Wejdź na wyższy poziom

Benetyty

Benetyty (Bennettitopsida) są całkowicie wymarłą grupą roślin, poznaną tylko na podstawie zachowanego materiału kopalnego. W mezozoiku odgrywały one istotną rolę na Ziemi, będąc prawdopodobnie ważnym źródłem pokarmu dla dinozaurów. Ich szczątki z okresu jurajskiego są szczególnie licznie odnajdywane na terenie Ameryki Północnej, Europy i Azji. W okresie dolnej kredy rozpoczęło się ich szybkie wymieranie.

Benetyty miały nierozgałęziony, często bulwiasty pień zwieńczony wielkimi pierzastymi liśćmi. Ich wygląd był łudząco podobny do sagowców, które obecnie są hodowane jako rośliny doniczkowe. 

Organy rozrodcze sagowców i benetytów istotnie różniły się. Na szczytach odgałęzień lub u nasady liści benetytów występowały obupłciowe strobile. Były one dodatkowo okryte płonnymi łuskami, co upodabniało je do kwiatów roślin okrytonasiennych. Co więcej, strobile tworzyły często wierzchołkowate skupienia przypominające kwiatostany u okrytonasiennych. 

Zalążki benetytów miały wydłużoną rurkę zwieńczoną mikropylem. Pomiędzy zalążkami znajdowały się tzw. łuski międzynasienne – jedna z głównych cech charakterystycznych dla tej grupy roślin. Ich końce stykały się, chroniąc zalążki. 

Analiza nasion benetytów wykazała ich dużą specjalizację oraz podobieństwo do roślin okrytonasiennych – dojrzałe nasiona były w znacznej części wypełnione zarodkami, których liścienie (zawsze dwa) magazynowały substancje odżywcze.

Obecność obupłciowych strobili, budowa zalążków, łuski międzynasienne, a w końcu budowa zarodka (o dwóch liścieniach magazynujących materiały odżywcze) to cechy benetytów, które wykluczają zaliczenie ich i sagowców do jednej grupy roślin. Warto podkreślić tendencję tych wyjątkowych roślin do okrywania zalążków, co jeszcze wyraźniej widać u potomków benetytów – współczesnych gniotowych.

Narys i wzór kwiatowy

Narys kwiatowy

Narys kwiatowy to specjalny diagram – geometryczny rzut wszystkich części kwiatu na płaszczyznę. Narys tworzy się z użyciem umownych znaków. Okrywa kwiatowa oznaczana jest za pomocą łuków z wyróżnieniem działek kielicha i płatków korony. Słupkowie przedstawia się jako przekrój zalążni, zaś pręcik jako poprzeczny przekrój dwóch pylników. Na narysie kwiatowym widać wszystkie składowe kwiatu, a co więcej – patrząc na narys, można określić stosunki przestrzenne tych elementów.

Analizując narys kwiatowy, można rozpoznać, czy dany kwiat jest kwiatem bocznym, czy szczytowym – świadczy o tym obecność lub brak krążka umieszczonego bezpośrednio nad narysem. Krążek jest cechą kwiatów bocznych.

R2UB6gQ6HmpdU

Przykładowe narysy diagramów kwiatowych. Na diagramie A znajduje się rozchodnik sześciorzędowy. Posiada on żółty kwiat o promieniście rozchodzących się spiczastych płatkach i pręcikach. Narys rozchodnika: pośrodku znajduje się pięciopłatkowy okwiat o półokrągłych brzegach. Promieniście wokół okwiatu rozchodzą się potrójne elementy zaznaczone drobnymi punktami. To pręciki. Dookoła nich ułożone są półokrągłe, księżycowe płatki korony. Wokół nich w pewnej odległości rozchodzą się działki kielicha kwiatu o księżycowatym, sierpowatym kształcie. Na diagramie B znajduje się ładniczka okazała. Jej różowy kwiat ma kształt serduszka z wywiniętymi na boki, długimi końcami i wychodzącym spomiędzy tych końców podłużnym płatkiem. Narys ładniczki: pośrodku znajduje się dwupłatkowy okwiat o sierpowatych kształtach. Na każdym z brzegów okwiatu znajdują się serduszkowate pręciki. Dookoła nich ułożone są półokrągłe płatki korony. Jest ich sześć. Na diagramie C jasnota biała. To biały kwiat z wyraźnie grzbiecistą, dwuwargową budową. Ma szyjkę słupka zagłębioną pomiędzy czterema wypukłymi komorami, a warga dolna korony posiada dwa ząbki. Krążek nad jasnotą świadczy o tym, że jest to kwiat boczny. Nary jasnoty: wewnątrz narysu, pośrodku znajduje się zbudowany z czterech owocolistków słupek przypominający liść koniczyny. Wokół niego znajdują się cztery pręciki przypominające swoim kształtem mały krzyż równoramienny. Otoczone są wąskimi, łukowatymi, połączonymi ze sobą pięcioma płatkami korony. Dodatkowo koronę otacza kolejnych pięć połączonych ze sobą, łukowatych płatków.

