Rozpad systemu dwubiegunowego na świecie
Europa i świat na przełomie XX i XXI wieku.
Powstanie Federacji Rosyjskiej, rozpad Związku Sowieckiego i zawiązanie Wspólnoty Niepodległych Państw (WNP) oznaczało zakończenie zimnej wojny między Wschodem a Zachodem. Władze nowej Rosji, które zwycięsko wyszły z walki o przywództwo, zadeklarowały zakończenie zimnowojennej rywalizacji z USA, demokratyzację kraju i odejście od polityki wrogości. Po rozpadzie ZSRS Stany Zjednoczone stały się jedynym mocarstwem i niekwestionowanym liderem tzw. świata zachodniego.
Opiszesz, jaką rolę w świecie postzimnowojennym odgrywają Stany Zjednoczone.
Ocenisz, kto skorzystał na zakończeniu zimnej wojny i następujących przemianach.
Podasz przyczyny i opiszesz proces rozszerzania Unii Europejskiej na Wschód.
Wojna w Zatoce Perskiej
Sukces, jakim było rozbicie bloku komunistycznego w Europie, oraz przewaga gospodarcza i militarna USA sprawiły, że po zakończeniu zimnej wojny Stany Zjednoczone jeszcze bardziej zaangażowały się w globalną politykę. Występowały przy tym jako rzecznik demokracji i wolnego rynku, a także pokoju, choć swe cele często realizowały pod groźbą bądź przy użyciu siły wojskowej.
Okazją do zaprezentowania się jako supermocarstwo i obrońca pokoju była wojna w Zatoce Perskiej, za prezydentury George’a Busha seniora – gdy 2 sierpnia 1990 r. Irak dokonał inwazji na sąsiedni Kuwejt.
Już 17 stycznia 1991 r. armia Stanów Zjednoczonych z mandatu (czyli z upoważnienia) ONZ rozpoczęła operację „Pustynna Burza”. Lotnictwo amerykańskie przeprowadziło serię nalotów na obiekty wojskowe i strategiczne (jak mosty, lotniska), a w lutym ruszyła ofensywa lądowa. Po niespełna dwóch miesiącach działań armia iracka uległa ogromnej przewadze wojsk interwencyjnych i w lutym 1991 roku Saddam Husajn został zmuszony do podpisania rozejmu. Irak musiał wycofać się z Kuwejtu i zapłacić ogromne odszkodowania. W wojnie wzięły udział także kontyngenty pokojowe z innych państw (m.in. 300 żołnierzy polskich), decydującą rolę odegrali jednak Amerykanie, którzy przysłali największą liczbę wojsk i sprawowali dowództwo nad operacją.
Zapoznaj się z filmem i wykonaj kolejne polecenie.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/RpyFNGwoH2Ow2
Nagranie filmowe dotyczące świata po zakończeniu zimnej wojny.
Wyjaśnij, kto skorzystał na zakończeniu zimnej wojny.
Proces pokojowy na Bliskim Wschodzie
Wyrazem dominacji USA była chęć regulowania problemów występujących w różnych częściach świata, nie tylko poprzez militarną interwencję, ale również udział w negocjacjach pokojowych – jak było to na Bliskim Wschodzie.
W latach 80. i 90. XX wieku Palestyńczycy kontynuowali walkę o utworzenie własnego państwa lub przynajmniej rozszerzenie autonomii na terytorium Izraela. Najważniejszym ugrupowaniem, które z czasem zaczęto uważać za ich oficjalną reprezentację, była Organizacja Wyzwolenia Palestyny. W 1993 r., dzięki mediacji międzynarodowej, zakończyły się rozmowy między rządem Izraela a OWP. Podpisano wówczas w Oslo układ, zgodnie z którym organizacja to uznała istnienie państwa Izrael, a Izrael zgodził się na utworzenie w Strefie Gazy i na Zachodnim Brzegu Jordanu Autonomii Palestyńskiej, czyli wydzielonego obszaru zamieszkanego przez Palestyńczyków. Na czele autonomii jako prezydent stanął w 1994 r. przywódca OWP, Jasir Arafat.
