Na ilustracji znajduje się lis o pomarańczowej sierści. Na pyszczku oraz szyi od przodu sierść jest koloru białego. Lis ma otwarte oczy i spogląda w dal. Uszy są uniesione do góry.
Na ilustracji znajduje się lis o pomarańczowej sierści. Na pyszczku oraz szyi od przodu sierść jest koloru białego. Lis ma otwarte oczy i spogląda w dal. Uszy są uniesione do góry.
Klasyfikacja i identyfikacja organizmów
Wydłużony pysk lisa rudego (Vulpes vulpes) to jedna z cech, które świadczą o przynależności tego gatunku do psowatych (Canidae). Lis rudy żyje na całej półkuli północnej: od koła podbiegunowego przez Amerykę Północną i Europę aż po Azję. Wraz z człowiekiem dotarł również do Australii, gdzie znacząco oddziałuje na rodzimą faunę i gospodarkę. W zależności od przyjętej klasyfikacji w obrębie lisa rudego wyróżnia się liczne podgatunki.
Łączenie par. Oceń i zaznacz, czy podane stwierdzenia są prawdziwe, czy fałszywe.. Dzięki prostym kluczom dychotomicznym możliwa jest identyfikacja napotkanych organizmów nawet dla uczniów szkoły podstawowej.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Klucze dychotomiczne są bardzo szczegółowe, przez co zmniejszają ryzyko pomyłki w trakcie klasyfikowania danego organizmu.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Przez to, że klucz politomiczny zawiera kilka możliwych odpowiedzi na każde pytanie, jest on trudniejszy w użytkowaniu, a korzystając z niego łatwiej o pomyłkę.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
Łączenie par. Oceń i zaznacz, czy podane stwierdzenia są prawdziwe, czy fałszywe.. Dzięki prostym kluczom dychotomicznym możliwa jest identyfikacja napotkanych organizmów nawet dla uczniów szkoły podstawowej.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Klucze dychotomiczne są bardzo szczegółowe, przez co zmniejszają ryzyko pomyłki w trakcie klasyfikowania danego organizmu.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Przez to, że klucz politomiczny zawiera kilka możliwych odpowiedzi na każde pytanie, jest on trudniejszy w użytkowaniu, a korzystając z niego łatwiej o pomyłkę.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
R1AZZVM19QLZ2
Ćwiczenie 2
Zaznacz te elementy, które mogą być oceniane w kluczu dychotomicznym. Możliwe odpowiedzi: 1. Kolor upierzenia, 2. Kształt dzioba, 3. Metabolizm, 4. Rodzaj pobieranego pokarmu, 5. Sposób rozmnażania się, 6. Budowa kręgosłupa
Ćwiczenie 3
R13ZNOCAOZRO3
Przyporządkuj podanym poniżej hasłom odpowiadające im definicje. Takson Możliwe odpowiedzi: 1. Grupa organizmów podobnych pod względem pochodzenia i cech., 2. Podział na dwie części, wzajemnie się wykluczające i uzupełniające do całości., 3. Instrukcja wykonania danego zadania krok po kroku zawierająca odpowiedzi na wszystkie mogące pojawić się w jego trakcie pytania. Dychotomia Możliwe odpowiedzi: 1. Grupa organizmów podobnych pod względem pochodzenia i cech., 2. Podział na dwie części, wzajemnie się wykluczające i uzupełniające do całości., 3. Instrukcja wykonania danego zadania krok po kroku zawierająca odpowiedzi na wszystkie mogące pojawić się w jego trakcie pytania. Algorytm Możliwe odpowiedzi: 1. Grupa organizmów podobnych pod względem pochodzenia i cech., 2. Podział na dwie części, wzajemnie się wykluczające i uzupełniające do całości., 3. Instrukcja wykonania danego zadania krok po kroku zawierająca odpowiedzi na wszystkie mogące pojawić się w jego trakcie pytania.
