Protisty - zróżnicowane organizmy eukariotyczne

Protisty (Protista) są umowną i bardzo zróżnicowaną grupą eukariontów, które w tradycyjnych klasyfikacjach nie są zaliczane do zwierząt, grzybów ani roślin lądowych. Nie tworzą jednego kladu i nie stanowią jednolitej jednostki systematycznej. Często określane są jako grupa parafiletyczna, czyli grupa obejmująca wspólnego przodka oraz tylko niektórych jego potomków. Grupa ta została sztucznie utworzona.

Protisty są umowną i bardzo zróżnicowaną grupą eukariontów, które w tradycyjnych klasyfikacjach nie są zaliczane do zwierząt, grzybów ani roślin lądowych. Nie tworzą jednego kladu i nie stanowią jednolitej jednostki systematycznej.

Protisty są kosmopolitycznymiorganizmy kosmopolitycznekosmopolitycznymi organizmami o zróżnicowanej budowie. Ich komórki zawierają organella typowe dla budowy eukariotycznej, jednak u niektórych grup wykształciły się dodatkowe, specyficzne struktury, będące przystosowaniem do pełnionych funkcji lub środowiska życia. Wśród protistów występują formy jednokomórkowe, kolonijne i wielokomórkowe. Wielkość jednokomórkowców waha się od kilku mikrometrów do kilku milimetrów. Formy wielokomórkowe, w przeciwieństwie do np. roślin czy zwierząt, nie tworzą tkanek.

Protisty różnią się między sobą zarówno sposobem odżywiania, jak i poruszania. W zależności od gatunku protisty mogą aktywnie się przemieszczać – za pomocą wypustek plazmatycznych (tzw. nibynóżek), wici lub rzęsek – bądź prowadzić osiadły tryb życia. Wśród protistów wyróżnia się tak gatunki samożywne (autotrofy), jak i cudzożywne (heterotrofy). 

Ze względów dydaktycznych protisty można grupować według podobieństwa sposobu odżywiania i budowy do form zwierzęcych, roślinopodobnych lub grzybopodobnych. Podział ten nie odzwierciedla jednak w pełni ich pokrewieństwa ewolucyjnego.

Zróżnicowanie morfologiczne protistów

Protisty jednokomórkowe

Formy jednokomórkowe mogą mieć postać pełzaków, wiciowców, form kokoidalnych lub komórczaków.

Protisty jednokomórkowe różnią się liczbą jąder, budową powierzchni komórki oraz obecnością skorupek i innych struktur ochronnych. Protisty te wykazują niezwykłe bogactwo form morfologicznych – od zmiennych przestrzennie pełzaków i poruszających się za pomocą wici wiciowców, po nieruchome formy kokoidalne oraz wielojądrowe komórczaki.

Pełzaki

Pełzaki

Pełzaki są otoczone błoną komórkową i nie mają sztywnej ściany ani pellikuli ograniczającej zmiany kształtu. Dynamiczna przebudowa cytoszkieletu umożliwia tworzenie nibynóżek i poruszania się ruchem pełzakowatym(np. Entamoeba histolytica, gatunek zaliczany do ameb).

R6aqrDAevEJ49

Zdjęcie mikroskopowe przedstawia ciało ameboidalne. Ma ono nieokreślony kształt półprzezroczystej masy z wypustkami. W centralnej części widoczna jest ciemna kropka.

Wiciowce

Wiciowce

Wiciowce mogą mieć kształt wrzecionowaty, maczugowaty, kulisty lub nieregularny.

Ciało większości gatunków pokrywa gruba pellikula. Jej obecność uniemożliwia ciągłą zmianę kształtu wiciowca. U niektórych wiciowców wyróżnia się biegun przedni i tylny. Biegun przedni opatrzony jest wicią lub wiciami (eugleniny, tobołki i orzęski) umożliwiającymi ruch. Z bieguna tylnego może wystawać błonka falującą (np. u rzęsistków i świdrowców). Jest to struktura utworzona przez wić biegnącą wzdłuż komórki. Falowanie błonki umożliwia przemieszczanie się. U wiciowców może również występować plamka oczna (stigma). Stanowi ona organellum służące do percepcji wrażeń świetlnych.

