na Florydzie, pozwalała kontrolować obszar Zatoki Meksykańskiej i Oceanu Atlantyckiego, a baza lotnictwa Naval Air Station Key West była oddalona o niecałe 150 km na północ od Hawany. Jeszcze większe znaczenie miała Naval Station Guantanamo Bay – baza na terytorium samej Kuby, znajdująca się po obu stronach zatoki Guantánamo. Wojska amerykańskie znalazły się tam w wyniku wojny amerykańsko‑hiszpańskiej w 1898 r. i już zostały, na podstawie umowy zawartej w 1903 r. wydzierżawiły ten teren. Po rewolucji kubańskiej oficjalne władze Kuby uznały bazę za teren okupowany, a umowę za nieprawomocną, nie przyjmowały też opłat za dzierżawę.
Lotnicze zdjęcie przedstawia fragment terenu poprzecinanego siecią dróg. Na fotografii widać także wybrzeże. Na lądzie zbiorniki wodne oraz zabudowania. Widok z lotu ptaka na bazę Naval Air Station Key West.
Domena publiczna, Wikimedia Commons.
W czasie kryzysu kubańskiego Stany Zjednoczone postawiły swoje siły w stan gotowości, i to także w innych państwach.
Na ponad 30 lotniskach cywilnych w USA rozmieszczono bombowce B‑47 Dowództwa Lotnictwa Strategicznego (Strategic Air Command, SAC). Te same samoloty, znajdujące się w dwóch bazach SAC w Hiszpanii, trzech w Maroku i trzech w Wielkiej Brytanii, uzbrojone w bomby jądrowe, czekały w pełnej gotowości na rozkaz startu. W stan pogotowia postawiono także bombowce B‑52 i samoloty‑cysterny KC‑135 Stratotanker, stacjonujące na lotniskach w USA. Uzbrojone w ładunki jądrowe B‑52 zostały skierowane na Pacyfik, Atlantyk, nad Morze Śródziemne i rejon arktyczny, gdzie miały oczekiwać na ewentualny rozkaz lotu nad terytorium ZSRR. W stan gotowości postawiono również uzbrojone myśliwce bombardujące z baz amerykańskich we Francji, Wielkiej Brytanii, Niemczech, Włoszech, Turcji, Korei Południowej, Japonii i na Filipinach. SAC dysponował wówczas trzema rodzajami międzykontynentalnych pocisków balistycznych (Intercontinental Ballistic Missile, ICBM) – Atlas, Titan I i Titan II, oprócz tego inne pociski zostały zainstalowane w Wielkiej Brytanii, Turcji i we Włoszech. Pozycje na północnym Atlantyku zajęło 9 okrętów podwodnych z rakietami balistycznymi Polaris na pokładzie. Stowarzyszenie Amerykańskich Kolei Żelaznych poproszono o przekazanie 375 wagonów‑platform do transportu wojsk. Nad Kubą dwa razy dziennie przelatywały eskadry liczące 8 nisko latających samolotów, inne samoloty prowadziły obserwację radzieckich łodzi podwodnych.
Źródło: Marzena Ostrowska, Kubański kryzys rakietowy, cz. II (2014), https://wiekdwudziesty.pl/kubanski‑kryzys‑rakietowy‑cz‑ii/ [dostęp 5.05.2015]. Sowieckie bazy rakiet IRBM (pośredniego zasięgu) i rakiet MRBM (średniego zasięgu). Waszyngton otrzymał pierwszy sygnał o rozlokowywaniu radzieckich rakiet na Kubie już 12 października, gdy amerykański samolot zwiadowczy wykonał zdjęcie kubańskiej bazy wojskowej San Cristobal, nieco na zachód od Hawany, na którym widać było miejsce ukrycia radzieckich rakiet. W trzy dni później zdjęcia wykonane przez samoloty szpiegowskie U‑2 nie pozostawiały już wątpliwości: Związek Radziecki dostarczył na wyspę rządzoną przez Fidela Castro, odległą o zaledwie 90 mil od wybrzeży USA, rakiety z głowicami nuklearnymi. Zdjęcia lotnicze wykonane nad San Cristobal pokazują ponad wszelką wątpliwość, że są tam budowane wyrzutnie dla tych rakiet.
Źródło: Kryzys karaibski. Przez 13 dni świat był na skraju wojny atomowej (2012), https://www.money.pl/archiwum/wiadomosci/artykul/kryzys;karaibski;przez;13;dni;swiat;byl;na;skraju;wojny;atomowej,238,0,1178094.html [dostęp 5.05.2021].
Pierwsze posiedzenie Komitetu Wykonawczego Kennedy’ego w sprawie zarządzania kryzysem – ExCom (Executive Committee) – odbyło się cztery dni później [22 października – przyp. red.]. Szefowie Sztabów uważali, że rakiety na Kubie w poważny sposób wpłyną na równowagę strategiczną. McNamara był innego zdania: Amerykanie mieli około pięciu tysięcy strategicznych głowic, podczas gdy Związek Sowiecki miał ich tylko trzysta.
Dodatkowych czterdzieści rakiet na Kubie zrobiłoby niewielką strategiczną różnicę. Ale Kennedy uważał, że naruszona zostałaby równowaga polityczna. To zaś było nie do przyjęcia. Generał LeMay przedstawił plan zbombardowania wyspy. Kennedy go odrzucił: oczekiwał na wyniki negocjacji.