Przyporządkuj podanym poniżej hasłom odpowiadające im definicje. Takson Możliwe odpowiedzi: 1. Grupa organizmów podobnych pod względem pochodzenia i cech., 2. Podział na dwie części, wzajemnie się wykluczające i uzupełniające do całości., 3. Instrukcja wykonania danego zadania krok po kroku zawierająca odpowiedzi na wszystkie mogące pojawić się w jego trakcie pytania. Dychotomia Możliwe odpowiedzi: 1. Grupa organizmów podobnych pod względem pochodzenia i cech., 2. Podział na dwie części, wzajemnie się wykluczające i uzupełniające do całości., 3. Instrukcja wykonania danego zadania krok po kroku zawierająca odpowiedzi na wszystkie mogące pojawić się w jego trakcie pytania. Algorytm Możliwe odpowiedzi: 1. Grupa organizmów podobnych pod względem pochodzenia i cech., 2. Podział na dwie części, wzajemnie się wykluczające i uzupełniające do całości., 3. Instrukcja wykonania danego zadania krok po kroku zawierająca odpowiedzi na wszystkie mogące pojawić się w jego trakcie pytania.
Ćwiczenie 4
R1T9R3DPT7ZU8
Uzupełnij tekst, wybierając prawidłowe sformułowania spośród podanych propozycji. Klucz do oznaczania organizmów to algorytmpojedyncze pytanie pozwalający rozpoznać roślinę lub zwierzęjedynie zwierzęta i zakwalifikować do odpowiedniego gatunku. Najprostszymi z nich są klucze dychotomicznepolitomiczne. Zawierają one pytania, na które istnieją dwietrzy odpowiedzi. Odpowiedzi te wzajemnie się uzupełniająwykluczają. Pytania w kluczach opierają się na podobieństwie w pochodzeniucechach zewnętrznych organizmów.
Oficjalne klucze do oznaczania organizmów najczęściej wydawane są w formie książek i zeszytówplakatów i ilustracji. Mogą występować jako numeryczne lub graficzneopisowe lub tekstowe. Pierwsze z nich są znacznie popularniejsze, ich istotą jest podanie pytań i odpowiedzi w punktach. Klucze graficzneopisowe zawierają ilustracje i fotografie odpowiednich organizmów. Coraz częściej publikowane są również klucze elektronicznedrukowane graficzne.
Uzupełnij tekst, wybierając prawidłowe sformułowania spośród podanych propozycji. Klucz do oznaczania organizmów to algorytmpojedyncze pytanie pozwalający rozpoznać roślinę lub zwierzęjedynie zwierzęta i zakwalifikować do odpowiedniego gatunku. Najprostszymi z nich są klucze dychotomicznepolitomiczne. Zawierają one pytania, na które istnieją dwietrzy odpowiedzi. Odpowiedzi te wzajemnie się uzupełniająwykluczają. Pytania w kluczach opierają się na podobieństwie w pochodzeniucechach zewnętrznych organizmów.
Oficjalne klucze do oznaczania organizmów najczęściej wydawane są w formie książek i zeszytówplakatów i ilustracji. Mogą występować jako numeryczne lub graficzneopisowe lub tekstowe. Pierwsze z nich są znacznie popularniejsze, ich istotą jest podanie pytań i odpowiedzi w punktach. Klucze graficzneopisowe zawierają ilustracje i fotografie odpowiednich organizmów. Coraz częściej publikowane są również klucze elektronicznedrukowane graficzne.
Ćwiczenie 5
R1M4S9ERJS9FH
Spośród podanych poniżej zaznacz wszystkie zalety klucza dychotomicznego. Możliwe odpowiedzi: 1. Łatwość w tworzeniu i interpretacji., 2. Mogą go wykorzystywać zarówno specjaliści, jak i amatorzy., 3. Klasyfikacja niezależna od błędów obserwatora., 4. Podział organizmów zgodnie z obecnie najczęściej wykorzystywanym naturalnym systemem klasyfikacji., 5. Duża precyzyjność i małe ryzyko pomyłki., 6. Możliwość zastosowania do organizmów wcześniej nieznanych obserwatorowi.
