RIbR9OuNv3kp4
Ilustracja przedstawia kaktusa. Cechuje go niemal idealnie kulisty kształt, jednak posiada delikatnie spłaszczony szczyt. Jego zieloną powierzchnię zredukowanego, kulistego pędu zdobi liczna ilość żeber, które udekorowane są gęsto osadzonymi areolami. Kolce są długie, ostre.

Organy roślinne

U roślin z rodziny kaktusowatych (Cactaceae) występują łodygi spichrzowe, w postaci grubych, mięsistych organów nadziemnych. Ich główną funkcją jest magazynowanie substancji odżywczych oraz wody.
Źródło: Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.

Eksperymentuj i odkrywaj

Barwienie tkanek roślinnych zielenią trwałąsafraniną jest jedną z podstawowych technik stosowanych w badaniach anatomicznych roślin.  

Przygotowanie roztworu barwiącego

  • Dodaj 20 mg safraniny w proszku do zlewki o pojemności 100 ml.

  • Wlej 20 ml wody destylowanej do zlewki i przez ciągłe mieszanie przygotuj 0,1‑procentowy roztwór barwiący safraniny.

  • Przenieś 20 mg zieleni trwałej do innej zlewki o pojemności 100 ml.

  • Dodaj do niej 20 ml wody destylowanej i przygotuj 0,1‑procentowy roztwór barwiący.

  • Przefiltruj oba roztwory barwiące.

Przebieg barwienia 

  • Zanurz skrawki w 0,1‑procentowym roztworze zieleni trwałej na 5–10 minut.

  • Przepłucz szkiełka 0,1‑procentowyn kwasem octowym przez 10–15 sekund.

  • Zanurz szkiełka w 0,1‑procentowym roztworze safraniny na 20–30 minut.

  • Wypłucz barwniki wodą destylowaną i obserwuj preparat w mikroskopie. 

Wynik barwienia

Celulozowe ściany komórkowe pod wpływem zieleni trwałej barwią się na kolor niebieskozielony. Natomiast zdrewniałe ściany komórkowe pod wpływem safraniny barwią się na kolor czerwony.

Komórki o celulozowych ścianach komórkowych występują m.in. w: tkankach merystematycznych, ryzodermie, tkankach miękiszowych, kolenchymie i łyku. Z kolei komórki o zdrewniałych ścianach komórkowych obecne są m.in. w sklerenchymie i drewnie.

bg‑red

Obserwacje mikroskopowe budowy anatomicznej korzenia

Jak przygotować preparat mikroskopowy z korzenia?

R1ZCkb86guIG8
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.

Pierwotna budowa anatomiczna korzenia rośliny dwuliściennej - obserwacja mikroskopowa

1
Symulacja 1

Za pomocą wirtualnego mikroskopu przeprowadź obserwację budowy pierwotnej korzenia rośliny dwuliściennej. Zwróć uwagę na ułożenie wiązek przewodzących oraz wybarwienie poszczególnych komórek.

RXEyPjVDwSU0D1
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
Obserwacja budowy pierwotnej korzenia rośliny dwuliściennej (bobu) pod mikroskopem świetlnym. Okular mikroskopu powiększa obraz 10×. Barwienie zielenią trwałą.
Źródło: Ilona Kruk, licencja: CC BY-SA 3.0.
Szczegóły obserwacji mikroskopowej 1bluewhite
Szczegóły obserwacji mikroskopowej 2redwhite
Szczegóły obserwacji mikroskopowej 3
Szczegóły obserwacji mikroskopowej 4greenwhite

Za pomocą wirtualnego mikroskopu przeprowadzono obserwację budowy pierwotnej korzenia rośliny dwuliściennej. Budowa pierwotna korzenia rośliny dwuliściennej. Jego centralną część zajmuje walec osiowy (stela), który zawiera promieniście ułożone wiązki przewodzące drewna i łyka. Ściany członów rurek sitowych są cieńsze niż ściany naczyń i wybarwiają się na kolor niebieski. Natomiast ich średnica jest mniejsza. Korzeń jest okryty skórką, zwaną ryzodermą. Wytwarza ona włośniki, chłonące z gleby wodę wraz z solami mineralnymi. Kolejne mikroskopowe obrazy ukazują zbliżenie na przylegające do siebie komórki. Mają one kształt wielokątów. Obraz mikroskopowy to kolejno powiększenie 20-, 40- i 60‑krotne.

Szczegóły obserwacji mikroskopowej. Dwudziestokrotne powiększenie spod  mikroskopu ukazuje szereg drobnych, niemal okrągłych komórek. Są one ułożone ściśle obok siebie i rozchodzą się promieniście, a ich ściany są cienkie, wybarwione na niebiesko. Niektóre z komórek maja ściany wybarwione na fioletowo. Czterdziestokrotne powiększenie spod  mikroskopu ukazuje szereg niemal okrągłych komórek. Są one ułożone ściśle obok siebie, a ich ściany są cienkie, wybarwione na niebiesko. Niektóre z komórek maja ściany wybarwione na fioletowo. Niektóre z komórek są większe, niektóre mniejsze. Sześćdziesięciokrotne powiększenie spod mikroskopu ukazuje szereg niemal komórek o różnych kształtach, niekiedy owalnych, niekiedy wielokątnych. Są one ułożone ściśle obok siebie, a ich ściany są cienkie, wybarwione na niebiesko‑zielono. W niektórych komórkach znajdują się ziarniste, wybarwione na fioletowo plamki Niektóre z komórek są większe, niektóre mniejsze.

RaqQ7XxTDcIW7
Film nawiązujący do treści materiału, zawiera wskazówki dotyczące sposobu używania mikroskopu, jak i przykłady obserwacji.

Ogólne wskazówki dotyczące techniki mikroskopowania w warunkach szkolnych.