Nie zakończyło to jednak konfliktu między Żydami i Arabami. Palestyńscy fundamentaliści dążyli bowiem do całkowitego zniszczenia Izraela i nasilili ataki terrorystyczne, wymierzone głównie w ludność cywilną. Z kolei radykałowie izraelscy nawoływali do bezwzględnej rozprawy z powstańcami i odrzucali projekty jakiejkolwiek autonomii. W tej sytuacji rozmowy, których inicjatorem wielokrotnie były Stany Zjednoczone, a zwłaszcza prezydent George W. Bush, zakończyły się niepowodzeniem. Izrael do dziś jest areną częstych zamachów bombowych i ataków rakietowych, dokonywanych przez członków arabskich organizacji terrorystycznych, a także represji i akcji odwetowych ze strony wojska i władz Izraela. Mimo prób mediacji USA w krajach arabskich są postrzegane nie jako neutralne państwo, lecz jako izraelski sojusznik.
Wojna z terroryzmem
Atak terrorystów islamskich na bliźniacze wieże World Trade Center (były głównymi częściami Światowego Centrum Handlu) w Nowym Jorku oraz Pentagon, siedzibę Departamentu Obrony Stanów Zjednoczonych, 11 września 2001 r. zmienił nieco obraz polityki amerykańskiej wobec świata. Na pierwszy plan wysunęła się walka z terroryzmem, przede wszystkim islamskim. Oprócz podjęcia środków zapobiegawczych – wzmożonej kontroli w obiektach szczególnie narażonych na ataki (lotniska, ambasady itp.) – Amerykanie pod hasłem wojny z terroryzmem rozpoczęli działania wymierzone bezpośrednio w bazy szkoleniowe i państwa wspierające terroryzm lub zagrażające pokojowi na świecie. Przykładem tych działań są amerykańskie interwencje w Iraku i Afganistanie.
Rozwój nowoczesnych technologii wojskowych umożliwił Stanom Zjednoczonym większą niż dotychczas precyzję działań militarnych. Ataki powietrzne wymierzone w strategiczne cele (bazy wojskowe, zakłady przemysłowe, infrastrukturę) do minimum sprowadziły zarówno straty własne, jak i wśród ludności cywilnej przeciwnika. Taki sposób prowadzenia wojny był odpowiedzią na krytykę interwencji zbrojnych ze strony organizacji pacyfistycznych.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/RYL1NpEpqylRa
Nagranie filmowe dotyczące świata po zakończeniu zimnej wojny.
Powstanie Unii Europejskiej
Na początku lat 90. XX w. państwa zachodnioeuropejskie weszły w nowy etap integracji. Na fundamencie tworzonym przez organizacje i układy zawiązane w latach powojennych (jak m.in. Europejska Wspólnota Węgla i Stali, Europejska Wspólnota Gospodarcza) w 1993 r. powołana została Unia Europejska (UE). Stanowi ona związek niepodległych państw, ma charakter gospodarczy i polityczny. Od 1 grudnia 2009 r. funkcjonuje jako organizacja międzynarodowa, wcześniej była swego rodzaju platformą różnych form współpracy, przede wszystkim w dziedzinach rolnictwa, handlu, polityki społecznej, ochrony środowiska, energetyki, wymiaru sprawiedliwości, a także polityki zagranicznej. Państwa członkowskie kierują się zasadami solidaryzmu i subsydiarności. Dokumentem założycielskim UE jest Traktat o Unii Europejskiej z 1992 r., zwany także traktatem z Maastricht, który wszedł w życie po podpisaniu go przez 12 krajów członkowskich 1 listopada 1993 roku.
Ile gwiazd jest widocznych na zdjęciu? Skąd ta liczba?
Jak myślisz, dlaczego traktat z Maastricht trafił do muzeum?
Ideą Unii Europejskiej jest daleko posunięta integracja państw członkowskich – z zachowaniem ich suwerenności, integralności terytorialnej i tożsamości kulturowej. Jednym z narzędzi, a zarazem przejawów integracji jest wspólne prawo unijne. Przepisy ustalane w Parlamencie Europejskim, w którym zasiadają eurodeputowani wybierani w wolnych wyborach w poszczególnych państwach członkowskich, po akceptacji ratyfikacji stają się częścią prawa krajowego. W celu zacieśnienia więzów gospodarczych część krajów Unii Europejskiej przyjęła jedną walutę: euro, co ma na celu ułatwienie prowadzenia wspólnej polityki gospodarczej w ramach rynku wewnętrznego, a także wobec państw spoza UE.