Źródło: Rodric Braithwaite, Armagedon i paranoja. Zimna wojna – nuklearna konfrontacja, Kraków 2019, cytat za: O krok od wojny atomowej. Kryzys kubański w 1962 roku (https://ciekawostkihistoryczne.pl/2019/07/18/o‑krok‑od‑wojny‑atomowej‑kryzys‑kubanski‑w-1962‑roku/ [dostęp 18.05.2021].
Ilustracja przedstawia zdjęcie lotnicze terenu wraz z adnotacjami dotyczącymi usytuowania baz wojskowych. Wyrzutnie rakiet w rejonie San Cristobal, 1 listopada 1962 roku. Podpisy na fotografii: missile ready tent – namiot z uzbrojonymi rakietami; fuel trailers – przyczepy z paliwem; former launch positions – poprzednie pozycje startowe; former location of missile ready tents – poprzednia lokalizacja namiotów z uzbrojonymi rakietami.
Domena publiczna, Wikimedia Commons.
Ilustracja przedstawia zdjęcie lotnicze terenu wraz z adnotacjami dotyczącymi usytuowania baz wojskowych. Kompleks wyrzutni rakietowych pocisków balistycznych średniego zasięgu (MRBM), San Cristobal, 14 października 1962 roku. Podpisy na fotografii: nuclear warhead bunker – bunkier z głowicą jądrową; launch area – obszar odpalania głowic; permanent buildings – budynki stałe; open storage – otwarty magazyn; trench – wykop.
Domena publiczna, Wikimedia Commons.
Opisz, w jaki sposób Stany Zjednoczone chciały wymusić na ZSRS wycofanie się ze współpracy militarnej z Kubą.
Wyjaśnij, jaką rolę w kryzysie kubańskim odgrywała broń nuklearna i jaki był jej wpływ na bezpieczeństwo ówczesnego świata.
Wojna w Wietnamie
Wojna pomiędzy Demokratyczną Republiką Wietnamu a francuskimi wojskami kolonialnymi trwała do 1954 roku. Zakończyło ją zdobycie przez oddziały wietnamskiej organizacji Viet Minh, którą kierował charyzmatyczny polityk Ho Chi Minh, twierdzy francuskiej w Dien Bien Phu 7 maja 1954 roku. Na mocy układów w Genewie, zgodnie z propozycjami dyplomatów francuskich i amerykańskich, Wietnam podzielono wzdłuż 17 równoleżnika na dwa państwa: północną Demokratyczną Republikę Wietnamu (DRW) i Republikę Wietnamu Południowego, gdzie wpływy zachowały Stany Zjednoczone.
Mimo postanowień pokojowych w żadnym z państw wietnamskich nie wprowadzono demokracji. Na północy rządy sprawował komunistyczny Viet Minh, a na południu zapanowała prozachodnia dyktatura reprezentowana przez Ngo Dinh Diema, antykomunisty i gorliwego katolika. Opozycję wobec dyktatora wspierali północnowietnamscy komuniści, którzy głosili hasła zjednoczenia Wietnamu. W 1961 r. powstała tajna armia wyzwoleńcza Wietkong, kierowana i uzbrajana przez DRW, która rozpoczęła działania partyzanckie na południu. W 1964 r. Wietkong ostrzelał okręt amerykański (tzw. incydent w Zatoce Tonkińskiej), co skłoniło Stany Zjednoczone do wkroczenia do Wietnamu i rozpoczęcia działań wojennych przeciwko partyzantom z północnego Wietnamu. Ich bazą wypadową i głównym źródłem zaopatrzenia był Wietnam Południowy. Natomiast bojownicy Wietkongu wykorzystywali do przerzutu broni, zaopatrzenia i ludzi tzw. szlak Ho Chi Minha, czyli system tajnych tras łączących Wietnam Północny z Południowym, a przebiegający przez Kambodżę i Laos.
W 1965 r. Amerykanie rozpoczęli bombardowania celów wojskowych i strategicznych miejsc położonych na północ od 17 równoleżnika. W wojnie tej pośrednio uczestniczyły także ZSRS i Chiny, które z kolei dostarczały północnemu Wietnamowi broń, sprzęt i instruktorów wojskowych. Początkowo społeczeństwo amerykańskie poparło wojnę, której celem było postawienie tamy ekspansji komunizmu w Azji i tym samym zwiększenie bezpieczeństwa Stanów Zjednoczonych. Z czasem jednak armia amerykańska, pomimo ogromnej przewagi technicznej nad przeciwnikiem, zaczęła ponosić coraz większe straty. Wojna partyzancka prowadzona w trudnych warunkach tropikalnej dżungli zmuszała Stany Zjednoczone do coraz większego wysiłku militarnego, który w oczach amerykańskiej opinii publicznej nie przynosił rezultatów. W 1968 r. w Indochinach walczyło już ponad pół miliona Amerykanów.