1. Należy ustawić właściwe oświetlenie pola widzenia (tak aby uzyskać równomierne, jasne oświetlenie). 2. Preparat umieszcza się na stoliku przedmiotowym między łapkami mikroskopu. 3. Za pomocą śrub służących do przesuwania preparatu ustawia się obiekt obserwacji mniej więcej na przedłużeniu osi obiektywu. 4. Najpierw wybiera się obiektyw o najmniejszym powiększeniu. 5. Patrząc przez okular, należy podnosić stolik przedmiotowy, aż do uzyskania obrazu. 6. Obraz wyostrza się za pomocą śruby mikrometrycznej. Można wówczas skorygować światło. 7. Aby zmienić powiększenie, należy przekręcić rewolwer na obiektyw o większym powiększeniu, np. 10×, 40×. 8. Ostrość obrazu koryguje się za pomocą śruby mikrometrycznej. 9. Po ukończeniu obserwacji należy opuścić stolik i wyłączyć światło, a następnie wyjąć preparat i ustawić obiektyw o najmniejszym powiększeniu: 4×. 10. Mikroskop przykrywa się foliowym pokrowcem, aby uchronić go przed zabrudzeniami.

1
Polecenie 1

Oblicz wielkość powiększenia obrazu, jeśli podczas obserwacji zastosowano obiektyw o powiększeniu 60×, a mikroskop jest wyposażony w okular o powiększeniu 10×.

R90WIrNBzOOSa
(Uzupełnij).
Polecenie 2
R1D15OLD1R134
Wykonaj w zeszycie schematyczny rysunek. Zwróć uwagę, na kształt ich jądra komórkowego. Zapisz powiększenie, z którego dokonano obserwacji komórki. Zrób zdjęcie, a następnie umieść je w wyznaczonym polu.
Polecenie 2
R1BeQG7R9013q
(Uzupełnij).

Pierwotna budowa anatomiczna korzenia rośliny jednoliściennej - obserwacja mikroskopowa 

12
Symulacja 2

Za pomocą wirtualnego mikroskopu przeprowadź obserwację przekroju poprzecznego korzenia tataraku (Acorus). Zwróć uwagę na ułożenie tkanek oraz wybarwienie poszczególnych komórek.

R1CkvGgb96duM1
Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.
Obserwacja przekroju poprzecznego przez korzeń tataraku pod mikroskopem świetlnym. Okular mikroskopu powiększa obraz 10×. Barwienie safraniną z zielenią trwałą.
Źródło: Berkshire Community College Bioscience Image Library, Flickr, domena publiczna.
Szczegóły obserwacji mikroskopowej 1bluewhite
Szczegóły obserwacji mikroskopowej 2redwhite
Szczegóły obserwacji mikroskopowej 3greenwhite

Za pomocą wirtualnego mikroskopu przeprowadzono obserwację przekroju poprzecznego korzenia tataraku (Acorus). Najbardziej zewnętrzną warstwę w przekroju poprzecznym stanowi ryzoderma. Następnie znajduje się dobrze rozwinięta kora (zbudowana z tkanki miękiszowej), która podzielona jest na dwie strefy: zewnętrzną wąską warstwę o gęsto upakowanych i mniejszych komórkach oraz wewnętrzną szeroką warstwę mającą większe komórki aerenchymy (duże przestrzenie). Najgłębszy obszar kory jest ograniczony przez endodermę, zbudowaną z dużych komórek o pogrubionych ścianach komórkowych. Centralną część korzenia zajmuje walec osiowy (stela), który zawiera promieniście ułożone wiązki przewodzące drewna (o dużej średnicy) oraz łyka (o małej średnicy). Grube ściany naczyń wybarwione są na kolor różowy, natomiast cienkie ściany rurek sitowych są wybarwione na zielono. Obraz mikroskopowy to powiększenie cztery, dziesięć i czterdzieści razy. W powiększeniu czterokrotnym widoczna jest okrągła struktura korzenia. Wypełniają ją różnych rozmiarów przylegające do siebie komórki z czarnymi ściankami, wybarwione na fioletowo lub zielono. W centralnej części znajduje się walec osiowy złożony z nieco większych, owalnych komórek drewna układających się promieniście, które otaczają drobne, ziarniste komórki łyka. Te z kolei otacza szereg komórek okolnicy i śródskórni, tworząc wyraźny, czarny pierścień. Walec osiowy otacza miękisz złożony z szeregu ułożonych obok siebie, różnej wielkości komórek kory pierwotnej. Jej brzegi okala skórka. W powiększeniu dziesięciokrotnym widoczny jest okrągły walec osiowy. Znajdujące się w nim komórki są ułożone promieniście. Jedne są duże, białe, pozostałe, liczniejsze drobne, białe lub zielone. Walec osiowy otaczają ziarniste komórki w kolorze fioletowym i zielonym, które układają się w mniejsze i większe pierścienie. W powiększeniu czterdziestokrotnym widoczne są komórki walca osiowego. To komórki drewna. Są one owalne, otoczone wybarwioną na czerwono ścianą komórkową. Wokół nich znajdują się drobne, ziarniste komórki łyka w kolorze zielonkawofioletowym.

RaqQ7XxTDcIW7
Film nawiązujący do treści materiału, zawiera wskazówki dotyczące sposobu używania mikroskopu, jak i przykłady obserwacji.

Ogólne wskazówki dotyczące techniki mikroskopowania w warunkach szkolnych.