Karta praw podstawowych Unii EuropejskiejNarody Europy, tworząc między sobą coraz ściślejszy związek, są zdecydowane dzielić ze sobą pokojową przyszłość opartą na wspólnych wartościach.
Źródło: Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, [w:] Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej, (2016/C 202/02). Cytat za: tekst dostępny online: eur-lex.europa.eu [8.06.2022].
Rozszerzanie Unii Europejskiej na Wschód
Większość państw dawnego bloku komunistycznego wkrótce po uzyskaniu pełnej niepodległości w wyniku wydarzeń w 1989 r. wyraziła chęć przystąpienia do Unii Europejskiej. Widziały w tym możliwość nadrobienia opóźnienia cywilizacyjnego wobec państw zachodnich, m.in. dzięki dotacjom finansowym, ułatwieniom handlowym itp. Z kolei Unia Europejska w otwarciu na nowych członków dostrzegała szanse na nowe rynki zbytu i wzmocnienie UE.
Po obu stronach byli również przeciwnicy rozszerzania Unii. Oponenci ze „starej Europy” obawiali się, że niezbędna pomoc finansowa dla nowych członków nadwyręży budżet unijny i przyczyni się do pogorszenia sytuacji gospodarczej w krajach UE, które będą zmuszone łożyć większe składki na nowe, słabsze gospodarczo państwa. Przewidywali też, że szersze – a z czasem całkowite – otwarcie granic spowoduje masowy napływ taniej siły roboczej ze Wschodu, czego rezultatem będzie wzrost bezrobocia wśród własnych obywateli i kryzys społeczno‑ekonomiczny. Z kolei przeciwnicy integracji z UE w państwach kandydujących obawiali się utraty suwerenności oraz upadku rodzimego rolnictwa i przemysłu, które nie będą w stanie wytrzymać konkurencji z dotowanymi gospodarstwami i przedsiębiorstwami z UE. Spośród państw postkomunistycznych jako pierwsza w struktury europejskie weszła była Niemiecka Republika Demokratyczna – nastąpiło to już w 1990 r., wraz z procesem zjednoczenia Niemiec. 1 maja 2004 r. do Unii Europejskiej dołączyły: Cypr, Czechy i Słowacja (powstałe po podziale Czechosłowacji), Estonia, Litwa, Łotwa, Malta, Polska, Słowenia i Węgry, a trzy lata później także Bułgaria i Rumunia. Nieco dłużej, bo aż do 2013 r., musiała poczekać Chorwacja.
W przypadku Bułgarii i Rumunii przesunięcie terminu przyjęcia tych państw do UE wynikało z wolniejszego niż w innych krajach Europy Środkowo‑Wschodniej tempa reform oraz konieczności walki z korupcją i – w przypadku Bułgarii – z przestępczością zorganizowaną. Natomiast negocjacje akcesyjne z Chorwacją prowadzone były już na podstawie bardziej zaostrzonych zapisów – tzw. odnowionego konsensusu w sprawie rozszerzenia z grudnia 2006 r. Przywódcy UE uznali wtedy, że należy nie tylko pilnować uczciwych i rzetelnych warunków na wszystkich etapach negocjacji z państwami kandydującymi, ale także Unia powinna być zdolna do przyjęcia nowych członków, a to wywołuje różnicę zdań w samej Unii. Kraje „starej” UE raczej wstrzemięźliwie podchodzą do jej rozszerzania, skupiając się przede wszystkim na zacieśnianiu współpracy i więzi między obecnymi członkami. Natomiast państwa przyjęte do wspólnoty w XXI w. zdecydowanie wspierają proces rozszerzania UE. Podłoże rozbieżności stanowią zarówno kwestie ekonomiczne oraz społeczne, jak i kryzysy polityczne, które dotykają kandydatów na kolejnych członków UE.