- 1. zestaw danych:
- Konflikt: I wojna światowa
- Liczba Amerykanów zaklasyfikowanych do poboru: 24234000
- Liczba powołanych do służby wojskowej: 2820000
- 2. zestaw danych:
- Konflikt: II wojna światowa
- Liczba Amerykanów zaklasyfikowanych do poboru: 36677000
- Liczba powołanych do służby wojskowej: 10022000
- 3. zestaw danych:
- Konflikt: wojna koreańska
- Liczba Amerykanów zaklasyfikowanych do poboru: 9123000
- Liczba powołanych do służby wojskowej: 1560000
- 4. zestaw danych:
- Konflikt: wojna wietnamska
- Liczba Amerykanów zaklasyfikowanych do poboru: 75717000
- Liczba powołanych do służby wojskowej: 1759000
Żołnierze amerykańscy nie zdołali pokonać partyzantki komunistycznej w Wietnamie Południowym. Podczas walk stosowali różne drastyczne metody, np. samoloty zrzucały napalm i podpalali dżunglę oraz całe wioski z partyzantami i ludnością cywilną. Wykorzystywali również herbicydy, czyli chemiczne środki roślinobójcze, aby niszczyć dżunglę, która była schronieniem dla oddziałów komunistycznych.
Symulacja przedstawia objętość użytych herbicydów przez armię amerykańską podczas wojny wietnamskiej. Rok 1962 - objętość herbicydów 17 171 galonów, rok 1963 - objętość herbicydów 74 760 galonów, rok 1964 - objętość herbicydów 281 607 galonów, rok 1965 - objętość herbicydów 664 657 galonów, rok 1966 - objętość herbicydów 2 535 788 galonów, rok 1967 - objętość herbicydów 5 123 353 galony, rok 1968 - objętość herbicydów 5 089 010 galonów, rok 1969 - objętość herbicydów 4 558 817 galonów, rok 1970 - objętość herbicydów 758 966 galonów, rok 1971 - objętość herbicydów 10 039 galonów.
Na podstawie danych i wykresu wskaż, w jakim okresie doszło do zintensyfikowania działań wojennych USA przeciwko partyzantom Wietkongu.
Nastroje pacyfistyczne wzrastały w Stanach Zjednoczonych wraz z liczbą powracających do kraju poległych, rannych i okaleczonych psychicznie „amerykańskich chłopców”. Dodatkowo media donosiły o dokonywanych przez oddziały marines (piechoty morskiej) zbrodniach wojennych i skutkach użycia straszliwej broni zapalającej – napalmu. Stany Zjednoczone zaczęły przegrywać wojnę propagandowo i moralnie, zwłaszcza po ujawnieniu zbrodni w My Lai, gdzie Amerykanie zamordowali ponad 100 osób, także kobiet i dzieci, przy czym dopuścili się gwałtów. Wywoływało to niechęć obywateli do własnych żołnierzy. Nastroje te podsycała popularność ruchu hipisowskiego.
W 1968 r. wybory prezydenckie wygrał Richard Nixon, który obiecywał zakończenie walk. Pięć lat później, w 1973 r., w Paryżu podpisano zawieszenie broni, a Amerykanie wycofali się z Wietnamu. Dwa lata później wojska północnowietnamskie, łamiąc porozumienie, opanowały cały kraj, a Wietnam został zjednoczony pod władzą komunistyczną.
Kambodża Czerwonych Khmerów
W sąsiadującej z Wietnamem Kambodży, mimo prób, nie udało się Amerykanom utrwalić władzy, na którą mieliby wpływ. Gdy w 1975 r. wycofali się z Indochin, Kambodżę opanowali członkowie lokalnej partyzantki komunistycznej, określani jako Czerwoni Khmerzy, pod przewodnictwem Pol Pota. Wprowadzili oni okrutny terror, niespotykany nawet w innych krajach komunistycznych. Demokratyczna Kampucza (nowa nazwa Kambodży) została całkowicie odizolowana od świata, społeczeństwo miało zostać przekształcone w komunistyczne – od razu, „bez szczebli pośrednich”. Khmerzy uznali, że jedynie profil rolniczy odpowiada ideałom komunistycznym, dlatego zniszczyli miasta, a wszystkich mieszkańców skierowali do skolektywizowanych gospodarstw rolnych, będących praktycznie obozami pracy pod nadzorem wojska.
Zamknięto szkoły, szpitale, świątynie, fabryki, banki i właściwie wszystkie instytucje funkcjonujące we współczesnym społeczeństwie. Całkiem zniesiono własność prywatną. Bezwzględnie mordowano „wrogów ludowych”, czyli przedstawicieli mniejszości narodowych (przede wszystkim Wietnamczyków), duchownych i inteligencji. Nie wiadomo, ile dokładnie ofiar pochłonął reżim Pol Pota. Historycy szacują, że było to ok. 25 proc. populacji, czyli 2 mln ludzi. Rządy Pol Pota zostały obalone w 1979 r. przez wietnamskie dywizje oraz siły kambodżańskiej opozycji.
Konflikt między Demokratyczną Kampuczą a Wietnamem trwał od maja 1975 roku, kiedy kambodżańskie siły zbrojne zaatakowały wyspę Phú Quốc. Wietnamczycy odparli wojska Demokratycznej Kampuczy i dodatkowo zajęli kampuczańskie wyspy Koh Poulo Wai. We wrześniu 1977 roku konflikt ponownie się nasilił. Kampucza najechała kilka wietnamskich wiosek położonych tuż przy granicy. Wietnam odparł atak, przechodząc do kontrofensywy. W drugiej połowie 1978 roku Wietnamczycy otrzymali wsparcie od ZSRS, który dostarczył im m.in. sprzęt wojskowy i 25 grudnia uderzyli w Kampuczę. Dnia 7 stycznia 1979 roku wkroczyli do stolicy Phnom Penh. Demokratyczna Kampucza upadła, a w jej miejsce powołano Ludową Republikę Kampuczy. Nowy rząd rozpoczął odbudowę kraju wyniszczonego rządami Pol Pota. Czerwoni Khmerzy schronili się w dżungli na zachodzie kraju oraz w Tajlandii. Zyskali poparcie Chin oraz Stanów Zjednoczonych i innych krajów zachodnich, które chcąc osłabić Wietnam uznały rząd na uchodźstwie za prawowitych przedstawicieli Kambodży w ONZ. W 1997 roku Pol Pot w wyniku czystek partyjnych został skazany na dożywotni areszt domowy, gdzie 15 kwietnia 1998 roku zmarł.