1. Należy ustawić właściwe oświetlenie pola widzenia (tak aby uzyskać równomierne, jasne oświetlenie). 2. Preparat umieszcza się na stoliku przedmiotowym między łapkami mikroskopu. 3. Za pomocą śrub służących do przesuwania preparatu ustawia się obiekt obserwacji mniej więcej na przedłużeniu osi obiektywu. 4. Najpierw wybiera się obiektyw o najmniejszym powiększeniu. 5. Patrząc przez okular, należy podnosić stolik przedmiotowy, aż do uzyskania obrazu. 6. Obraz wyostrza się za pomocą śruby mikrometrycznej. Można wówczas skorygować światło. 7. Aby zmienić powiększenie, należy przekręcić rewolwer na obiektyw o większym powiększeniu, np. 10×, 40×. 8. Ostrość obrazu koryguje się za pomocą śruby mikrometrycznej. 9. Po ukończeniu obserwacji należy opuścić stolik i wyłączyć światło, a następnie wyjąć preparat i ustawić obiektyw o najmniejszym powiększeniu: 4×. 10. Mikroskop przykrywa się foliowym pokrowcem, aby uchronić go przed zabrudzeniami.

Polecenie 3

Przeciągnij prawidłowe nazwy i podpisz elementy budowy korzenia tataraku (Acorus).

R11smnOnZzApE
Grafika interaktywna przedstawia budowę apikalną części korzenia. Ma kształt owalny. Korzeń to organ potrzebny głównie roślinom lądowym. Rośliny wodne mają słabo wykształcone korzenie. W budowie zewnętrznej korzenia wyróżniamy kilka odcinków. Nazywane są one strefami. Odcinki korzenia pełnią one różne funkcje. W strefie wierzchołkowej odbywa się namnażanie komórek. W strefie wzrostu następuje ich wydłużanie, a w strefie włośnikowej pobieranie wody. Korzenie strefy bocznej utrzymują roślinę w podłożu. Zdjęcie przedstawia jedynie część korzenia. Korzeń pokryty jest skórką. To epiderma, czyli tkanka okrywająca korzenia. Stanowi cienką warstwę ochronną. Epiderma korzenia nie jest pokryta kutykulą. Na grafice to komórki o wydłużonym kształcie z wyraźnym jądrem. Pod skórką korzenia znajdują się komórki czapeczki. Komórki czapeczki korzenia to komórki miękiszowe. O nierównomiernym kształcie, połączone niesymetrycznie. Są wielościenne. Na czapeczkę składa się aż czternaście warstw komórek. Dwie spośród nich biegną na całej długości korzenia. Najbardziej zewnętrzna warstwa czapeczki pokryta jest epidermą. Czapeczka, stanowi element budowy wierzchołka wzrostu, czyli merystemu korzeniowego. Osłania delikatne komórki, kiedy korzeń wciska się pomiędzy cząsteczki gleby. Dlatego komórki czapeczki od zewnątrz ulegają ścieraniu. Ich blaszka środkowa śluzowacieje i komórki tracą ze sobą kontakt. Równocześnie jednak od wnętrza wierzchołka wzrostu przyrastają kolejne warstwy komórek miękiszowych. W centralnej części komórek czapeczki znajdują się amyloplasty z dużymi ziarnami skrobi. Niektóre rośliny mają tak okazałe czapeczki korzenia, że nie trzeba mikroskopu, by je zbadać. Kolejnym elementem budowy apikalnej korzenia jest merystem wierzchołkowy, który zapewnia jego nieograniczony wzrost na długość. Te małe, prostokątne komórki znajdują się pod komórkami czapeczki korzenia. Tworzą po jedenaście rzędów z obu stron korzenia. Składa się z niewielkich komórek o znacznym tempie podziałów. W wyniku tych podziałów następuje wzrost korzenia na długość i tylko niewielki przyrost pierwotny na grubość. Komórki merystemu korzeniowego posiadają duże, centralnie ułożone jądro. Są cienkościenne, delikatne i wrażliwe na uszkodzenia. Między tymi komórkami brakuje przestworów międzykomórkowych. Wewnątrz merystemu wierzchołkowego znajduje się zespół podłużnych komórek. To strefa wydłużania korzenia. To sam środek przekroju.
Źródło: Berkshire Community College Bioscience Image Library, Flickr, domena publiczna.
R1FA4EbKJZoNM
Zaznacz poprawne zakończenie zdania. Skórka korzenia to inaczej... Możliwe odpowiedzi: 1. ryzoderma., 2. ektoderma., 3. kutykula., 4. kora.
R1VuwpwVqD0ve
Zaznacz poprawne zakończenie zdania. Jedna z odmian tkanki miękiszowej, charakteryzuje się dużymi przestworami międzykomórkowymi, wypełnionymi powietrzem to... Możliwe odpowiedzi: 1. aerenchyma, 2. drewno, 3. miękisz, 4. ryzoderma

Wtórna budowa anatomiczna korzenia rośliny dwuliściennej - obserwacja mikroskopowa 

1
Polecenie 4

Za pomocą wirtualnego mikroskopu przeprowadź obserwację korzenia dębu szypułkowego (Quercus robur) o budowie wtórnej.

Zapoznaj się z obserwacją korzenia dębu szypułkowego (Quercus robur) o budowie wtórnej przeprowadzoną za pomocą wirtualnego mikroskopu.

