Podsumowanie wątku 4
Streszczenie wątku 4
Podstawy metabolizmu
Cechy przemian metabolicznych
Metabolizm to całokształt przemian chemicznych zachodzących w komórkach wraz z towarzyszącymi im przemianami energetycznymi.
Procesy wchodzące w skład metabolizmu dzieli się na: anabolizm i katabolizm.

Procesy anaboliczne i kataboliczne są zwykle wieloetapowe i mają postać: szlaków metabolicznych i cykli metabolicznych.


ATP - przenośnik energii w komórce
Przypomnij sobie informacje o tym, czym jest ATP, jak jest zbudowane, jak uwalniana jest z niego energia i do czego jest ona wykorzystywana.

Film dostępny pod adresem /preview/resource/RRQ2ErLoPNBi9
Film nawiązujący do treści materiału
Na podstawie filmu powtórz informacje o sposobach syntezy ATP w komórce.

Film dostępny pod adresem /preview/resource/R1S8VE8NDEDBN
Film określa sposoby syntezy ATP w komórce.
Przenoszenie energii w reakcjach redoks
W reakcjach redoks, substancja, która oddaje elektrony nazywana jest reduktorem, natomiast substancja, która przyjmuje elektron, to utleniacz. Ponieważ reduktor traci elektrony, sam podlega utlenieniu, natomiast utleniacz zyskując elektron podlega redukcji.

Aby procesy utleniania i redukcji mogły zachodzić sprawnie i kontrolowanie, komórki wykorzystują uniwersalne przenośniki elektronów i protonów, takie jak:
Forma utleniona | Forma zredukowana | Przykładowe procesy |
|---|---|---|
NADIndeks górny ++ | NADH + HIndeks górny ++ | oddychanie komórkowe |
FAD | FADHIndeks dolny 22 | oddychanie komórkowe |
NADPIndeks górny ++ | NADPH + HIndeks górny ++ | fotosynteza |
Przenośniki te pełnią rolę tymczasowych magazynów energii – przenoszą elektrony i protony do miejsc, gdzie mogą one zostać wykorzystane, np. w fosforylacji oksydacyjnej i fotosyntetycznej podczas odpowiednio, oddychania tlenowego (na wewnętrznej błonie mitochondriów) i fotosyntezy (w błonach tylakoidów gran).
Enzymy - katalizatory reakcji metabolicznych
Budowa i działanie enzymów
Enzymy to biologiczne katalizatory, które przyspieszają reakcje chemiczne (nie przesuwają stanu równowagi reakcji).
Wyróżnia się enzymy proste które są białkami prostymi oraz złożone. Enzymy złożone składają się z części białkowej – apoenzymu – oraz składnika niebiałkowego (kofaktora): koenzymu (luźno związanego) lub grupy prostetycznej (trwale związanego).
Enzymy cechują się specyficznością, co oznacza, że każdy enzym katalizuje tylko jedną konkretną reakcję i działa na określony substrat. Miejsce wiązania się enzymu do substratu nazywa się centrum aktywnym.
Kataliza enzymatyczna to proces, w którym enzym przyspiesza reakcję chemiczną przez obniżenie energii aktywacji.

W reakcji enzymatycznej wyróżnia się kilka etapów: (1) Związanie się enzymu z substratem i wytworzenie kompleksu enzym‑substrat, (2) Przekształcenie substratu do produktu i wytworzenie kompleksu enzym‑produkt, (3) Uwolnienie produktu i odzyskanie przez enzym gotowości do kolejnej reakcji.

Aktywność enzymów
Czynnikami wpływającymi na aktywność enzymów są:
Enzymy w szlakach i cyklach metabolicznych
Aktywność enzymów w szlakach i cyklach metabolicznych jest precyzyjnie regulowana różnorodnymi mechanizmami, co umożliwia dostosowanie tempa i kierunku przemian chemicznych do zmieniających się potrzeb i warunków środowiskowych.
Sprzężenie zwrotne polega na tym, że końcowy produkt szlaku metabolicznego hamuje aktywność enzymu działającego we wcześniejszym etapie (sprzężenie ujemne) lub ją wzmacnia (sprzężenie dodatnie), co pozwala utrzymać równowagę metaboliczną.

Kontrola aktywności enzymu na drodze sprzężenia zwrotnego polega na hamowaniu pierwszego enzymu szlaku metabolicznego przez produkt końcowy.
Aktywacja proteolityczna polega na przekształceniu nieaktywnego proenzymu w aktywny enzym poprzez odcięcie fragmentu jego cząsteczki – jest to proces nieodwracalny, typowy np. dla enzymów trawiennych.
Fosforylacja i defosforylacja to odwracalne procesy modyfikacji enzymów: kinazy dołączają do enzymów grupy fosforanowe (często aktywując je), a fosfatazy je usuwają (często dezaktywując).