RLRYyeYjqce2o

Zdjęcie mikroskopowe przedstawia pojedyncze formy świderków zawieszone wśród czerwonych krwinek.

RPEpdYNVfMK2Y

Zdjęcie mikroskopowe przedstawia nierównomierne kształty komórek rzęsistka pochwowego. Komórki mają błonę pokryta rzęskami.

Formy kokoidalne

Formy kokoidalne

Komórki nieruchliwe, otoczone ścianą komórkową i pozbawione organelli ruchu. Mogą być biernie unoszone w wodzie lub powietrzu bądź spoczywać na podłożu (np. okrzemki). Ściana komórkowa form kokoidalnych zbudowana jest głównie z pektyn. U okrzemek dodatkowo wzbogacona jest ona krzemionką.

RGb6NOUkNKdMN

Zdjęcie mikroskopowe przedstawia komórki okrzemek. Mają one różne kształty: gwiazd, pałeczek, kul, elips, rozgwiazd, ósemek.

Komórczaki

Komórczaki

U niektórych protistów ciało ma postać komórczaka, czyli wielojądrowej masy cytoplazmy niepodzielonej na typowe komórki. Komórczakowa może być na przykład plecha niektórych śluzowców i lęgniowców.

RgmfHpwyFecYn

Zdjęcie mikroskopowe przedstawia pojedynczą strzępkę komórczakową o kształcie łodyżki. Na jej szczycie znajduje się kilka rozgałęzień.

Rj9OyK09RwscD

Zdjęcie przedstawia plechę grzyba na ziemi. Ma ona postać gąbczastą o żółtym, jaskrawym kolorze.

Protisty kolonijne

Kolonia jest zespołem połączonych komórek tego samego gatunku. Komórki mogą pozostawać połączone po podziale albo wtórnie łączyć się za pomocą wydzielin. W niektórych koloniach występuje podział funkcji między komórkami, ale nie jest to cecha wszystkich kolonii.

RCe0bFK7xRjqd

Zdjęcie mikroskopowe przedstawia okrzemki. Komórki mają postać wrzecion, walców, okręgów, pałeczek i innych nierównomiernych form.

Protisty wielokomórkowe

Ciało wielokomórkowych protistów ma zawsze postać plechyplechaplechy. Wyróżnia się plechy nitkowate, plektenchymatyczne oraz plechy tkankowe.

Plechy nitkowate

Plechy nitkowate

Składają się z długich ciągów komórek ułożonych liniowo jedna za drugą lub tworzących rozgałęzienia nadające plesze formę krzaczkowatą (np. Ectocarpus siliculosus).

R1YBnegyUe3Sl

Zdjęcie przedstawia plechę brunatnicy. Ma ona postać nitkowatej, bardzo rozgałęzionej struktury o kolorze brunatnym.

Plechy plektenchymatyczne

Plechy plektenchymatyczne

Tworzą je ściśle przylegające do siebie i splecione nici formujące zwartą nibytkankę – plektenchymęplektenchymaplektenchymę. Z plektenchymy zbudowane są plechy krasnorostów i brunatnic, lecz w najbardziej typowej postaci występuje ona u grzybów wyższych.

R1aRBEJC9bSsc

Zdjęcie przedstawia grupę rozgałęzionych łodyżek, plechę plektenchymatyczną. Na licznych rozgałęzieniach koloru brązowego i czerwonego znajdują się kuliste formy.

Plechy tkankowe

Plechy tkankowe

Zbudowane są z różnych typów wyspecjalizowanych komórek pełniących funkcje wzmacniające, fotosyntetyczne i przewodzące asymilaty. Występują u dużych brunatnic (morszczyn, listownica).