RfGaQIlwfWEUo1
W pierwszym kadrze symulacji przedstawiony jest krótki, zapętlony filmik, na którym młody człowiek ubrany w biały fartuch i rękawiczki gumowe nachyla się nad mikroskopem i reguluje ostrość. W centrum ekranu znajduje się napis: wirtualny mikroskop Quercus robur, a pod spodem prostokątne pole z napisem START. Po kliknięciu na nie pojawia się następny kadr z napisem po prawej stronie: „Dąb szypułkowy to gatunek występujący powszechnie w całej Europie. Z racji długowieczności jest jednym z najbardziej charakterystycznych drzew w krajobrazie europejskim. Wytwarza system korzeniowy palowy, który osiąga głębokość nawet 5 metrów. W walcu osiowym korzenia występują m.in. łyko pierwotne, kambium oraz drewno pierwotne. Aktywne kambium wytwarza coroczne przyrosty – następuje rozrost łyka wtórnego na zewnątrz i drewna wtórnego ku środkowi organu. Centrum walca osiowego korzenia zajmuje miękisz i drewno pierwotne. Korzeń okryty jest korkowicą, która jest efektem działania fellogenu”. Z lewej strony planszy widoczny jest przekrój przez korzeń dębu – można kliknąć na prostokątne pole z napisem 10x, 40x, 100x, co daje odpowiednio powiększenie dziesięciokrotne, czterdziestokrotne i stukrotne. W powiększeniu dziesięciokrotnym widać skupione koncentrycznie w centrum przekroju drewno pierwotne w postaci niebieskich wiązek. Od środka okręgu odchodzą ułożone promieniście struktury zbudowane z szarych, przylegających do siebie komórek. Między nimi znajdują się duże, białe, owalne przestrzenie – drewno wtórne. Bliżej obwodu widoczne są także wiązki łyka pierwotnego oraz łyka wtórnego. Korzeń okrywa na zewnątrz warstwa korkowicy. W powiększeniu czterdziestokrotnym środek przekroju powiększa się, a komórki są bardziej wyraźne. W powiększeniu stukrotnym komórki w zbliżonym fragmencie przekroju są bardzo duże i bardzo wyraźne.
Obserwacja korzenia dębu szypułkowego (Quercus robur) pod mikroskopem świetlnym o powiększeniu 10×, 40× i 100×.
Źródło: Berkshire Community College Bioscience (Flickr), Englishsquare.pl Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Szczegóły obserwacji mikroskopowej 1bluewhite
Szczegóły obserwacji mikroskopowej 2redwhite
Szczegóły obserwacji mikroskopowej 3greenwhite
1
Polecenie 5

Wykonaj w zeszycie schematyczny rysunek obserwowanego obiektu. Opisz widoczne struktury budowy.

Polecenie 5
R7mzyguqTW5Qj
Podaj, jakie struktury można wyróżnić w wewnętrznej wtórnej budowie korzenia i jak są one ułożone w stosunku do siebie. (Uzupełnij).
1
Polecenie 6
Rw3Ni7pAKbYl6
Podaj dwie cechy budowy obserwowanego korzenia dębu szypułkowego świadczące o tym, że jest to budowa wtórna. (Uzupełnij).
bg‑red

Obserwacje mikroskopoowe budowy anatomicznej łodygi

Jak przygotować preparat mikroskopowy z łodygi?

RP62TUEglHWuB
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.

Ilustracja przedstawia przygotowanie preparatu mikroskopowego z łodygi. Na szkiełko podstawowe nanieś zakraplaczem kroplę wody. Na ilustracji jest szkiełko podstawowe, na które zakraplaczem naniesiono kroplę wody. Za pomocą skalpela lub żyletki odetnij cienki fragment łodygi, a następnie umieść go w kropli wody. Na ilustracji jest żyletka. Prowadzi od niej strzałka do zielonej łodygi.  Wykorzystując igłę laboratoryjną, rozłóż równo odcięty fragment. Na ilustracji jest szkiełko podstawowe. Na nim za pomocą igły laboratoryjnej w naniesionej kropli wody zostaje umieszczony odcięty fragment łodygi. Ustaw szkiełko nakrywkowe pod kątem 30° w stosunku do szkiełka podstawowego, a następnie delikatnie połóż je na preparacie. Sprawdź, czy nie powstały pęcherze powietrza między szkiełkiem podstawowym a nakrywkowym. Jeśli powstały, spróbuj je usunąć lub wykonaj preparat ponownie. Na ilustracji preparat na szkiełku podstawowym z fragmentem łodygi zostaje przykryty za pomocą pęsety szkiełkiem nakrywkowym. Zostaje sprawdzone drugim szkiełkiem nakrywkowym, czy między szkiełkiem podstawowym a nakrywkowym nie znajdują się pęcherze.

Pierwotna budowa anatomiczna łodygi słonecznika - obserwacja mikroskopowa

12
Symulacja 2

Za pomocą wirtualnego mikroskopu przeprowadź obserwację łodygi słonecznika zwyczajnego (Helianthus annuus). Zwróć uwagę na wybarwienie oraz ułożenie wiązek przewodzących.

Rrq7CnmbLJa1O1
Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.
Obserwacja łodygi słonecznika zwyczajnego (Helianthus annuus) pod mikroskopem świetlnym. Barwienie safraniną z zielenią trwałą.
Źródło: Paweł Jarzembowski, Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu, licencja: CC BY-SA 3.0.
Szczegóły obserwacji mikroskopowej 1bluewhite
Szczegóły obserwacji mikroskopowej 2redwhite
Szczegóły obserwacji mikroskopowej 3
Szczegóły obserwacji mikroskopowej 4greenwhite