1
Ćwiczenie 6
1
Ubarwienie grzbietu i kończyn rudawe, brzuch biały
Patrz punkt 2.
Ubarwienie grzbietu i kończyn ciemnobrunatne, brzuch ciemny
Patrz punkt 3.
2
Długość ogona zbliżona do połowy długości ciała, końcowa część czarna
Gronostaj europejski
Ogon krótki, jego długość mniejsza od połowy długości ciała, bez czarnego końca
Łasica pospolita
3
Całe futro ciemne, jedynie górne i dolne wargi białe
Norka europejska
Włosy wełniste jasne, wargi, skronie i końce uszu białe
patrz punkt 4.
4
Ubarwienie ciemnobrunatne, spód ciała i nogi czarne
Tchórz zwyczajny
Futro żółte z czarno‑brązowymi łapami i ogonem
Tchórz stepowy
R14wMWSXgdNya
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
Źródło: Andrey Giljov, James Lindsey, Malene Thyssen, Sue Cro, zoofanatic, Wikimedia Commons, Flickr, licencja: CC BY-NC-SA 4.0.
Ćwiczenie 6
1
Ubarwienie grzbietu i kończyn rudawe, brzuch biały
Patrz punkt 2.
Ubarwienie grzbietu i kończyn ciemnobrunatne, brzuch ciemny
Patrz punkt 3.
2
Długość ogona zbliżona do połowy długości ciała, końcowa część czarna
Gronostaj europejski
Ogon krótki, jego długość mniejsza od połowy długości ciała, bez czarnego końca
Łasica pospolita
3
Całe futro ciemne, jedynie górne i dolne wargi białe
Norka europejska
Włosy wełniste jasne, wargi, skronie i końce uszu białe
patrz punkt 4.
4
Ubarwienie ciemnobrunatne, spód ciała i nogi czarne
Tchórz zwyczajny
Futro żółte z czarno‑brązowymi łapami i ogonem
Tchórz stepowy
R1TurKvmG8tXR
Przeanalizuj klucz dychotomiczny do oznaczania gatunków z rodzaju łasic występujących w Polsce i przyporządkuj nazwy gatunkowe do opisów. element 1 lewy Możliwe odpowiedzi: 1. Norka europejska, 2. Tchórz zwyczajny, 3. Łasica, 4. Tchórz stepowy, 5. Gronostaj zwyczajny element 2 lewy Możliwe odpowiedzi: 1. Norka europejska, 2. Tchórz zwyczajny, 3. Łasica, 4. Tchórz stepowy, 5. Gronostaj zwyczajny element 3 lewy Możliwe odpowiedzi: 1. Norka europejska, 2. Tchórz zwyczajny, 3. Łasica, 4. Tchórz stepowy, 5. Gronostaj zwyczajny element 4 lewy Możliwe odpowiedzi: 1. Norka europejska, 2. Tchórz zwyczajny, 3. Łasica, 4. Tchórz stepowy, 5. Gronostaj zwyczajny element 5 lewy Możliwe odpowiedzi: 1. Norka europejska, 2. Tchórz zwyczajny, 3. Łasica, 4. Tchórz stepowy, 5. Gronostaj zwyczajny
Przeanalizuj klucz dychotomiczny do oznaczania gatunków z rodzaju łasic występujących w Polsce i przyporządkuj nazwy gatunkowe do opisów. element 1 lewy Możliwe odpowiedzi: 1. Norka europejska, 2. Tchórz zwyczajny, 3. Łasica, 4. Tchórz stepowy, 5. Gronostaj zwyczajny element 2 lewy Możliwe odpowiedzi: 1. Norka europejska, 2. Tchórz zwyczajny, 3. Łasica, 4. Tchórz stepowy, 5. Gronostaj zwyczajny element 3 lewy Możliwe odpowiedzi: 1. Norka europejska, 2. Tchórz zwyczajny, 3. Łasica, 4. Tchórz stepowy, 5. Gronostaj zwyczajny element 4 lewy Możliwe odpowiedzi: 1. Norka europejska, 2. Tchórz zwyczajny, 3. Łasica, 4. Tchórz stepowy, 5. Gronostaj zwyczajny element 5 lewy Możliwe odpowiedzi: 1. Norka europejska, 2. Tchórz zwyczajny, 3. Łasica, 4. Tchórz stepowy, 5. Gronostaj zwyczajny