U największych brunatnic plecha wykazuje znaczne zróżnicowanie komórek i może mieć budowę tkankopodobną. Powstała jednak niezależnie od tkanek roślin lądowych i nie tworzy prawdziwych korzeni, łodyg ani liści.

R3IefhkhjdF8p

Zdjęcie przedstawia glon morski o taśmowatej plesze z pęcherzykami pławnymi.

Plechy plektenchymatyczne i tkankowe wykazują często zróżnicowanie zewnętrzne na część liściokształtną, łodygokształtną i korzeniokształtną, ale żadna z tych części nie jest homologiczna z organami roślinnymi.

Wybrane formy protistów jednokomórkowych i kolonijnych

Wybrane formy protistów wielokomórkowych

Czynności życiowe protistów

Poruszanie się i organelle ruchu

Wśród protistów są zarówno organizmy osiadłe (np. brunatnice, krasnorosty), jak i ruchliwe. Te drugie (głównie jednokomórkowce) aktywnie zdobywają pokarm i reagują ruchem na działanie czynników środowiska. Kierunkową reakcję ruchową względem bodźca nazywa się taksją, np. fototaksją lub chemotaksją. Protisty mogą wykazywać również inne typy reakcji ruchowych.

Sposób poruszania się protistów zależy m.in. od struktury pellikuli okrywającej komórki. Jeśli jest ona cienka i elastyczna (np. ameby), komórki przyjmują postać pełzaka, który porusza się przy pomocy nibynóżek (pseudopodiów), będących wypustkami cytoplazmy o zmiennym kształcie. Gatunki o pellikuli (np. orzęski) lub otoczone ścianą komórkową (tobołki) nie tworzą nibynóżek, a poruszają się dzięki obecności undulipodiów, do których zalicza się wici i krótsze od nich rzęski.

RaTHV7Osmqqjf

Zdjęcie mikroskopowe przedstawia amebę. Jest to protist o nieregularnym kształcie ciała.

Rn3pU9JbXU9FC

Zdjęcie mikroskopowe przedstawia protista o podłużnym kształcie. Posiada on liczne, drobne rzęski.

Jednokomórkowe protisty pozbawione organelli ruchu (np. chlorella – Chlorella) oraz osiadłe wielokomórkowce (np. morszczyn – Fucus) mogą być przenoszone przez wodę.

Odżywianie

Protisty dzielimy na:

Protisty samożywne

Protisty samożywne omawiane w tym rozdziale są przede wszystkim fotoautotrofami, tzn. wytwarzają potrzebne do życia związki organiczne w wyniku fotosyntezy. Protisty fotosyntetyzujące różnią się zestawem barwników i rodzajem materiałów zapasowych powstających z asymilatów fotosyntetycznych.

W chloroplastach niektórych protistów roślinopodobnych występuje pirenoid – białkowa struktura skupiająca enzymy odpowiedzialne za wiązanie COIndeks dolny 2₂ oraz stanowiąca ośrodek syntezy i gromadzenia materiałów zapasowych. 

Przykłady barwników fotosyntetycznych i materiałów zapasowych w wybranych grupach protistów:

Skład barwników fotosyntetycznych wpływa na zdolność wykorzystywania światła docierającego na różne głębokości. Rozmieszczenie glonów zależy jednak również od natężenia światła, temperatury, dostępności składników mineralnych i ruchów wody.

Protisty cudzożywne

Sposób pobierania pokarmu przez protisty cudzożywne zależy przede wszystkim od wielkości przyjmowanych cząsteczek pokarmowych i może się odbywać na drodze wchłaniania lub pinocytozy i fagocytozy.