Za pomocą wirtualnego mikroskopu przeprowadzono obserwację łodygi słonecznika zwyczajnego (Helianthus annuus). Obraz powiększono cztero-, dziesięcio- i dwudziestokrotnie. W budowie pierwotnej obserwowanej łodygi można wyróżnić trzy warstwy: najbardziej zewnętrzną – skórkę (epidermę), położoną głębiej – korę pierwotną oraz wewnętrzną część łodygi – walec osiowy. Zasadniczym elementem walca osiowego są tkanki przewodzące: ksylem i łyko, które w łodydze słonecznika są ułożone wokół rdzenia zbudowanego z miękiszu zasadniczego. Łyko, mające komórki o niewielkiej średnicy, znajduje się w części zewnętrznej (graniczącej z korą pierwotną). Natomiast drewno, zbudowane z komórek o dużej średnicy, znajduje się w części wewnętrznej. W obrębie komórek drewna i łyka zlokalizowane są włókna sklerenchymatyczne, które zostały wybarwione przez safraninę na kolor czerwony. Dzięki temu można dokładnie zlokalizować tkanki przewodzące i przyjrzeć się ich budowie. U roślin dwuliściennych występują otwarte wiązki przewodzące. Oznacza to, że między łykiem a drewnem znajduje się kambium (pasma miazgi), które odpowiada za wtórny przyrost łodygi na grubość. W obrazie mikroskopowym widoczne są: warstwa zewnętrzna zbudowana z kilku warstw zagęszczonych komórek o niewielkich rozmiarach. Następnie ku środkowi  przekroju komórki stają się coraz większe. Pomiędzy nimi - w warstwach w pobliżu epidermy (skórki) występują skupiska owalnych i okrągłych komórek o wybarwionych na brązowo grubszych ściankach.

Szczegóły obserwacji mikroskopowej. Na filmach przedstawiono obserwację mikroskopową łodygi słonecznika zwyczajnego (Helianthus annuus) pod mikroskopem świetlnym. Barwienie safraniną z zielenią trwałą. Początkowo, przy powiększeniu czterokrotnym, pojawia się okrągła struktura zbudowana z zagęszczonych komórek. Warstwa zewnętrzna - skórka zbudowana jest z kilku warstw zagęszczonych komórek o niewielkich rozmiarach. Następnie ku środkowi przekroju komórki stają się coraz większe. Pomiędzy nimi - w warstwach w pobliżu epidermy (skórki) - występują skupiska owalnych i okrągłych komórek o wybarwionych na brązowo grubszych ściankach. Powiększenie dziesięciokrotne ukazuje zbliżenie na największe komórki o nieregularnym kształcie. Pomiędzy nimi występują skupiska owalnych i okrągłych komórek o grubych ściankach wybarwionych na brązowo. W jeszcze większym, dwudziestokrotnym zbliżeniu ukazuje się jeszcze wyraźniejszy obraz dużych komórek o nieregularnym kształcie, a w ich pobliżu komórki nieco mniejsze, także o nieregularnym kształcie oraz większe okrągłe lub owalne komórki i grubej, brązowej ścianie komórkowej.

RaqQ7XxTDcIW7
Film nawiązujący do treści materiału, zawiera wskazówki dotyczące sposobu używania mikroskopu, jak i przykłady obserwacji.

Ogólne wskazówki dotyczące techniki mikroskopowania w warunkach szkolnych.

1. Należy ustawić właściwe oświetlenie pola widzenia (tak aby uzyskać równomierne, jasne oświetlenie). 2. Preparat umieszcza się na stoliku przedmiotowym między łapkami mikroskopu. 3. Za pomocą śrub służących do przesuwania preparatu ustawia się obiekt obserwacji mniej więcej na przedłużeniu osi obiektywu. 4. Najpierw wybiera się obiektyw o najmniejszym powiększeniu. 5. Patrząc przez okular, należy podnosić stolik przedmiotowy, aż do uzyskania obrazu. 6. Obraz wyostrza się za pomocą śruby mikrometrycznej. Można wówczas skorygować światło. 7. Aby zmienić powiększenie, należy przekręcić rewolwer na obiektyw o większym powiększeniu, np. 10×, 40×. 8. Ostrość obrazu koryguje się za pomocą śruby mikrometrycznej. 9. Po ukończeniu obserwacji należy opuścić stolik i wyłączyć światło, a następnie wyjąć preparat i ustawić obiektyw o najmniejszym powiększeniu: 4×. 10. Mikroskop przykrywa się foliowym pokrowcem, aby uchronić go przed zabrudzeniami.

Polecenie 7

Przeciągnij prawidłowe nazwy i podpisz elementy budowy przekroju poprzecznego słonecznika zwyczajnego (Helianthus annuus).

R1e69rtL4z2dV
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
Źródło: Paweł Jarzembowski, Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu, licencja: CC BY-SA 3.0.
R1I4vodhVCOCW
Połącz pojęcia z właściwymi definicjami. Eozyna Możliwe odpowiedzi: 1. Bromowa pochodna fluoresceiny; barwnik o właściwościach kwasowych, wykazujący silne powinowactwo do kwasochłonnych elementów komórki., 2. Naturalny barwnik pozyskiwany z amerykańskiego drzewa Erythroxylon campechianum; używa się jej w postaci złożonych roztworów zawierających sole glinu, żelaza, chromu lub wolframu; zawartość tych metali sprawia, że tkanka przyjmuje barwnik., 3. Zasadowy barwnik organiczny, trwały (odporny na działanie światła, wody, mydła itp.), stosowany w histologii i cytologii, używany podczas barwienia kontrastowego; wiąże się z jądrami (DNA) i innymi polianionami tkankowymi oraz składnikami ligniny i plastydami w tkankach roślinnych. Hematoksylina Możliwe odpowiedzi: 1. Bromowa pochodna fluoresceiny; barwnik o właściwościach kwasowych, wykazujący silne powinowactwo do kwasochłonnych elementów komórki., 2. Naturalny barwnik pozyskiwany z amerykańskiego drzewa Erythroxylon campechianum; używa się jej w postaci złożonych roztworów zawierających sole glinu, żelaza, chromu lub wolframu; zawartość tych metali sprawia, że tkanka przyjmuje barwnik., 3. Zasadowy barwnik organiczny, trwały (odporny na działanie światła, wody, mydła itp.), stosowany w histologii i cytologii, używany podczas barwienia kontrastowego; wiąże się z jądrami (DNA) i innymi polianionami tkankowymi oraz składnikami ligniny i plastydami w tkankach roślinnych. Safranina Możliwe odpowiedzi: 1. Bromowa pochodna fluoresceiny; barwnik o właściwościach kwasowych, wykazujący silne powinowactwo do kwasochłonnych elementów komórki., 2. Naturalny barwnik pozyskiwany z amerykańskiego drzewa Erythroxylon campechianum; używa się jej w postaci złożonych roztworów zawierających sole glinu, żelaza, chromu lub wolframu; zawartość tych metali sprawia, że tkanka przyjmuje barwnik., 3. Zasadowy barwnik organiczny, trwały (odporny na działanie światła, wody, mydła itp.), stosowany w histologii i cytologii, używany podczas barwienia kontrastowego; wiąże się z jądrami (DNA) i innymi polianionami tkankowymi oraz składnikami ligniny i plastydami w tkankach roślinnych.
bg‑red