W poczekalni do członkostwa w Unii
Grupę potencjalnych nowych członków UE na wschodzie Europy tworzą: Ukraina, kraje bałkańskie (m.in. Czarnogóra, Albania, Republika Macedonii Północnej oraz Bośnia i Hercegowina), a także Turcja. Wydawało się, że wschodni sąsiad Polski był już na prostej drodze do dołączenia do Unii – Ukraina miała podpisać umowę stowarzyszeniową z UE na szczycie Partnerstwa Wschodniego w Wilnie pod koniec roku 2013. Rezygnacja prezydenta Wiktora Janukowycza z podpisania umowy wywołała wybuch niezadowolenia społecznego, który przerodził się w rewolucję, tzw. Euromajdan. Istotną rolę odgrywała (i nadal odgrywa) Rosja, która stosuje różne naciski gospodarcze i polityczne, wspierając też antyeuropejski obóz na Ukrainie i starając się zatrzymać to państwo w swojej strefie wpływów. W dodatku od 2014 r. jej wojska okupują należący do Ukrainy Krym. Dlatego też idea włączenia Ukrainy do UE nie cieszy się poparciem wszystkich jej członków.
Zwróć uwagę na flagę po lewej stronie. Wyjaśnij jej symbolikę.
Poważnym problemem jest również sytuacja innego z kandydatów – Turcji. Wprawdzie od 1999 r. ma ona status kraju kandydującego do UE, a negocjacje rozpoczęły się w 2005 r., jednak wydaje się, że do ich zakończenia jeszcze daleko. Nierozwiązany pozostaje konflikt cypryjski: Turcy okupują od 1974 r. północną część wyspy, odpowiadają też za czystki etniczne i przesiedlenia cypryjskich Greków. Tymczasem zarówno Republika Cypru, jak i Grecja są państwami członkowskimi Unii Europejskiej. Stosunki między UE a Turcją zaostrzyły się w ostatnim czasie także z powodu polityki premiera Recepa Erdoğana i funkcjonowania tamtejszego systemu politycznego. Siłowe tłumienie protestów społecznych przeciwko jego polityce oraz nieprzestrzeganie przez Turcję zasad demokracji i praw człowieka (m.in. dążenie do narzucenia norm szariatu, brak pełnej wolności słowa, ograniczanie niezawisłości wymiaru sprawiedliwości) stały się głównymi przyczynami zamrożenia negocjacji akcesyjnych z UE.
Zapoznaj się z mapą interaktywną i wykonaj kolejne polecenia.
Traktaty rzymskie
Wynikiem tych działań było podpisanie 25 marca 1957 r., przełomowych dla dalszej przyszłości Starego Kontynentu, traktatów w Rzymie (stąd nazwa: traktaty rzymskie), które weszły w życie od początku następnego roku.
Europejska Wspólnota Gospodarcza
Najistotniejszy z nich tworzył Europejską Wspólnotę Gospodarczą (EWG). Sześć państw wchodzących dotąd w skład EWWiS zgodziło się na stworzenie wspólnego rynku w ciągu 12–15 lat, stopniowe znoszenie ceł i ograniczeń ilościowych w handlu między członkami nowej organizacji (w czteroletnich etapach) i wspólną taryfę celną wobec państw trzecich. Zakładano również likwidowanie przeszkód w przepływie osób, kapitału i usług.
Euratom
Drugi z traktatów – o utworzeniu Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (Euratom), miał mniejsze znaczenie, ale w 1957 roku był bardzo poważnie traktowany przez szóstkę sygnatariuszy, którzy zamierzali koordynować badania nad wykorzystaniem energii atomowej do celów pokojowych. ponadnarodowego zwierzchnictwa.
Źródło: Jakub Tyszkiewicz, Edward Czapiewski, Historia powszechna. Wiek XX, Warszawa 2012, s. 745–746. Państwa przyjęte do EWG do 1989 roku to: Wielka Brytania, Irlandia, Hiszpania, Portugalia, Grecja, Dania.