Slajd 1 z 3

RDKT7NgtpqG1j1

Schemat przedstawia wchłanianie. Płaszczyzna niebieska na ilustracji przedstawia środowisko zewnętrzne, biała, pionowa linia symbolizuje błonę komórkową, a żółta płaszczyzna wnętrze komórki. Na pierwszym rysunku z lewej strony zilustrowane jest zjawisko dyfuzji. W środowisku zewnętrznym znajduje się jakaś substancja wyobrażona jako liczne, niewielkie punkty. Substancja ta przenika przez błonę komórkową do wnętrza komórki, co symbolizuje kilka pofalowanych strzałek. Drugi i trzeci rysunek przedstawia dyfuzje wspomaganą. Substancja znajdująca się w środowisku zewnętrznym wnika do wnętrza komórki za pomocą otwartego w stronę tego środowiska uchyłka w błonie komórkowej. Następnie uchyłek ten otwiera się w kierunku wnętrza komórki i substancja ta jest do niego uwalniana. Dwa kolejne rysunki ilustrują transport aktywny. Cząsteczek danej substancji jest mało w środowisku zewnętrznym, przenikają przez błonę komórkową do wnętrza komórki przez uchyłek, w której danej substancji jest dużo. Uchyłek otwiera się w kierunku wnętrza komórki i substancja ta jest do niego uwalniana.

R1WXVf2EMYktB1

Schemat przedstawia pinocytozę. Płaszczyzna niebieska na ilustracji przedstawia środowisko zewnętrzne, szara, pofalowana linia symbolizuje błonę komórkową, a żółta płaszczyzna wnętrze komórki. W środowisku zewnętrznym znajduje się jakaś substancja wyobrażona jako liczne, niewielkie punkty. Substancja ta wnika w zagłębienie w błonie komórkowej. Zagłębienie to zamyka się, następnie migruje ona w głąb komórki w tzw. pęcherzyku pinocytarnym. Zbliża się do niej lizosom i wytwarza wodniczka pokarmowa. Trawieniu podlega treść pęcherzyka wraz z jego błoną.

R1QmTCPd0P39i1

Schemat przedstawia fagocytozę. Płaszczyzna niebieska na ilustracji przedstawia środowisko zewnętrzne, w którym znajduje się żółta komórka. Szara, pofalowana linia symbolizuje błonę komórkową oddzielającą komórkę od środowiska zewnętrznego. Wewnątrz komórki umiejscowione jest jądro komórkowe. W środowisku zewnętrznym znajduje się jakaś substancja pokarmowa wyobrażona czarny, nieregularny punkt. Substancja ta wnika w zagłębienie w błonie komórkowej. Zagłębienie to zamyka się, następnie migruje ona w głąb komórki otoczona wodniczką pokarmową. Zbliża się do niej lizosom, a następnie substancja ulega strawieniu. Niestrawione resztki pokarmu zostają wydalone na zewnątrz.

Miksotrofy

Miksotrofy łączą różne sposoby odżywiania, np. fotosyntezę z pobieraniem substancji organicznych lub cząstek pokarmowych. Udział poszczególnych sposobów zależy od gatunku i warunków środowiska. Przykładem może być euglena zielona (Euglena viridis), należąca do rodziny Euglenaceae. Przy niedoborze światła niektóre eugleniny mogą wykorzystywać rozpuszczone związki organiczne pobierane ze środowiska.

RRDJHQOUO5DM6

Na zdjęciu znajduje się niewielki protist - przedstawiciel rodzaju Phacus. Ma kulisty kształt, zieloną barwę powodują wypełniające go chloroplasty. Posiada pomarańczowoczerwoną plamkę oczną. Znajduje się na niebieskim tle.

Oddychanie i wymiana gazowa

U niewielkich protistów jednokomórkowych wymiana gazowa zachodzi na drodze dyfuzji przez powierzchnię komórki. U dużych, wielokomórkowych glonów transport substancji wewnątrz plechy może być wspomagany przez ruch cytoplazmy i wyspecjalizowane komórki, ale nie występują typowe organy wymiany gazowej.

Wiele protistów pozyskuje energię w oddychaniu tlenowym. Gatunki żyjące w środowiskach ubogich w tlen mogą wykorzystywać inne szlaki metaboliczne, a u niektórych występują zredukowane lub zmodyfikowane organella pochodzenia mitochondrialnego.