1
1
Ćwiczenie 7
R7LK1PDRQCN1Q
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
Tworząc klucz dychotomiczny, należy pamiętać, że użytkownik ma otrzymać wyniki na podstawie cech, które jego zdaniem występują u danego organizmu. Jeżeli więc użytkownik wskaże, że zwierzę ma długą grzywę oraz porusza się na czterech kończynach, to jako wynik ma otrzymać zbiór zwierząt mających obie te cechy. Dlatego wykonując klucz trzeba tak ustawić kolejne punkty, aby zawężać obszar poszukiwań do gatunków mających wszystkie cechy podawane przez użytkownika.
Czy porusza się na czterech kończynach? TAK: krowa, koń, świnia, koza. Czy ma więcej niż metr wysokości? TAK: koń, krowa. Czy ma długą grzywę na całej długości szyi? TAK: koń domowy. NIE: krowa domowa. Czy ma więcej niż metr wysokości? NIE: koza świnia. Czy ma rogi? TAK: koza domowa. NIE: świnia domowa. Czy porusza się na czterech kończynach? NIE: indyk, kura. Czy ma długą, pozbawioną piór szyję? TAK: indyk zwyczajny. NIE: Kura domowa.
1
Ćwiczenie 8
RXafYHLeIuF77
Ilustracja pokazująca sposób korzystania z klucza do oznaczania organizmów na przykładzie klucza do oznaczania organizmów wodnych. Pod kluczem widać sześć organizmów: pająka, owada z dużymi, błoniastymi skrzydłami, małżę, owada o długich odnóżach skierowanych na boki, różową pierścienicę, dużego chrząszcza. Punkt pierwszy klucza ma dwa zdania. Pierwsze to: Ma odnóża. Jeśli organizm ma odnóża, należy kierować się do punktu drugiego. Drugie zdanie to: brak odnóży. Jeśli organizm nie posiada odnóży, to należy kierować się do punktu piątego. Punkt drugi również ma dwa zdania. Pierwsze: Ma trzy pary odnóży. Jeśli organizm spełnia ten warunek, to trzeba przejść do punktu trzeciego. Drugie zdane to: Ma 4 pary odnóży. Jeśli organizm ma 4 pary odnóży, to będzie to pająk topik. Punkt trzeci składa się z dwóch zdań. Pierwsze to: Ma błoniaste skrzydła. Jeśli ten warunek jest spełniony, to jest to jętka. Drugie zdanie brzmi: Zewnętrzne skrzydła nie są błoniaste. Jeśli spełniony jest ten warunek, to należy przejść do punktu czwartego. W czwartym punkcie są dwa zdania. Pierwsze: ciało krępe. Jeśli organizm ma krępe ciało, to będzie to pływak żółtobrzeżek. Drugie zdanie to: ciało smukłe. Jeśli organizm ma ciało smukłe, to będzie to nartnik. Piąty punkt również składa się z dwóch zdań. Pierwsze brzmi: ciało nagie. Jeśli organizm spełnia ten warunek, to będzie to rurecznik. Drugie zdanie: ciało okryte wapienną muszlą. Jeśli organizm jest okryty taką muszlą, to będzie to skójka.