Między Wschodem a Zachodem
W czasie zimnej wojny określenie Trzeci Świat zawierało informację na temat miejsca nowo powstałych graczy w światowym układzie sił. Były one bowiem rodzajem trzeciego gracza w rozgrywce pomiędzy Wschodem a Zachodem. Niejednokrotnie były też poddawane naciskom – zarówno ze strony państw bloku wschodniego, jak i państw zachodnich. W latach 40. i 50. XX wieku Zachód starał się utrzymać dominację ze względu na powiązania gospodarcze oraz strategiczne położenie niektórych obszarów, a blok komunistyczny popierał ruchy narodowowyzwoleńcze w nadziei na możliwość eksportu komunizmu i powiększenie strefy wpływów. W Afryce część państw otrzymywała pomoc wojskową z ZSRS. Wsparcie Związku Sowieckiego przyjęła także m.in. Kuba, a jej przywódca Fidel Castro dążył do rozszerzenia rewolucji na inne kraje Ameryki Łacińskiej. Moskwie zależało też na bliskich stosunkach z Indiami, popierała ona też rodzimą partię komunistyczną w Indonezji.
Które kontynenty reprezentowali uczestnicy konferencji?
W drugiej połowie lat 60. nowymi potęgami przemysłowymi stawały się Japonia oraz Hongkong, Korea Południowa, Singapur i Tajwan. Z zacofania wychodziły państwa dysponujące złożami ropy naftowej. Do roli lokalnych mocarstw zaczęły aspirować Brazylia, Chiny, Indie, Indonezja i Iran. Jeszcze wyraźniej zaznaczył się podział na państwa popierające blok wschodni i państwa prozachodnie. Jednak część przywódców krajów Trzeciego Świata uznała, że istnieje też trzecia możliwość: funkcjonowanie bez konieczności opowiadania się po którejś ze stron. Tak powstał Ruch Państw Niezaangażowanych, utworzony przez kraje Azji i Afryki (z czołową rolą Indii), które za cel postawiły sobie pozostanie poza sojuszami i blokami militarnymi oraz prowadzenie możliwie niezależnej polityki, ukierunkowanej na działalność antykolonialną i rozwijanie solidarności azjatycko‑afrykańskiej.
Dlaczego „Trzeci Świat”?
Pojęcie Trzeciego Świata do słownika polityki międzynarodowej wprowadził w 1952 r. francuski socjolog Alfred Sauvy, który przypomniał fragmenty broszury księdza Emmanuela Sieyèsa z czasów rewolucji francuskiej: „Czym jest trzeci stan? – Wszystkim. Czym był on dotąd w życiu politycznym? – Niczym”. Była to oczywiście przenośnia polityczna: podobnie jak we Francji stan trzeci domagał się tych samych praw obywatelskich, które miały stany drugi i pierwszy, tak nowo powstałe państwa domagały się równouprawnienia w stosunkach międzynarodowych.
W latach 70. ZSRS, wykorzystując kryzys amerykański spowodowany przede wszystkim wojną w Wietnamie, przystąpił do ekspansji politycznej. Rządy stojące na czele wielu nowo utworzonych państw i borykające się z wyborem optymalnej drogi rozwoju stanowiły łatwy cel. W wyniku politycznej ofensywy w strefie wpływów Związku Sowieckiego na początku lat 80. znalazły się: Wietnam, Laos, Kambodża, Afganistan, Etiopia, Angola, Mozambik, Kongo i wiele innych. Kraje Zachodu starały się przeciwdziałać tym tendencjom poprzez zawieranie sojuszów i wspieranie rozwoju międzynarodowych organizacji regionalnych.
Północ i Południe
Oprócz pojęcia Trzeciego Świata w okresie zimnej wojny (po 1975 r.) pojawiło się hasło „konflikt Północ–Południe”. Oznacza ono nie tyle konflikt, ile wielkie różnice w poziomie rozwoju cywilizacyjnego. Północą nazywano państwa najbardziej rozwinięte i zamożne, leżące w północnej części globu ziemskiego, Południem zaś – większość krajów rozwijających się, położonych na południu: w Afryce, Ameryce Południowej i w Azji. Choć taki podział, wciąż dosyć ogólny i umowny, lepiej oddawał sytuację na świecie, gdy zniknęły już zimnowojenne bloki dwóch mocarstw: Stanów Zjednoczonych oraz ZSRS, obecnie również nie do końca się sprawdza. Postępujące procesy globalizacyjne odsłoniły nowe problemy gospodarcze i społeczne, m.in. to, że dysproporcja między państwami bogatymi a biednymi pogłębia się, które wymagają ponownego zdefiniowania.