Osmoregulacja i wydalanie

Protisty słodkowodne są hipertoniczne w stosunku do otaczającej je wody, a przez to narażone są na ciągły jej napływ do komórki. Usunięcie nadmiaru wody zapewniają im wodniczki tętniące – specjalne organelle osmoregulacyjne, które po napełnieniu wodą kurczą się, usuwając jej nadmiar poza komórkę.

U protistów morskich i pasożytniczych potrzeba aktywnego usuwania napływającej wody bywa mniejsza, ale zależy to od gatunku i warunków środowiska.

Rozpuszczalne produkty przemiany materii, zwłaszcza amoniak i dwutlenek węgla, są usuwane głównie przez błonę komórkową. Wodniczki tętniące odpowiadają przede wszystkim za usuwanie nadmiaru wody.

Dwutlenek węgla i amoniak są usuwane przede wszystkim przez błonę komórkową. Główną funkcją wodniczki tętniącej jest usuwanie nadmiaru wody i udział w regulacji składu jonowego komórki.

Wrażliwość na bodźce

Protisty odbierają bodźce dzięki receptorom i kanałom jonowym rozmieszczonym w błonie oraz dzięki wyspecjalizowanym strukturom komórkowym. Odpowiedź może obejmować zmianę ruchu rzęsek, wici albo kierunku przemieszczania się komórki.

U euglenin orientację względem światła umożliwia aparat fotoreceptorowy współdziałający ze stigmą, która odbiera światło padające z określonych kierunków.

Rozmnażanie

RyYwup7spFjKX1

Zdjęcie przedstawia parę pantofelków w podłużnym, przypominającym podeszwę buta kształcie. Oba pantofelki mają czerwony kolor, okalają je niebieskawe rzęski. Jeden z nich jest w trakcie podziału - w środku jego ciała można zauważyć wyraźne przewężenie.

Protisty rozmnażają się bezpłciowo między innymi przez podział komórki, podział wielokrotny, fragmentację plechy oraz wytwarzanie zarodników. Rozmnażanie płciowe obejmuje powstawanie i łączenie się gamet. W zależności od tego, jakiej wielkości są łączące się ze sobą komórki i czy mają zdolność poruszania się, wyróżnia się trzy rodzaje zapłodnienia (gamii): izo-, anizo- i oogamię.

R1Sgft9XhUlao

Na ilustracji znajdują się dwie identyczne gamety. Mają owalny kształt, są otoczone szarą błoną, posiadają czerwone wnętrze i pomarańczowe jądro. Z góry każdej gamety odchodzą dwie długie, cienkie wici.

R1A57FLKXQSO7

Na ilustracji znajdują się dwie gamety. Mają owalny kształt, są otoczone szarą błoną, posiadają czerwone wnętrze i pomarańczowe jądro. Z góry każdej gamety odchodzą dwie długie, cienkie wici. Jedna z nich jest znacznie większa od drugiej.

RdU2j7bU6NDw8

Na ilustracji znajdują się dwie gamety. Jedna z nich ma okrągły kształt, jest otoczona szarą błoną, posiada czerwone wnętrze i pomarańczowe jądro. Druga z nich jest mała, składa się z niebieskiej, zbliżonej do trójkąta główki i wici umożliwiającej jej przemieszczanie się.

Występuje u nich przemiana faz jądrowych i obserwuje się różne cykle życiowe: haploidalny, diploidalny oraz z przemianą pokoleń.

Przemiana pokoleń

W cyklach życiowych protistów faza haploidalna może występować naprzemiennie z fazą diploidalną. Przemiana faz jądrowych, czyli następowanie haplofazy i diplofazy, występuje we wszystkich cyklach obejmujących mejozę i zapłodnienie. Natomiast o przemianie pokoleń mówi się wtedy, gdy zarówno haploidalny gametofit, jak i diploidalny sporofit są wielokomórkowymi pokoleniami organizmu.