Obserwacje mikroskopowe budowy anatomicznej liścia

Jak przygotować preparat mikroskopowy z liścia?

R1JEZ3SjqAME3
1.Zdjęcie przedstawia dłoń trzymającą prostokątne, przezroczyste szkiełko. Zakraplaczem jest odmierzana kropla wody. Zakraplacz to szklany przedmiot służący do przenoszenia i odmierzania płynów. Ma podłużny kształt. Zakończony jest miękką, gumową ssawką, której naciśnięcie ułatwia aplikację płynu. Po zwolnieniu nacisku palców kropla opada na szkiełko. 2. Zdjęcie przedstawia zielony liść na stole laboratoryjnym. Za pomocą ostrego, metalowego nożyka odcinany jest jego fragment. Nożyk ma niebieską rękojeść. Na odcinanym fragmencie liścia wyraźnie zaznaczone jest unerwienie. Liść na ząbkowane krawędzie. 3. Zdjęcie przedstawia dłonie. Jedna z nich trzyma prostokątne, przezroczyste szkiełko podstawowe. Druga dłoń trzyma pęsetę. Pęseta laboratoryjna to metalowy, podłużny przedmiot. Składa się z dwóch równolegle ułożonych połączonych ze sobą sprężystych ramion. Ramiona te służą do delikatnego chwytania różnych przedmiotów w laboratorium. Na zdjęciu uchwycony nią został odcięty fragment zielonego liścia. Preparat jest ostrożnie umieszczany na szkiełku. 4. Dłoń na zdjęciu trzyma prostokątne, przezroczyste szkiełko z fragmentem liścia. Na liść za pomocą sprężystych, metalowych ramion pęsety laboratoryjnej nakładane jest drugie, mniejsze, kwadratowe, przezroczyste szkiełko nakrywkowe. Czynność wykonywana jest starannie i ostrożnie. 5. Zdjęcie przedstawia stół laboratoryjny, na którym leży prostokątne szkiełko z fragmentem rośliny w kropli wody. Za pomocą kawałka tektury dłoń usuwa nadmiar płynu, który zebrał się na szkiełku podczas wcześniejszych czynności. Należy wykonać to ostrożnie, ponieważ pod szkiełko nakrywkowe, o kwadratowym kształcie może przeniknąć powietrze. Zaburzy to obraz mikroskopowy i wszystkie opisane czynności trzeba będzie wykonać ponownie.

Budowa anatomiczna liścia rośliny dwuliściennej

1
Symulacja 3

Za pomocą wirtualnego mikroskopu przeprowadź obserwację liścia ligustru pospolitego (Ligustrum vulgare). Zwróć uwagę, jakie tkanki roślinne są widoczne na preparacie.

R1ZKXC7yAOI9i1
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
Obserwacja liścia ligustru pospolitego (Ligustrum vulgare) pod mikroskopem świetlnym w jasnym polu widzenia. Okular mikroskopu powiększa obraz 10×. Barwienie zielenią trwałą.
Źródło: Paweł Jarzembowski, Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu, licencja: CC BY-SA 3.0.
Szczegóły obserwacji mikroskopowej 1bluewhite
Szczegóły obserwacji mikroskopowej 2redwhite
Szczegóły obserwacji mikroskopowej 3
Szczegóły obserwacji mikroskopowej 4greenwhite

Za pomocą wirtualnego mikroskopu przeprowadzono obserwację liścia ligustru pospolitego (Ligustrum vulgare). W budowie liści roślin okrytonasiennych wyróżnia się trzy główne tkanki: epidermę (skórkę), miękisz asymilacyjny oraz tkanki przewodzące. Epidermę stanowi (najczęściej pojedyncza) warstwa żywych komórek, które nie zawierają chloroplastów, a ich ściana komórkowa, sąsiadująca z powietrzem, jest pokryta kutykulą. Między górną a dolną epidermą znajduje się miękisz palisadowy, zbudowany z przylegających do siebie, wydłużonych i ułożonych prostopadle do powierzchni liścia komórek, zawierających dużo chloroplastów. Pod nim obecny jest miękisz gąbczasty, utworzony z luźno ułożonych komórek o nieregularnym kształcie oraz charakteryzujący się dużymi przestworami międzykomórkowymi, które ułatwiają wymianę gazową. W miękiszu tym przebiegają również wiązki przewodzące (drewno i łyko), tworzące nerwację liścia. Na symulacji pokazano obraz mikroskopowy w powiększeniu cztero-, dziesięcio- i dwudziestokrotnym. Początkowo widoczna jest podłużna struktura zbudowana ze ściśle przylegających do siebie komórek. W dolnej części struktury jest wybrzuszenie - tu komórki są większe od pozostałych. Z zewnątrz struktury jest jedna warstwa komórek, centralną część wybrzuszenia wypełnia duże zagęszczenie drobnych komórek.