Wśród cech bogatej Północy wymieniano funkcjonowanie systemu demokratycznego i kapitalizmu, wysokie uprzemysłowienie oraz zurbanizowanie, ale także proces wyraźnego starzenia się jej społeczeństw. Biedne Południe często było (i jest nadal) rządzone przez dyktatury i pogrążone w wojnach domowych; jego kraje opierają swoją gospodarkę na rolnictwie i często są zadłużone, a konieczność spłacania odsetek uniemożliwia rozwój oraz wsparcie służby zdrowia czy edukacji. To także państwa charakteryzujące się wysokim wzrostem demograficznym, a jednocześnie dużym bezrobociem, zwłaszcza wśród ludzi młodych. Istniejące dysproporcje przedstawiają poniższe wykresy.
- Azja Południowa; Udział procentowy: 43%
- Afryka Środkowa i Południowa; Udział procentowy: 24%
- Azja Wschodnia; Udział procentowy: 23%
- Ameryka Łacińska; Udział procentowy: 7%
- Ameryka Północna; Udział procentowy: 3%
- 13% dochodu; Udział procentowy: 60%
- 86% dochodu; Udział procentowy: 20%
- 1% dochodu; Udział procentowy: 20%
Trenuj i ćwicz
Zapoznaj się z tekstem źródłowym, a następnie wykonaj polecenie.
Reakcja ONZVI 1950 wieczorem zebrała się Rada Bezpieczeństwa ONZ. Jej posiedzenia bojkotował wówczas – dając w ten sposób wyraz niezadowoleniu ZSRR z nieprzyjęcia ChRL w skład Rady – delegat sowiecki Jakub Malik. Przyjęto rezolucję uznającą rząd Li Syngmana za jedyny legalny rząd Korei, stwierdzono, że agresja stanowi poważne zagrożenie dla pokoju światowego, oraz wezwano do ewakuacji wojsk północnokoreańskich. W razie odmowy Republikę Korei wesprzeć miały militarnie inne państwa członkowskie ONZ. Rosjanie protestowali, co prawda, przeciw uchwaleniu tej rezolucji, ale wcześniej dopuścili się formalnego błędu. Otóż ambasador Malik nie poprosił o zawieszenie obrad na czas swej nieobecności, w związku z czym potraktowano go tak, jak gdyby zgadzał się na wszelkie powzięte w tej sytuacji uchwały; Malik powrócił na salę obrad dopiero 1 VIII.
Źródło: Reakcja ONZ. Cytat za: Wielka Historia Świata, t. 12, Od drugiej wojny światowej do XXI wieku, pod red. nauk. W. Rojka, Kraków 2006, s. 479.
Zapoznaj się z tekstem źródłowym, a następnie wykonaj polecenie.
Wystąpienie Douglasa MacArthura przed połączonymi izbami Kongresu 19 IV 1951 r.Chociaż nie konsultowano się ze mną przed podjęciem przez prezydenta decyzji o interwencji w obronie Republiki Korei, decyzja ta, z militarnego punktu widzenia, okazała się słuszna. Powiadam „słuszna”, gdyż odparliśmy najeźdźcę, jego armia zaś została zdziesiątkowana. Zwycięstwo było przesądzone, a cele już niemal osiągnięte, gdy komunistyczne Chiny włączyły się do walk z siłami lądowymi wielokrotnie liczebniejszymi niż nasze.
Rozpoczęła się nowa wojna, powstała zupełnie nowa sytuacja, której nie przewidywano, gdy toczyliśmy bój z północnokoreańskim najeźdźcą; sytuacja wymagająca odpowiednich decyzji na arenie dyplomatycznej, które pozwoliłyby zrewidować naszą strategię militarną. Decyzji tych nie podjęto. I chociaż nikt nie rozważał nawet szalonego pomysłu wysłania wojsk lądowych w głąb Chin, niemniej jednak konieczne stało się opracowanie całkowicie odmiennej strategii, o ile naszym politycznym celem miało być pokonanie nowego wroga, tak jak pokonaliśmy poprzedniego.
Oprócz niecierpiącej zwłoki konieczności pozbawienia wroga schronienia, jakiego udzielono mu na północ od rzeki Jalu, dalsze powodzenie tej wojny upatrywałem w podjęciu następujących kroków:
1. Zintensyfikowanie ekonomicznej blokady Chin.
2. Wprowadzenie blokady morskiej chińskiego wybrzeża.
3. Zniesienie restrykcji ograniczających rozpoznanie powietrzne chińskiego wybrzeża oraz Mandżurii.
4. Zniesienie restrykcji uniemożliwiających włączenie się do walk jednostek armii Republiki Chin zgromadzonych na Formozie [tzn. na Tajwanie]. Udzielenie logistycznego wsparcia siłom chińskim na Formozie oraz wykorzystanie ich przeciwko Chinom kontynentalnym.
Źródło: Wystąpienie Douglasa MacArthura przed połączonymi izbami Kongresu 19 IV 1951 r. Cytat za: Wielkie mowy historii, t. 3, Od Hitlera do Eisenhowera, wybór i oprac. T. Zawadzki, Warszawa 2006, s. 264–265.
Wskaż właściwe dokończenia zdań.
Przeczytaj uważnie tekst źródłowy i na jego podstawie wykonaj polecenia.
Zapoznaj się uważnie z tekstem źródłowym i na jego podstawie wykonaj polecenia.