Klucz do oznaczania wybranych organizmów wodnych
Źródło: Krzysztof Jaworski, Norbert Schuller Baupi (http://commons.wikimedia.org),Mick E. Talbot (http://www.flickr.com), Udo Schmidt (http://commons.wikimedia.org), Webrunner (http://commons.wikimedia.org), Natural History Museum, London, (http://europeana.eu/), Emma78 (http://commons.wikimedia.org), Aleksandra Ryczkowska, licencja: CC BY-SA 3.0.
RaKrKJFFCkijT
Oznacz widoczne na ilustracji organizmy za pomocą podanego klucza. (Uzupełnij).
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Rozpocznij od punktu 1., a następnie postępuj zgodnie z kluczem.
Nazwy organizmów w kolejności od lewej do prawej, od góry do dołu: pająk topik, jętka, skójka, nartnik, rurecznik, pływak żółtobrzeżek.
R1BoD0xxmjalo
Ćwiczenie 8
Połącz zwierzę z odpowiadającą mu cechą.
Połącz zwierzę z odpowiadającą mu cechą.
1
Ćwiczenie 9
R15fE7YIC2DOB
Wyjaśnij, dlaczego w języku polskim drugi człon nazwy gatunkowej niektórych gatunków, jak np. wąż Eskulapa, koń Przewalskiego, pisany jest wielką literą. (Uzupełnij).
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Od czego pochodzi drugi człon nazwy gatunkowej?
Drugi człon nazwy gatunkowej niektórych gatunków pochodzi od nazw własnych, takich jak np. nazwiska lub imiona, dlatego pisane są wielką literą.
Tekst do ćwiczeń nr 10 i 11.
Metoda podziału logicznego klucza jest wykorzystywana przy konstruowaniu kluczy do oznaczania gatunków. Są one zwykle zbudowane w sposób dwudzielny, tzn. zestawia się ze sobą cechy przeciwstawne, wykluczające się. Oznacza to, że organizm, który próbujemy zidentyfikować, może mieć tylko jedną z cech. W ten sposób jedna grupa obejmuje organizmy, u których dana cecha występuje, druga zaś – organizmy, które jej nie mają. Z tego powodu klucze te nazywane są kluczami dychotomicznymi (dwudzielnymi). Zamieszczone w nich opisy cech dotyczą najpierw cech charakterystycznych dla dużych grup organizmów, a na końcu – cech charakterystycznych dla danego gatunku.
Indeks górny Źródło: Marek Guzik, Ewa Jastrzębska, Ryszard Kozik, Renata Matuszewska, Ewa Pyłka‑Gutowska, Władysław Zamachowski, Biologia na czasie 1, Nowa Era. Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu). Indeks górny koniecŹródło: Marek Guzik, Ewa Jastrzębska, Ryszard Kozik, Renata Matuszewska, Ewa Pyłka‑Gutowska, Władysław Zamachowski, Biologia na czasie 1, Nowa Era. Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).
1
Ćwiczenie 10
RFkeJXYknKSPt
Wyjaśnij, dlaczego informacje otrzymane na podstawie klucza dychotomicznego należy zawsze weryfikować. (Uzupełnij).
Zastanów się, co oceniamy w kluczu dychotomicznym?
Czy Twoja odpowiedź zawiera podobne wyjaśnienie?
Jest to niezwykle istotne, ponieważ klucze te, mimo że zawierają cechy charakterystyczne dla danych organizmów, często biorą pod uwagę tylko część dostępnych danych. Przykładowo skupiają się wyłącznie na wyglądzie danego osobnika, a pomijają to w jakim środowisku żyje, jakie charakterystyczne zachowania odróżniają go od podobnych z wyglądu gatunków oraz inne istotne informacje, przez co łatwo o pomyłkę.
1
Ćwiczenie 11
Rrtx0vZxpiJbt
Oceń poprawność stwierdzenia: „Klucz politomiczny pozwala na dokładniejsze oznaczenie organizmu niż klucz dychotomiczny”. Swoją odpowiedź uzasadnij. (Uzupełnij).