Nowe perspektywy otworzyła dopiero rezygnacja de Gaulle’a, po votum nieufności, jakie wyrazili mu Francuzi w referendum 27 kwietnia 1969 r. Georges Pompidou [były prezydent Francji, przyp. red.] cofnął veto w sprawie uczestnictwa Wielkiej Brytanii we Wspólnym Rynku, co umożliwiło podjęcie negocjacji zakończonych sukcesem. 28 października 1971 r. Izba Gmin zaaprobowała wejście Wielkiej Brytanii do EWG. Do Wspólnoty dołączyły Irlandia i Dania. l stycznia 1973 r. „Szóstka” przekształciła się w „Dziewiątkę”; ludność krajów Wspólnego Rynku wzrosła do 250 mln i była zbliżona do liczby ludności Stanów Zjednoczonych bądź ZSRS.
Źródło: Krystyna Kersten, Europa zjednoczona, Europa podzielona (1944–1989), „Mówią Wieki” 1995, nr 6.
Jednym z najważniejszych zadań było wejście Grecji do struktur EWG. Pierwszym krokiem w tym kierunku było reaktywowanie porozumienia o stowarzyszeniu z EWG. Do Grecji zaczęły ponownie napływać kredyty. Do rozmów w sprawie przyjęcia Aten do EWG przystąpiono w lipcu 1976 roku. Bardzo szybko kraje dziewiątki podjęły decyzję o integracji Grecji z EWG. Była to decyzja nie tylko gospodarcza, ale także polityczna, popierana szczególnie przez Francję. Już 28 V 1979 Grecja podpisała układ akcesyjny, a pełnoprawnym dziesiątym członkiem EWG została 1 I 1981, po tym, jak osiągnięto porozumienie w sprawie cen na artykuły rolne eksportowane przez Grecję do EWG. Pełne zrównanie w prawach z innymi krajami EWG nastąpiło 1 I 1988.
Źródło: Wielka Historia Świata, t. 12, Od drugiej wojny światowej do XXI wieku, pod red. W. Rojka, s. 73.
Z punktu widzenia kształtowania się jedności Europy istotne znaczenie miało poszerzenie Wspólnoty Europejskiej o kolejne trzy państwa: Grecję (1981), Hiszpanię i Portugalię (1986). „Dziewiątka” przeobraziła się w „dwunastkę”. W tym czasie zrodziła się też idea pogłębienia integracji „Europy Narodów”, jak to określano, przez stworzenie telewizji europejskiej, ujednolicenie systemów wyborczych, wspólne prawa jazdy etc. Powołany przez Parlament Europejski komitet pod przewodnictwem irlandzkiego senatora Jamesa Dooge przedstawił propozycje rozszerzenia celów Wspólnoty, między innymi w kierunku ściślejszej współpracy politycznej.
Źródło: Krystyna Kersten, Europa zjednoczona, Europa podzielona (1944–1989), „Mówią Wieki” 1995, nr 6. Rozszerzenie EWG o pięć landów NRD w 1990 roku. NRD stała się częścią wspólnoty można powiedzieć psim swędem – nie musiała spełniać żadnych warunków wstępnych, zawierać żadnych traktatów. Nie została też przyjęta do demokratycznej Europy jako państwo członkowskie, lecz jako nowe landy państwa założycielskiego. Zresztą NRD przez dziesięciolecia była faktycznie nieformalnym członkiem EWG, ponieważ w odróżnieniu od wszystkich innych krajów sowieckiego bloku w tzw. handlu międzystrefowym z Republiką Federalną nie płaciła ceł. Po zjednoczeniu Niemiec czternaście lat dłużej korzystała z unijnych funduszy na rozwój infrastruktury.
Źródło: Dzieje wspólnej Europy. Od Cesarstwa Rzymskiego do Unii Europejskiej, „Pomocnik Historyczny Polityki” 2019, nr 1, s. 103–104. Przekształcenie EWG w Unię Europejską w 1992 roku. Państwa, które przystąpiły do UE przed 2004 rokiem, to: Szwecja, Finlandia, Austria. Przyłączenie do wspólnoty Austrii, Szwecji i Finlandii nie budziło takich emocji, jak w przypadku państw śródziemnomorskich. Były zamożne, politycznie stabilne, a jednak i one przeszły wewnętrzny wstrząs. Wszystkie trzy w czasie zimnej wojny były w różnym stopniu sfinlandyzowane, nie należały do NATO, miały po części wygodny (Austria) status tarczy obrotowej między Wschodem i Zachodem, po części (Finlandia) były gospodarczo silnie związane z ZSRS. Po wejściu do UE nie tak łatwo potrafiły sobie znaleźć miejsce. Już pięć lat później Austria została przez Brukselę objęta sankcjami, bo do rządu weszła narodowo‑populistyczna FPÖ Jörga Haidera. Szwedzi – podobnie jak Duńczycy – pozostali w wyniku referendum z 2003 r. przy narodowej walucie, koronie. A Finowie wprawdzie przyjęli euro, ale z czasem zafundowali sobie silną partię nacjonalistyczną Prawdziwych Finów. Przy okazji po raz drugi próbowali wejść do UE Norwegowie, ale ponownie – jak już pisaliśmy – niewielka, ale jednak większość była przeciwko.