W zależności od  tego, czy pokolenia gametofitu i sporofitu są podobne oraz jak długo trwają poszczególne fazy, wyróżnia się rodzaje przemiany pokoleń:

Izomorficzna przemiana pokoleń

Sporofit i gametofit są identycznymi formami morfologicznymi. Czas trwania haploidalnego pokolenia płciowego – gametofitu (1n) i diploidalnego pokolenia bezpłciowego - sporofitu (2n) jest taki sam. Podobnie, jak przedział czasowy między połączeniem gamet a mejozą. Przykładem tej przemiany może być cykl życiowy sałaty morskiej.

Heteromorficzna przemiana pokoleń z dominacją gametofitu

W przemianie tej to haploidalne pokolenie płciowe – gametofit (1n) jest formą złożoną, zwykle większą i funkcjonującą dłużej niż diploidalne pokolenie bezpłciowe – sporofit (2n). Czas pomiędzy zapłodnieniem (gamią) a mejozą, poprzedzającą powstanie zarodników (spor), jest stosunkowo krótki. Przykładem organizmów, u których zachodzi tego typu przemiana pokoleń, są należące do brunatnic – katlerie.

Heteromorficzna przemiana pokoleń z dominacją sporofitu

W przemianie tej diploidalne pokolenie bezpłciowe – sporofit (2n) jest formą dominującą. Ma większe rozmiary i żyje dłużej. Gametofit (1n) przybiera kilkukomórkową, nietrwałą formę. Czas pomiędzy gamią a mejozą ulega znacznemu wydłużeniu. Przykładem organizmu, u którego zachodzi tego typu przemiana pokoleń jest należąca do brunatnic, litownica.

Koniugacja - proces płciowy

Koniugacja jest procesem płciowym, podczas którego dwa osobniki wymieniają haploidalne jądra powstałe z mikronukleusów. Po połączeniu jąder dochodzi do rekombinacji materiału genetycznego. Koniugacja nie zwiększa bezpośrednio liczby osobników. Koniugacja zachodzi m.in. u orzęsków.

Orzęski stanowią dużą, zróżnicowaną grupę pierwotniaków, które charakteryzują się obecnością licznych rzęsek na powierzchni komórki oraz występowaniem dwóch typów jąder, tworzących aparat jądrowy: makronukleusa i mikronukleusa.

Makronukleus zawiera wiele kopii materiału genetycznego orzęska i odpowiada głównie za ekspresję genów podczas wzrostu i funkcjonowania komórki. Zawarte w nim geny pozwalają na kontrolowanie funkcji życiowych (usuwanie metabolitów, odżywianie). Natomiast diploidalny mikronukleus odgrywa rolę w procesie koniugacji, polegającym na wymianie materiału genetycznego pomiędzy dwoma osobnikami (u których nie wyróżnia się płci).

RmBBfKQSCuSq0

Grafika przedstawia orzęski. Są to eliptyczne, podłużne protisty w których budowie możemy wyróżnić dwie kuliste organelle - większy makronukleus oraz mniejszy mikronukleus.

W procesie koniugacji wyróżnić można kilka etapów. Pierwszy z nich polega na spotkaniu się dwóch osobników, zdolnych do wymiany materiału genetycznego. Osobniki te łączą się ze sobą i częściowo zlewają.

RophraUR47LSO

Ilustracja przedstawia schemat połączenia dwóch orzęsków. Eliptyczne protisty są ze sobą połączone podłużną ścianą. W ich budowie możemy wyróżnić większy, kulisty makronukleus oraz mniejszy, również kulisty mikronukleus.

Dwa zgodne osobniki łączą się czasowo powierzchniami komórek. Mikronukleus każdego z nich przechodzi mejozę. Spośród powstałych czterech jąder haploidalnych zachowuje się jedno, które dzieli się mitotycznie na jądro stacjonarne i migracyjne. Partnerzy wymieniają jądra migracyjne, po czym w każdej komórce jądro otrzymane od partnera łączy się z jądrem stacjonarnym. Powstaje diploidalne jądro zygotyczne, z którego odtwarzane są elementy aparatu jądrowego.