Szczegóły obserwacji mikroskopowej. Pod mikroskopem świetlnym obserwowano liści ligustru pospolitego (Ligustrum vulgare). Początkowo pokazano podłużny element. Skórkę tworzy jedna warstwa przylegających do siebie komórek. Pomiędzy epidermą w górnej i dolnej części liścia są wydłużone komórki, przylegają do siebie. Pod nimi występują luźno ułożone komórki. Mają nieregularny kształt. W komórkach występują zielone chloroplasty.

RaqQ7XxTDcIW7
Film nawiązujący do treści materiału, zawiera wskazówki dotyczące sposobu używania mikroskopu, jak i przykłady obserwacji.

Ogólne wskazówki dotyczące techniki mikroskopowania w warunkach szkolnych.

1. Należy ustawić właściwe oświetlenie pola widzenia (tak aby uzyskać równomierne, jasne oświetlenie). 2. Preparat umieszcza się na stoliku przedmiotowym między łapkami mikroskopu. 3. Za pomocą śrub służących do przesuwania preparatu ustawia się obiekt obserwacji mniej więcej na przedłużeniu osi obiektywu. 4. Najpierw wybiera się obiektyw o najmniejszym powiększeniu. 5. Patrząc przez okular, należy podnosić stolik przedmiotowy, aż do uzyskania obrazu. 6. Obraz wyostrza się za pomocą śruby mikrometrycznej. Można wówczas skorygować światło. 7. Aby zmienić powiększenie, należy przekręcić rewolwer na obiektyw o większym powiększeniu, np. 10×, 40×. 8. Ostrość obrazu koryguje się za pomocą śruby mikrometrycznej. 9. Po ukończeniu obserwacji należy opuścić stolik i wyłączyć światło, a następnie wyjąć preparat i ustawić obiektyw o najmniejszym powiększeniu: 4×. 10. Mikroskop przykrywa się foliowym pokrowcem, aby uchronić go przed zabrudzeniami.

1
Polecenie 8

Oblicz wielkość powiększenia obrazu, jeśli podczas obserwacji zastosowano obiektyw o powiększeniu 20×, a mikroskop wyposażony jest w okular o powiększeniu 10×.

R90WIrNBzOOSa
(Uzupełnij).
Polecenie 9
RovzeEeYNSudj
Wykaż powiązanie między budową a funkcją miękiszu palisadowego i miękiszu asymilacyjnego. (Uzupełnij).
Polecenie 10
RXcBXZd4vP16o
Wykonaj w zeszycie schematyczny rysunek . Zwróć uwagę, na kształt ich jądra komórkowego. Zapisz powiększenie, z którego dokonano obserwacji komórki. Zrób zdjęcie, a następnie umieść je w wyznaczonym polu.
Polecenie 10
RwGGXcouLB4hA
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.

Budowa anatomiczna liścia rośliny nagonasiennej

12
Symulacja 2

Za pomocą wirtualnego mikroskopu przeprowadź obserwację liścia sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris). Zwróć uwagę na kształt, rozmiar, lokalizację i wybarwienie poszczególnych komórek oraz rodzaje tkanek roślinnych, jakie można wyróżnić.

RdPpf6sRVUq0Z1
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
Obserwacja liścia sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris) pod mikroskopem świetlnym. Okular mikroskopu powiększa obraz 10×. Barwienie safraniną z zielenią trwałą.
Źródło: Paweł Jarzembowski, Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu, licencja: CC BY-SA 3.0.
Szczegóły obserwacji mikroskopowej 1bluewhite
Szczegóły obserwacji mikroskopowej 2redwhite
Szczegóły obserwacji mikroskopowej 3
Szczegóły obserwacji mikroskopowej 4greenwhite

Za pomocą wirtualnego mikroskopu przeprowadzono obserwację liścia sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris). Wierzchnia część liścia jest płaska, spodnia natomiast lekko zaokrąglona. Najbardziej zewnętrzną tkanką jest epiderma (skórka), zbudowana ze zgrubiałych komórek pokrytych warstwą wosku. Aparaty szparkowe zlokalizowane są w zagłębieniach epidermy. Pod nimi znajdują się większe przestrzenie – komory powietrzne. Warstwa sklerenchymy (twardzicy), której komórki wybarwiły się na kolor ciemnoróżowy, występuje tuż pod epidermą. W następnej kolejności położony jest miękisz wieloramienny (odmiana miękiszu asymilacyjnego), zbudowany z leżących blisko siebie komórek (wybarwionych na różowo), mających charakterystycznie pofałdowane ściany. Między komórkami miękiszu występują kanały żywiczne wyścielone epitelem, który wybarwił się na niebiesko. W centralnej części liścia usytuowane są wiązki przewodzące: ksylem – wybarwiony na niebiesko oraz floem – wybarwiony na różowo, które otocza pojedyncza warstwa komórek endodermy. W symulacji obraz mikroskopowy pojawia się w dziesięcio-, dwudziesto- i czterdziestokrotnym powiększeniu. Nieco poniżej warstwy komórek epidermy jest owalna struktura otoczona jedną warstwą owalnych komórek. Jej wnętrze wypełniają komórki ściśle do siebie przylegające. Mają różną wielkość i nieregularny kształt. Część komórek ma brązowe struktury.  Poza owalną strukturą komórki wybarwione są na kolor brązowy.

Szczegóły obserwacji mikroskopowej. Film przedstawia liść sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris) w powiększeniach 40×, 100× i 200×. Na filmie można zauważyć aparaty szparkowe stanowiące rodzaj przerw w górnej warstwie liścia, w ektodermie. Większość komórek liścia jest wybarwionych na kolor brązowy, nieliczne na niebiesko. Komórki pod skórką mają nieregularny kształt. W liściu można zauważyć owalną strukturę otoczoną owalnymi komórkami. W jej wnętrzu część komórek jest wybarwiona na niebiesko, niektóre mają brązowe plamy.