Źródło: Dzieje wspólnej Europy. Od Cesarstwa Rzymskiego do Unii Europejskiej, „Pomocnik Historyczny Polityki” 2019, nr 1, s. 103–104. Państwa, które przystąpiły do UE w 2004 roku, to: Polska, Republika Czeska, Słowacja, Litwa, Łotwa, Estonia, Węgry, Słowenia, Cypr, Malta, Słowenia. Rozszerzenie w 2004 r. Unii Europejskiej o dziesięć nowych państw: Cypr, Czechy, Estonię, Litwę, Łotwę, Maltę, Polskę, Słowację, Słowenię i Węgry było niewątpliwie najważniejszym wydarzeniem w dotychczasowej historii Wspólnot Europejskich, poza ich powstaniem, gdyż oznaczało likwidację podziału Europy. Na uroczystości powitania nowych członków Unii, która odbyła się w Dublinie pod przewodnictwem Irlandii, podkreślano historyczne znaczenie tego rozszerzenia. W specjalnej deklaracji powiedziano, że nowych członków przyjmuje się do Unii z dumą i nadzieją, a rozszerzenie jest najlepszym dowodem, iż Unia jest przedsięwzięciem, które odniosło sukces. Premier Irlandii Bertie Ahem zapewnił nowe kraje członkowskie, że Unia Europejska nie zagraża ich indywidualności, a przeciwnie, pozwala rozwijać różnorodność każdego z krajów członkowskich. Pat Cox, przewodniczący Parlamentu Europejskiego, podkreślił, że nowi członkowie Unii będą odtąd mocno zakotwiczeni we wspólnocie wartości, jaką jest Unia. Natomiast przewodniczący Komisji Europejskiej Romano Prodi przypomniał, że rozszerzenie położyło definitywnie kres sztucznemu podziałowi kontynentu, który na ponad pół wieku narzuciła żelazna kurtyna.
Rozszerzenie Unii Europejskiej o dziesięć państw podniosło rangę tego ugrupowania w świecie. Rynek wewnętrzny Unii Europejskiej liczył odtąd 445 mln konsumentów. Bernard Bot, minister spraw zagranicznych Holandii sprawującej prezydencję w drugiej połowie 2004 r., z poczuciem nieukrywanej dumy mówił 21 września 2004 r. na sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ, że licząca 25 państw członkowskich Unia Europejska reprezentuje 13% członków ONZ i 30% światowej gospodarki. Państwa członkowskie Unii wnoszą 36% wkładu do budżetu zwyczajnego ONZ i prawie 50% wkładów nieobowiązkowych do funduszy i programów Organizacji. Dostarczają również 50 tys. żołnierzy do misji pokojowych działających pod egidą lub za zgodą ONZ.