Oddychanie komórkowe
Oddychanie komórkowe (oddychanie wewnątrzkomórkowe, utlenianie biologiczne) to wieloetapowy proces kataboliczny, podczas którego następuje rozkład składników pokarmowych z wydzieleniem energii wykorzystywanej do syntezy ATP. Proces ten zachodzi w każdej żywej komórce, a wytworzone w jego przebiegu ATP umożliwia zachodzenie wszystkich czynności życiowych.
Wyróżnia się trzy rodzaje oddychania komórkowego: tlenowe, beztlenowe oraz fermentacje.
Cecha | Oddychanie tlenowe | Oddychanie | Fermentacja |
|---|---|---|---|
Substrat | np. glukoza | np. glukoza | np. glukoza |
Produkty oddychania | COIndeks dolny 22, HIndeks dolny 22O, ATP | COIndeks dolny 22, HIndeks dolny 22O, związek nieorganiczny zredukowany, np. jony azotanowe(III), ATP | związek |
Ostateczny | OIndeks dolny 22 | związek nieorganiczny utleniony, np. jony azotanowe(V) | związek |
Lokalizacja | cytoplazma i wpuklenia błony | cytoplazma i | cytoplazma |
Wydajność | bardzo dużo | dużo | niewiele |
Etapy oddychania tlenowego
Na podstawie grafiki przypomnij sobie etapy oddychania tlenowego oraz substraty i produkty każdego z nich.
Fermentacja i inne procesy metaboliczne
Fermentacja
Na podstawie grafiki multimedialnej przypomnij sobie o rodzajach fermentacji i porównaj je z oddychaniem tlenowym.
Cecha | Oddychanie tlenowe | Fermentacja |
|---|---|---|
Typ fosforylacji | substratowa, oksydacyjna | substratowa |
Warunki | tlenowe | beztlenowe |
Umiejscowienie | cytoplazma i mitochondrium | cytoplazma |
Etapy | glikoliza, reakcja pomostowa, cykl Krebsa, łańcuch oddechowy | glikoliza, redukcja pirogronianu lub aldehydu octowego |
Produkty | COIndeks dolny 22, HIndeks dolny 22O | kwas mlekowy, etanol, |
Zysk energetyczny netto | ok. 32 ATP | 2 ATP |
Glukoneogeneza i glikogenoliza
Glikogenoliza to proces rozkładu wielocukru zapasowego - glikogenu do glukozy, która wykorzystywana jest jako źródło energii. Proces ten uruchamiany jest np. podczas niewielkiego wysiłku fizycznego lub w sytuacjach krótkotrwałego niedoboru glukozy we krwi (np. w okresie między posiłkami). Zachodzi głównie w wątrobie i mięśniach szkieletowych.
Glukoneogeneza to proces wytwarzania glukozy z niecukrowych substratów, takich jak mleczan, glicerol czy niektóre aminokwasy. Jest szczególnie ważna w czasie długotrwałego głodu lub intensywnego wysiłku fizycznego, gdy zapasy glikogenu są już wyczerpane. Zachodzi głównie w wątrobie.
Fotosynteza
Fotosynteza jest procesem prowadzącym do wytworzenia cukrów z prostych związków nieorganicznych, takich jak COIndeks dolny 22 i HIndeks dolny 22O przy udziale energii światła. Warunkiem zajścia fotosyntezy jest posiadania przez organizm barwników fotosyntetycznych.

W przebiegu fotosyntezy wyróżnia się dwie fazy:
fazę jasną (zależną od światła)
fazę ciemną (niezależną od światła)
Chloroplasty i barwniki fotosyntetyczne
Światło widzialne to zakres promieniowania elektromagnetycznego o długościach fal od około 380 do 750 nanometrów.
Energia zawarta w świetle jest pochłaniana przez barwniki fotosyntetyczne, głównie chlorofile, ale także karotenoidy. Barwniki te występują w błonie tylakoidów w chloroplastach.
Barwniki fotosyntetyczne różnią się widmem absorpcyjnym.
W tylakoidach chloroplastów znajdują się fotosystemy – złożone kompleksy białkowo‑barwnikowe, które wychwytują światło i inicjują reakcje fotosyntezy. Każdy fotosystem składa się z centrum reakcji (zawierającego specjalne cząsteczki chlorofilu a) oraz układu antenowego, czyli zespołu barwników pomocniczych, które zbierają światło i przekazują jego energię do centrum reakcji. W roślinach występują dwa główne fotosystemy: fotosystem II (PSII) i fotosystem I (PSI).

Faza jasna fotosyntezy

Faza jasna zależna jest od dostępu światła. Zachodzi w tylakoidach gran, jej głównym celem jest wytworzenie siły asymilacyjnej, czyli ATP oraz NADPH + HIndeks górny ++, które są niezbędne do wytworzenia cukrów w fazie ciemnej.
Powstawanie ATP w fazie jasnej fotosyntezy nazywane jest fosforylacją fotosyntetyczną. Wyróżnia się:
fosforylację niecykliczną, w której uczestniczą dwa fotosystemy (PSI i PSII), a jej produktem są ATP, NADPH + HIndeks górny ++ oraz OIndeks dolny 22
fosforylację cykliczną, w której uczestniczy tylko fotosystem I (PSI), a jej produktem jest ATP.

Faza ciemna fotosyntezy
Energia świetlna przekształcona w energię chemiczną i zmagazynowana w postaci ATP i NADPH + HIndeks górny ++ w fazie jasnej, jest niezbędna do przeprowadzania reakcji fazy ciemnej, określanych jako cykl Calvina. Cykl ten przebiega w trzech etapach: karboksylacji, redukcji i regeneracji kończąc się powstaniem akceptora COIndeks dolny 22, czyli rybulozo‑1,5‑bisfosforanu (RuBP).
Reakcje fazy ciemnej zachodzą w stromie chloroplastów, gdzie znajdują się enzymy katalizujące asymilację COIndeks dolny 22.

Produktem pierwotnym fotosyntezy jest wytworzona w cyklu Calvina trioza - aldehyd 3‑fosfoglicerynowy (PGAL), który służy do syntezy innych związków organicznych (kwasów tłuszczowych, aminokwasów, nukleotydów), określanych jako wtórne produkty fotosyntezy.