Proklamacja prezydenta Johna F. Kennedy’ego w sprawie blokady Kuby (23 października 1962 r.)Zważywszy, że pokój świata i bezpieczeństwo Stanów Zjednoczonych oraz wszystkich państw amerykańskich zostały zagrożone wskutek zainstalowania na Kubie przez Chiny i Związek Radziecki ofensywnych baz wojskowych łącznie z bazami dla wyrzutni rakiet, których zasięg obejmuje większą część obszaru Ameryki Północnej i Południowej, zważywszy, że wspólna uchwała Kongresu […] stwierdza, że Stany Zjednoczone są zdecydowane – przy pomocy wszelkich środków, jakie mogą się okazać konieczne, nie wyłączając użycia broni – zapobiec rozszerzeniu przez panujący na Kubie reżym marksistowsko‑leninowski, przy użyciu siły lub groźby użycia siły, swej agresywnej lub wywrotowej działalności […]. Każdy statek lub łódź płynące w kierunku Kuby mogą być zatrzymane w celu zidentyfikowania ich bander, sprawdzenia rodzaju ładunku, wyposażenia i zapasów oraz portu przeznaczenia.
Źródło: Proklamacja prezydenta Johna F. Kennedy’ego w sprawie blokady Kuby (23 października 1962 r.). Cytat za: Wiek XX w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii, studentów i uczniów, oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 2002, s. 347.
Przeanalizuj poniższą ilustrację i na jej podstawie wykonaj polecenia.
Zapoznaj się z opisem poniższej ilustracji i na jej podstawie wykonaj polecenia.
Zapoznaj się ze źródłami i na ich podstawie wykonaj polecenia.
Źródło A
Napis na ilustracji:
To zaboli mnie bardziej niż ciebie!.
Źródło B
Kryzys kubański: świat na krawędzi wojny atomowejUSA i ZSRR znalazły się na skraju wojny, co miało konsekwencje dla całego świata. Mimo to pozytywne rozwiązanie kwestii kubańskiej przyczyniło się w dużym stopniu do poprawy stosunków między obydwoma supermocarstwami. Jej symbolem było ustanowienie gorącej linii – bezpośredniego połączenia Białego Domu z Kremlem. Dla Chruszczowa oznaczało to klęskę jego polityki zagranicznej i utratę stanowiska na rzecz Leonida Breżniewa w 1964 roku. Jak pisze Henry Kissinger, Chruszczow był lepszy w prowokowaniu kryzysów niż wyciągania z nich korzyści. Decyzja przywódcy ZSRR była rozczarowująca dla Castro, który musiał niemal samodzielnie przystąpić do umacniania swojej dyktatury. Natomiast usunięcie sowieckich rakiet z Kuby było prestiżową wygraną dla prezydenta USA. Z drugiej strony Stany Zjednoczone nie zaprzestały prób usunięcia marksistowskiego dyktatora. W wywiadzie dla Associated Press Fidel Castro ostrzegał amerykańską administrację, iż planując zamachy na władzę w Hawanie, powinni zatroszczyć się o życie własnych polityków. 23 listopada 1963 roku w Dallas w wyniku zamachu stracił życie 35. prezydent USA John Fitzgerald Kennedy. Wokół zabójstwa prezydenta pojawiło się wiele hipotez. Jedna z nich mówi o współudziale władz kubańskich w odebraniu życia politykowi Partii Demokratycznej.
Źródło: Tomasz Korban, Kryzys kubański: świat na krawędzi wojny atomowej, 2016. Cytat za: http://www.nowastrategia.org.pl/kryzys-kubanski-swiat-na-krawedzi-wojny-atomowej/ [dostęp 13.05.2021].
„Gorąca linia” stała się symbolem… Możliwe odpowiedzi: 1. zaognienia stosunków między USA a ZSRS., 2. szybszego podejmowania przez rządzących Związkiem Sowieckim decyzji o odpaleniu głowic nuklearnych., 3. poprawy stosunków między USA a ZSRS., 4. utworzenia grupy dyplomatycznej do spraw rozwiązania kryzysu kubańskiego.
Przeanalizuj poniższe źródła i na ich podstawie wykonaj polecenia.
Źródło A
Początek zimnej wojny na Kubie: desant w Zatoce ŚwińStany Zjednoczone […] wprowadziły w odpowiedzi na jego działania embargo ekonomiczne na początku 1960 roku. Powstrzymanie przemysłu cukrowego nie powiodło się ze względu na nawiązanie kontaktów dyplomatycznych oraz handlowych Kuby i Związku Radzieckiego, które nastąpiło oficjalnie 8 maja 1960 roku. Cukier pierwotnie przeznaczony na eksport na rynek amerykański trafił do ZSRR. Towarzysze radzieccy wspomogli oddolny ruch rewolucyjny, przekazując Kubie pożyczkę w wysokości 100 mln USD na 12 lat, kupno wspomnianego cukru (około 5 mln ton) i dostawę uzbrojenia oraz sprzętu wojskowego wraz z „ekspertami rolnymi”. Sowicie zobowiązali się do dostarczenia czołgów T‑34 oraz T‑85, dział samobieżnych Su‑100 oraz amunicji i rakiet. Drugą najbardziej przychodową gałęzią gospodarczą Kuby była turystyka, więc USA zakazały swoim obywatelom podróży na wyspę. Następnie nałożono także embargo na import oraz eksport towarów kubańskich poza medykamentami i niektórymi produktami żywnościowymi.