Źródło: Stanisław Parzymies, Unia Europejska od Maastricht do Lizbony. Polityczne aspekty aktywności, Warszawa 2012, s. 276–277. Państwa, które przystąpiły do UE po 2004 roku, to: Chorwacja, Rumunia, Bułgaria. Po sukcesie wielkiego wybuchu do UE przyjęto w 2007 r. dwa kolejne państwa byłego bloku komunistycznego – Rumunię i Bułgarię. Choć już z zastrzeżeniami i bez takiego poparcia w europarlamencie, jak przy uprzedniej dziesiątce. Wejście 26. i 27. państwa członkowskiego do wspólnoty opatrzono szeregiem klauzul ochronnych na wypadek, gdyby nie spełniały standardów unijnych, zarazem na szczycie UE wyraźnie stwierdzono, że więcej przyjęć na piękne oczy już nie będzie. Klauzule ochronne groziły ograniczeniem subwencji na rolnictwo o 25 proc., jeśli Sofia i Bukareszt nie poprawią służby weterynaryjnej, nie zwalczą korupcji i nie stworzą niezależnego wymiaru sprawiedliwości i skutecznej służby publicznej. Bułgaria ponadto miała ukrócić pranie brudnych pieniędzy, a Rumunia uzdrowić ściąganie podatków. Tylko 10 krajów przyznało Rumunom i Bułgarom pełen dostęp do swego rynku pracy.
Źródło: Dzieje wspólnej Europy. Od Cesarstwa Rzymskiego do Unii Europejskiej, „Pomocnik Historyczny Polityki” 2019, nr 1, s. 105.
Po Rumunii i Bułgarii było już tylko jedno rozszerzenie – za polskiej prezydencji w UE w 2011 r. zostały zakończone negocjacje akcesyjne z Chorwacją, rozpoczęte w 2005 r., gdy trybunał w Hadze stwierdził, iż Zagrzeb w pełni współpracuje przy ściganiu zbrodniarzy wojennych z lat 90. 1 czerwca 2013 r. – po jednoznacznym referendum – Chorwacja stała się 28. członkiem UE.
Źródło: Dzieje wspólnej Europy. Od Cesarstwa Rzymskiego do Unii Europejskiej, „Pomocnik Historyczny Polityki” 2019, nr 1, s. 105. Państwa kandydujące do UE to: Serbia, Czarnogóra, Albania, Macedonia, Turcja. […] kolejka chętnych jest nadal długa – przede wszystkim kolejne państwa bałkańskie. Turcja Erdoğana odwraca się świadomie od UE, Mołdawia w gospodarczej i politycznej beznadziei znów zdaje się zwracać ku Moskwie. A dramat Ukrainy trwa. Zerwanie w 2013 r. przez prezydenta Wiktora Janukowycza umowy stowarzyszeniowej z UE wywołało protesty w ramach tzw. euromajdanu, zakończone masakrą protestujących przez Berkut (siły specjalne), ucieczką Janukowycza i rosyjską agresją wobec Ukrainy – aneksją Krymu i militarnym wsparciem separatystów w Ługańsku i Donbasie. Prowadzone w ramach tzw. formatu normandzkiego, ale pod auspicjami UE, rozmowy w Mińsku nie przywróciły normalności. Byłoby polityczną i moralną klęską UE, gdyby Ukraina za swą wolę dochodzenia do Europy miała zostać pokarana przez Rosję rozbiorem kraju.
Źródło: Dzieje wspólnej Europy. Od Cesarstwa Rzymskiego do Unii Europejskiej, „Pomocnik Historyczny Polityki” 2019, nr 1, s. 10.
Wyjaśnij, dlaczego rozszerzenie Unii Europejskiej na Wschód było możliwe dopiero po roku 1989.
Wyjaśnij przyczyny zahamowania dalszego rozwoju terytorialnego Unii Europejskiej.
Trenuj i ćwicz
Zapoznaj się z filmem i wykonaj kolejne polecenia.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/RpyFNGwoH2Ow2
Nagranie filmowe dotyczące świata po zakończeniu zimnej wojny.
Wyjaśnij, kto skorzystał na zakończeniu zimnej wojny.
Opisz wzrost znaczenia Stanów Zjednoczonych na świecie po 1990 r.
Zapoznaj się z mapą i wykonaj polecenie.
Wskaż czynniki sprzyjające integracji europejskiej po roku 1989.
Zaznacz czynniki sprzyjające integracji europejskiej po roku 1989.
Zapoznaj się z ilustracją i odpowiedz na pytanie.
Wskaż stwierdzenia prawdziwe i fałszywe.
Zaznacz stwierdzenia prawdziwe i fałszywe.
Zapoznaj się z tekstem źródłowym i wykonaj polecenie.