RDS7J8OI06kWY

Ilustracja przedstawia schemat przebiegu koniugacji u orzęska. Pierwszy etap polega na połączeniu dwóch osobników oraz częściowym ich zlaniu. Następnie dochodzi do zaniku makronukleusu u obu osobników oraz podziału mikronukleusów. W jego wyniku w każdym orzęsku tworzą się cztery haploidalne (1n) mikronukleusy. Trzy z nich ulegają degradacji, a pozostałe w każdym osobniku jądra dzielą się mitotycznie. Jedno z powstałych w ten sposób dwóch jąder (migracyjne) przechodzi przez mostek plazmatyczny do drugiego osobnika i zlewa się z jego jądrem stacjonarnym. W wyniku zlania się jądra migrującego z jądrem stacjonarnym w obu koniugujących orzęskach tworzy się diploidalne (2n) jądro, które ulega podziałowi mitotycznemu. Z powstałych w jego wyniku jąder dochodzi do odtworzenia mikronukleusa i makronukleusa.

W każdym koniugującym orzęsku w wyniku zlania się jądra migrującego z jądrem stacjonarnym tworzy się jądro diploidalne (2n). Przechodzi ono następnie podziały mitotyczne prowadzące do odtworzenia mikronukleusa i makronukleusa.

Podsumowanie

• Protisty to grupa parafiletyczna obejmująca organizmy jednokomórkowe (pełzaki, wiciowce, formy kokoidalne), komórczaki (wielojądrowe, np. śluzowce) oraz wielokomórkowe (o budowie plechowej: nitkowate, plektenchymatyczne lub tkankowe). 

• Gatunki otoczone tylko błoną komórkową (np. ameby) poruszają się ruchem pełzakowatym za pomocą nibynóżek. Gatunki posiadające pellikulę lub ścianę komórkową (np. okrzemki, orzęski) wykorzystują do ruchu wici lub rzęski (undulipodia) o strukturze mikrotubul. 

• Protisty wykazują pełne spektrum strategii odżywiania: fotoautotrofizm (posiadają chloroplasty z barwnikami jak chlorofil, fikoerytryna czy fikocyjanina), heterotrofizm (pobieranie pokarmu drogą wchłaniania, pinocytozy lub fagocytozy w wodniczkach pokarmowych) oraz miksotrofizm (np. euglena zielona, łącząca oba sposoby zależnie od dostępu do światła). 

• U protistów słodkowodnych, żyjących w środowisku hipotonicznym, występują wodniczki tętniące. Aktywnie usuwają one nadmiar wody nieustannie napływającej do komórki. Protisty morskie i pasożytnicze, będące izotoniczne względem otoczenia, zazwyczaj ich nie posiadają. Produkty przemiany materii usuwane są przez dyfuzję lub wraz z wodą z wodniczek tętniących.

• Protisty odbierają bodźce dzięki receptorom i kanałom jonowym rozmieszczonym w błonie oraz dzięki wyspecjalizowanym strukturom komórkowym. Reakcja może obejmować zmianę ruchu rzęsek, wici albo kierunku przemieszczania się komórki. U euglenin orientację względem światła umożliwia aparat fotoreceptorowy współdziałający ze stigmą.

• Rozmnażają się bezpłciowo (podział komórki, zarodniki) oraz płciowo (z wytworzeniem gamet). 

• U orzęsków występuje koniugacja – proces płciowy polegający na wymianie materiału genetycznego między osobnikami, co zapewnia rekombinację genów bez zwiększenia liczby osobników. Podczas koniugacji mikronukleus przechodzi mejozę, a następnie powstają haploidalne jądra stacjonarne i migracyjne. Osobniki wymieniają jądra migracyjne, które łączą się z jądrami stacjonarnymi. 

• Występuje przemiana faz jądrowych (haplofaza i diplofaza) oraz przemiana pokoleń: izomorficzna (sporofit i gametofit wyglądają tak samo) lub heteromorficzna (z dominacją gametofitu lub sporofitu). 

Ćwiczenia utrwalające