Źródło: Początek zimnej wojny na Kubie: desant w Zatoce Świń, 2016. Cytat za: https://historycznyambasador.com/2016/04/03/poczatek-zimnej-wojny-na-kubie-desant-w-zatoce-swin/ [dostęp 13.05.2021].
Źródło B
Stosunki USA–Kuba 1959–1961. Inwazja w Zatoce ŚwińInwazja w Zatoce Świń
Wobec nieskuteczności nacisków ekonomicznych i politycznych oraz widocznego zbliżania się Kuby do Związku Radzieckiego amerykańska administracja postanowiła przeprowadzić na wyspie interwencję zbrojną. Już od 1959 roku w Departamencie Stanu i w CIA rozważano obalenie rządu Castro. Wtedy pojawił się także pomysł wyeliminowania przywódcy wyspy. Stosowne informacje dotyczące tego planu otrzymali dyrektor CIA Allen Dulles i zastępca dyrektora sekcji działań konspiracyjnych Richard Bissell. Jeszcze w tym samym roku prezydent Eisenhower polecił CIA, by wspierała finansowo antycastrowskie ugrupowania działające na Florydzie. Uznano, że operacja obalenia nowego rządu na Kubie powiedzie się jedynie wówczas, kiedy nastąpi fizyczna eliminacja braci Castro i Che Guevary. 17 marca 1960 roku prezydent USA wyraził zgodę na przygotowywanie planów inwazji na Kubę i polecił szefowi CIA, by nadzorował utworzenie i przeszkolenie jednostki desantowej złożonej z kubańskich emigrantów. Równolegle na Kubie miała rozpocząć działalność opozycja destabilizująca system i prowokująca zamieszki, niszczenie kubańskich pól z trzciną cukrową, składów tytoniu, fabryk i sklepów. Eisenhower podkreślał jednak, że oficjalnie Stany Zjednoczone nie mogą mieć z tym nic wspólnego. Plan CIA zakładał, że wysadzony na Kubie desant opanuje stabilny przyczółek, a na nim utworzy się antycastrowski rząd, który wezwie później do ogólnonarodowego powstania i który zostałby uznany przez USA i państwa Ameryki Łacińskiej
Źródło: Marzena Ostrowska, Stosunki USA–Kuba 1959–1961. Inwazja w Zatoce Świń, 2015. Cytat za: https://wiekdwudziesty.pl/stosunki-usa-kuba-1959-1961-inwazja-w-zatoce-swin/ [dostęp 13.05.21].
Źródło C
Rola broni nuklearnej w procesie budowania międzynarodowego ładu i jej wpływ na bezpieczeństwo międzynarodoweOstatnim z ważniejszych wydarzeń w czasie trwania wyścigu zbrojeń było rozmieszczenie radzieckich rakiet na Kubie w 1962 roku. Ów incydent unaocznił mocarstwom eskalację zagrożenia, do której doszło poprzez ich bezwzględną rywalizację i chęć ciągłej projekcji siły. Kryzys kubański poza wpływem, jaki wywarł obok państw postkolonialnych na modyfikację dokumentów strategicznych NATO i UW, stał się również bodźcem do ewolucji stosunków międzynarodowych w ówczesnym układzie bipolarnym. Lata 70. były okresem odprężenia, czyli zmniejszenia napięć pomiędzy dwoma głównymi aktorami zimnej wojny. Okres odprężenia zaowocował wszechstronną współpracą dwóch bloków, w stosunkach Wschód–Zachód nastąpiło przejście „od konfrontacji do negocjacji”. Najważniejszymi aspektami tego okresu było rozpoczęcie wymiany handlowej oraz podjęcie rozmów rozbrojeniowych, ograniczających spiralne zbrojenia. Paradoksalnie, najbardziej prawdopodobny moment w historii, w którym mogło dojść do wybuchu wojny jądrowej, zwiększył poziom globalnego bezpieczeństwa i sprawił, że mocarstwa zimnowojenne zaczęły się ze sobą komunikować.
Źródło: Natalia Malik, Rola broni nuklearnej w procesie budowania międzynarodowego ładu i jej wpływ na bezpieczeństwo międzynarodowe, „Roczniki Studenckie Akademii Wojsk Lądowych” 1.
Przeanalizuj poniższe symulacje interaktywne prezentujące dane dotyczące zaangażowania Stanów Zjednoczonych w wojnę wietnamską. Poszczególne interaktywne elementy wykresu (opisy) wymienione są nad nimi. Możesz je włączać i wyłączać (klikając na konkretny opis, sprawiasz, że przestaje być aktywny), zmieniając w ten sposób wygląd wykresu.
Zapoznaj się z poniższymi symulacjami oraz dodatkowymi danymi, a następnie wykonaj Polecenie 12.
Symulacja przedstawia dane dotyczące zmiany liczebności oddziałów amerykańskich zaangażowanych w wojnę wietnamską: rok 1964 – 23 300, 1965 – 184 300, 1966 – 385 300, 1967 – 485 600, 1968 – 543 000, 1969 – 475 200, 1970 – 234 600, 1971 – 156 800, 1972 – 24 200. Przybliżone straty wojsk amerykańskich podczas wojny wietnamskiej: 1965 – 1800, 1966 – 6100, 1967 – 11 100, 1968 – 16 500, 1969 – 11 600, 1970 – 6000, 1971 – 2300, 1972 – 640.