Unia Europejska od Maastricht do Lizbony. Polityczne aspekty aktywnościDecyzja o rozpoczęciu z końcem marca 1998 r. negocjacji akcesyjnych z sześcioma państwami kandydującymi do Unii Europejskiej, podjęta została przez Radę Europejską na posiedzeniu w Luksemburgu 12 grudnia 1997 r. Były to trudne negocjacje. W dniu 31 marca 1998 r. odbyły się konferencje międzyrządowe z każdym z tych państw na szczeblu ministerialnym, podczas których przedstawiciele państw kandydujących przedstawili swoje cele strategiczne oraz aspiracje polityczne, ekonomiczne i społeczno‑kulturalne, związane z członkostwem w Unii. Przewodniczący Rady Unii Europejskiej ds. Ogólnych, minister spraw zagranicznych Wielkiej Brytanii Robin Cook, przypomniał ze swej strony zasady, jakimi kieruje się Unia przyjmując nowych członków. Mówił o konieczności akceptacji przez państwa kandydujące pełnego acquis communautaire, o potrzebie wykazania się zdolnością do jego wprowadzenia w życie, o gotowości dostosowania ich polityki zagranicznej do Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa (WPZiB). Stwierdził, że postęp w negocjacjach akcesyjnych każdego kraju zależał będzie tylko od jego sytuacji. Podkreślił, że negocjacje nie powinny spowodować osłabienia struktury instytucjonalnej Unii Europejskiej ani jej możliwości działania.
Źródło: Stanisław Parzymies, Unia Europejska od Maastricht do Lizbony. Polityczne aspekty aktywności, Warszawa 2012, s. 96.
Słownik.
w starożytności: wróżenie, przepowiadanie przyszłości; zgadywanie woli boskiej
(ukr. Євромайдан, Jewromajdan; od майдан = plac, jako plac Niepodległości w Kijowie) określenie fali protestów i manifestacji odbywających się na Ukrainie w 2013 i 2014 roku
(ang. Normandy contact group) inaczej normandzka czwórka; grupa złożona z przedstawicieli Ukrainy, Niemiec, Francji i Rosji; jej zadaniem było rozstrzygnięcie wojny w Donbasie i przynależności Krymu
(z franc. ratification od łac. ratificatio – usankcjonowanie) jeden ze sposobów wyrażenia ostatecznej zgody na związanie się umową międzynarodową przez upoważniony do tego organ państwowy
program opisujący politykę Unii Europejskiej wobec państw Europy Wschodniej, zainaugurowany w 2009 r.; zakłada m.in. zacieśnianie współpracy gospodarczej i politycznej z Ukrainą, Białorusią, Mołdawią, Gruzją, Azerbejdżanem i Armenią, co miałoby wspierać proces przyszłego rozszerzenia UE na Wschód
(łac. sybsidiarius) pomocniczy, dodatkowy
(z franc. souverain – najwyższy) zdolność do samodzielnego, niezależnego od innych podmiotów sprawowania władzy politycznej na określonym terytorium, nad grupą osób lub samym sobą; suwerenność państwa obejmuje niezależność w sprawach wewnętrznych i zewnętrznych
(arab. droga prowadząca do wodopoju) zbiór zasad i przepisów obowiązujących każdego muzułmanina
(z łac. contingens, D. contingentis – graniczący, przypadający w udziale) tutaj: jednostki wojskowe danego państwa pełniące służbę w międzynarodowych siłach zbrojnych
(z hebr. Ha‑Mosad le‑Modi'in u‑le‑Tafkidim Mejuchadim – Instytut do spraw Wywiadu i Zadań Specjalnych) izraelska agencja wywiadowcza, której zadaniem jest gromadzenie danych wywiadowczych, np. politycznych i gospodarczych, poza granicami kraju; utworzona 1 kwietnia 1951 roku jako Instytut Koordynacji; nazwę Mosad nadano jej w 1963 roku
wszystkie działania przestępcze skierowane przeciwko państwom, których celem jest wytworzenie stanu terroru w umysłach ludzi, grup osób lub społeczeństwa
stosunki panujące między Związkiem Sowieckim a mocarstwami zachodnimi, ze Stanami Zjednoczonymi na czele, od okresu po zakończeniu II wojny światowej do rozpadu ZSRS w 1991 r.