Podane stwierdzenie jest poprawne. Zastanów się, dlaczego.
Podane stwierdzenie jest poprawne. Klucz politomiczny, ze względu na obecność wielu możliwych odpowiedzi na zadane pytanie, pozwala na precyzyjniejsze zaklasyfikowanie danego organizmu. W kluczu dychotomicznym w każdym pytaniu możemy wybrać odpowiedź z dwóch możliwych, przez co klucz ten może być mniej dokładny.
1
Ćwiczenie 12
R2W5PyhwxIkcO
Zdjęcie przedstawia wilka szarego kroczącego po śniegu. Jego futro jest gęste i puszyste, koloru szarego po stronie grzbietowej, białe po stronie brzusznej. Ogon również jest puszysty i długi. Wilk ma szerokie łapy zakończone pazurami. Jego oczy są skierowane są do przodu.
Wilk szary (Canis lupus).
Źródło: Chris Muide, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
R1d2K6h5LPHjd
Zdjęcie przedstawia spacerującego po pastwisku samca jelenia szlachetnego. Jest to wysokie zwierzę, o krótkiej sierści brązowego koloru, wsparte na czterech smukłych kończynach zakończonych podwójnymi kopytami. Na głowie obecne jest obszerne poroże, a oczy umieszczone są po bokach głowy, co zapewnia jeleniowi szerokie pole widzenia. W tle widać inne osobniki tego samego gatunku.
Jeleń szlachetny (Cervus elaphus).
Źródło: Mathias Bigge, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
R19mtzTVUzwtd
Na podstawie przedstawionych zdjęć wymień przynajmniej 3 pytania, które mogą być użyte w kluczu dychotomicznym do odróżnienia od siebie organizmów widocznych na powyższych ilustracjach. (Uzupełnij).
Zastanów się, jakie widoczne cechy są różne u obu gatunków.
Czy ma poroże?
Czy ma kopyta?
Czy ma długi ogon?
Czy ma sierść koloru szarego?
Czy ma sierść koloru brązowego?
1
Ćwiczenie 13
R1JkNkRqHiVHk
Zdjęcie przedstawia młodego osobnika lisa polarnego o ciemnym, brązowo‑szarym futrze.
Zdjęcie przedstawia stojącego dorosłego lisa polarnego. Na pysku, kończynach i zadzie jego sierść jest krótka i ciemna, natomiast szyja, tułów i ogon pokryte są gęstą, długą, białą sierścią.
Lis polarny (Vulpes lagopus) w trakcie zmiany szaty.
Źródło: Longdistancer, Wikimedia Commons, licencja: CC BY 3.0.
R8euMp5NMGS1L
Zdjęcie przedstawia leżącego dorosłego osobnika lisa polarnego. Całe jego futro jest białe i puszyste.
Dorosły lis polarny (Vulpes lagopus).
Źródło: Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 2.0.
R1H0o3iY3XFWX
Na podstawie przedstawionych poniżej ilustracji oceń prawidłowość stwierdzenia: „Dzięki precyzyjnie skonstruowanym pytaniom przy użyciu jednego klucza dychotomicznego uda się prawidłowo zakwalifikować wszystkie widoczne powyżej zwierzęta do przedstawicieli jednego gatunku”. Odpowiedź uzasadnij. (Uzupełnij).
Przeanalizuj cechy lisów przedstawionych na zdjęciach i zastanów się, czy wygląd zewnętrzny wszystkich trzech zwierząt jest do siebie wystarczająco podobny.
Podane sformułowanie jest prawdziwe. Profesjonalnie skonstruowane klucze uwzględniają różnice między osobnikami tego samego gatunku wynikające z wieku, z płci, sezonowych różnic w ubarwieniu oraz zmienności gatunkowej. Jedynie proste klucze tworzone przez amatorów zwykle opierają się na zewnętrznym podobieństwie organizmów i łatwo widocznych cechach. Wówczas stwierdzenie podane w poleceniu może być błędne.