RaqQ7XxTDcIW7
Film nawiązujący do treści materiału, zawiera wskazówki dotyczące sposobu używania mikroskopu, jak i przykłady obserwacji.

Ogólne wskazówki dotyczące techniki mikroskopowania w warunkach szkolnych.

1. Należy ustawić właściwe oświetlenie pola widzenia (tak aby uzyskać równomierne, jasne oświetlenie). 2. Preparat umieszcza się na stoliku przedmiotowym między łapkami mikroskopu. 3. Za pomocą śrub służących do przesuwania preparatu ustawia się obiekt obserwacji mniej więcej na przedłużeniu osi obiektywu. 4. Najpierw wybiera się obiektyw o najmniejszym powiększeniu. 5. Patrząc przez okular, należy podnosić stolik przedmiotowy, aż do uzyskania obrazu. 6. Obraz wyostrza się za pomocą śruby mikrometrycznej. Można wówczas skorygować światło. 7. Aby zmienić powiększenie, należy przekręcić rewolwer na obiektyw o większym powiększeniu, np. 10×, 40×. 8. Ostrość obrazu koryguje się za pomocą śruby mikrometrycznej. 9. Po ukończeniu obserwacji należy opuścić stolik i wyłączyć światło, a następnie wyjąć preparat i ustawić obiektyw o najmniejszym powiększeniu: 4×. 10. Mikroskop przykrywa się foliowym pokrowcem, aby uchronić go przed zabrudzeniami.

Polecenie 11

Przeciągnij prawidłowe nazwy i podpisz elementy budowy liścia sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris).

RgoCoqaumqC6P1
Grafika interaktywna przedstawia przekrój poprzeczny przez liść szpilkowy sosny zwyczajnej. Skórka złożona jest z małych, grubościennych komórek zawierających aparaty szparkowe. Z wyraźnie zaznaczonymi jądrami komórkowymi. Aparaty szparkowe to struktury składające się z dwóch nerkowatych komórek z przestrzenią pośrodku. Przestrzeń nazywana szparką. Ułatwia wymianę gazową pomiędzy igłą sosny a otoczeniem. Przez aparaty szparkowe tlen i dwutlenek węgla przenikają do komór powietrznych liścia. Pod skórką znajduje się tkanka wzmacniająca rośliny, czyli sklerenchyma. Martwe komórki sklerenchymatyczne mają mocno zgrubiałe i silnie zdrewniałe ściany wtórne. Tkanka składa się z podłużnych i nierównomiernych komórek. Ich funkcją jest przede wszystkim nadawanie sztywności poszczególnym częściom rośliny. Wewnątrz miękiszu wieloramiennego znajdują się kanały żywiczne. Kanały otoczone są przez komórki żywicorodne. Małe, żywe komórki są połączone ze sobą ścianami. Mają duże jądra komórkowe. Stanowią wewnętrzną warstwę kanału żywicznego. Są elastyczne. W razie zranienia rośliny i wycieku żywicy następuje ich rozprężenie i zamknięcie światła kanału żywicznego. Na przekroju poprzecznym kanał żywiczny jest zaznaczony jako otoczony komórkami otwór. Miękisz wieloramienny okalający komory powietrzne i kanały żywiczne to struktura gąbczasta. Zbudowana jest z komórek o grubych ścianach tworzących wpuklenia do środka. Komórki tworzą warstwy prostopadłe do osi szpilki. W komórkach miękiszu znajduje się chlorofil. Dzięki temu barwnikowi są zielone. Epiderma zaznaczona na schemacie numerem szóstym to pojedyncza warstwa komórek, ściśle do siebie przylegających. Jest pozbawiona chloroplastów i otoczona celulozową ścianą. Na przekroju poprzecznym liścia sosny zwyczajnej zaznaczono też epitel. To warstwa wyścielająca międzykomórkowy przestwór gromadzący wydzieliny z kanału żywicznego. Wytwarza i filtruje żywicę do jego wnętrza. W centralnej części igły sosny zwyczajnej znajduje się tkanka transfuzyjna. Składa się z nierównomiernych komórek miękiszowych i martwych komórek przewodzących. Tkanka, tak jak u innych liści szpilkowych tworzy dwie wiązki przewodzące. Wokół tkanki transfuzyjnej odpowiadającej za transport składników odżywczych znajduje się endoderma. Ta złożona z licznych, białych, zwarcie połączonych komórek to skórka wewnętrzna. Komórki tworzące endodermę przypominają, małe, białe, okrągłe kamyki. Endoderma otacza również komórki ksylemu i floemu. Czyli drewna i łyka. Te niejednorodne tkanki znajdujące się wewnątrz organów roślinnych. Strukturą przypominają sito. Odpowiadają za transport składników odżywczych i znajdują się w centralnej części przekroju poprzecznego igły.
Źródło: Paweł Jarzembowski, Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu, licencja: CC BY-SA 3.0.
RWSyRylfpF1tL
Zaznacz prawidłowe dokończenie definicji. Tkanka wzmacniająca roślin. Dojrzałe komórki mają mocno zgrubiałe i na ogół silnie zdrewniałe ściany wtórne, inkrustowane ligniną, z licznymi jamkami. To... Możliwe odpowiedzi: 1. sklerenchyma
R1NrhHdAlQ9Y3
Dokończ zdanie. Przewodzi produkty fotosyntezy, czyli związki organiczne. To... Możliwe odpowiedzi: 1. łyko
1
Polecenie 12
RQNoBZ85eXG3d
Wymień dwie cechy anatomiczne liścia sosny świadczące o przystosowaniu do znoszenia suszy. (Uzupełnij).