- Stany Zjednoczone; Udział procentowy: 27,7%
- Wietnam Południowy; Udział procentowy: 53,5%
- Australia; Udział procentowy: 0,4%
- Nowa Zelandia; Udział procentowy: 0%
- Korea Południowa; Udział procentowy: 2,5%
- Tajlandia; Udział procentowy: 0,6%
- Wietnam Północny i Vietcong; Udział procentowy: 15,3%
Łączna szacunkowa liczba ofiar wojny wietnamskiej
Kraj | Zabici i zmarli żołnierze | Ranni żołnierze | Zaginieni żołnierze | Wzięci do niewoli żołnierze | Zabici cywile |
|---|---|---|---|---|---|
Stany Zjednoczone | 47 382 | 203 678 | 2207 | 7966 | brak zgłoszeń |
Wietnam Południowy | 225 000 | 1 179 000 | 75 000 | brak danych | 2 000 000 |
Australia | 423 | 2398 | 6 | 0 | brak zgłoszeń |
Nowa Zelandia | 83 | 212 | brak zgłoszeń | brak danych | brak zgłoszeń |
Korea Południowa | 4407 | 17 060 | brak zgłoszeń | brak danych | brak zgłoszeń |
Tajlandia | 351 | 1358 | brak zgłoszeń | brak danych | brak zgłoszeń |
Wietnam Północny i Vietcong | 1 100 000 | 600 000 | 225 000 | 127 500 | 2 000 000 |
Tabela przedstawia łączną szacunkową liczbę ofiar wojny wietnamskiej (żołnierze: zabici i zmarli, ranni, zaginieni, wzięci do niewoli; cywile: zabici). Najwyższe wartości: Wietnam Północny i Vietcong – 1 100 000 zabitych żołnierzy i 2 000 000 zabitych cywilów; Wietnam Południowy – 225 000 zabitych żołnierzy i 2 000 000 zabitych cywilów; Stany Zjednoczone – 47 382 zabitych żołnierzy.
Symulacja przedstawia ekonomiczne aspekty udziału Stanów Zjednoczonych w wojnie wietnamskiej: porównanie wydatków na wojnę w Wietnamie (mld USD) i dochodów podatkowych państwa (mld USD). Rok 1965: wydatki 50.60, dochody 116.80; 1966: wydatki 58.10, dochody 130.80; 1967: wydatki 71.40, dochody 148.80; 1968: wydatki 81.90, dochody 153.00; 1969: wydatki 82.50, dochody 186.90; 1970: wydatki 81.70, dochody 192.80; 1971: wydatki 78.90, dochody 187.10; 1972: wydatki 79.20, dochody 207.30.
Na podstawie danych i symulacji z ćwiczeniu 13 określ, w którym roku zaangażowanie militarne USA w wojnę wietnamską było największe. Wyjaśnij, jak zmieniały się straty żołnierzy USA w latach 1965–1972.
Polecenie: Na podstawie symulacji i danych określ, w którym roku zaangażowanie militarne USA w wojnę wietnamską było największe. Wyjaśnij, jak zmieniały się straty żołnierzy USA w latach 1965–1972.
Podpowiedź: Najpierw wskaż rok z najwyższą liczbą żołnierzy USA w Wietnamie, a potem porównaj wartości strat z kolejnych lat – zwróć uwagę na moment, w którym zaczynają spadać.
Odpowiedź: Największe zaangażowanie militarne USA było w 1968 r. (543 000 żołnierzy). Straty rosły do 1968 r. (16 500), a następnie malały: 1969 – 11 600, 1970 – 6000, 1971 – 2300, 1972 – 640.
Słownik
(z gr. anti – przeciw + łac. colonia – osada rolnicza, osiedle) ideologia i kierunek w polityce skierowane przeciwko kolonializmowi, mające na celu jego zniesienie
(z łac. dominatio – panowanie) górowanie, przeważanie nad kimś (osobą, grupą) lub nad czymś (np. państwem), pozwalające decydować o jej/jego losie
mający na celu wyzwolenie narodu spod obcego panowania
(z łac. collectivus – zbiorowy, wspólny) nadanie formy kolektywnej, przekształcenie drobnych indywidualnych gospodarstw rolnych w wielkie spółdzielcze przedsiębiorstwa rolne
bojowy środek zapalający; w czasie wojny wietnamskiej używany przez wojska amerykańskie do wypalania puszczy
(z łac. pacificus – wprowadzający pokój, pax, D. pacis – pokój + facere – czynić) ruch społeczno‑polityczny propagujący pokój; potępiający wszystkie wojny bez względu na ich charakter, zarówno wojny sprawiedliwe (np. wojna obronna), jak i niesprawiedliwe (np. agresja na inne państwo)
(ang. Vietcong, wiet. Việt Cộng) nazwa stworzona przez południowowietnamskich polityków i przyjęta przez żołnierzy amerykańskich, a potem przez światowe media, na określenie komunistycznej partyzantki w Wietnamie Południowym
(skrót od wiet. Việt Nam Ðộc Lập Ðồng Minh Hội) Liga Niepodległości Wietnamu – organizacja założona w 1941 r. przez wietnamskie stronnictwa niepodległościowe związane z Komunistyczną Partią Indochin, której celem było uniezależnienie Wietnamu od Francji, a podczas II wojny światowej – Japonii
naród zamieszkujący Kambodżę, posługujący się językiem khmerskim; jako liczna mniejszość narodowa występują w Tajlandii i Wietnamie