Prawidłowy narys kwiatowy zawiera również schemat przekroju poprzecznego przez zalążnię z zaznaczonym umiejscowieniem zalążków, przegród i komór.  Z narysu można także odczytać informacje w ilu okółkach występuje dany element budowy kwiatu.

Wzór kwiatowy 

Uproszczoną formą przedstawiania budowy kwiatu za pomocą określonych symboli jest wzór kwiatowy, nazywany również formułą kwiatową. Literą K (od słowa calyx) oznacza się kielich kwiatu, a literą C (od słowa corolla) koronę kwiatu. Okwiat pojedynczy opisuje umownie litera P  (od słowa perigonium, perianthium), pręcikowie – litera A (od słowa androceum). Słupkowie oznacza się natomiast literą G (od słowa gynaceum, czyli słupek).

Liczbę poszczególnych części kwiatu (oznaczonych literowo) określa odpowiednia cyfra, np. CIndeks dolny 5₅ oznacza koronę o pięciu płatkach.

Elementy kwiatu, których jest szczególnie dużo i nie można precyzyjnie określić ich liczby, oznacza się literą n, a elementy zrośnięte – za pomocą nawiasu.

Kwiaty grzbieciste opisuje się strzałką skierowaną ku górze – ⬆. Kwiaty promieniste umownie oznacza się gwiazdką *. Kwiaty męskie mają oznaczenie ♂ , kwiaty żeńskie – ♀.

Wzory kwiatowe i opisywane przez nie kwiaty

Wzór kwiatowy: *KIndeks dolny 5₅CIndeks dolny 5₅AIndeks dolny n_nGIndeks dolny (5)₍₅₎ oznacza, że kwiat ten składa się z pięciu działek kielicha (KIndeks dolny 5₅) oraz pięciu płatków korony (CIndeks dolny 5₅). Zbudowany jest z wielu pręcików
(AIndeks dolny n_n), a także pięciu zrośniętych ze sobą owocolistków tworzących słupek (GIndeks dolny (5)₍₅₎). Gwiazdka oznacza, że to kwiat promienisty. Przedstawiony wzór odpowiada kwiatom jabłoni.

Kolejny przykładowy wzór kwiatowy: *PIndeks dolny 3+3₃₊₃AIndeks dolny 3+3₃₊₃GIndeks dolny (3)₍₃₎ opisuje trójkrotny kwiat tulipana. Gwiazdka oznacza, że kwiat ten charakteryzuje się symetrią promienistą. Okwiat nie jest zróżnicowany na kielich i koronę (brak liter K i C), a jego okółki (PIndeks dolny 3₃) są trójelementowe. Występują dwa trójelementowe okółki pręcików (AIndeks dolny 3+3₃₊₃). Słupek (GIndeks dolny (3)₍₃₎) jest trzykrotny, elementy te są zrośnięte – we wzorze występuje nawias.

Zalążki

Zalążek to żeński element rozmnażania się roślin nasiennych, wewnątrz którego rozwija się komórka jajowa. Po zapyleniu i zapłodnieniu zalążek ulega przekształceniu w nasiono. U roślin nagozalążkowych (nagonasiennych) zalążki są osadzone na zewnętrznej powierzchni łusek nasiennych, w szyszce (strobili). U roślin okrytozalążkowych (okrytonasiennych) zalążki występują w słupku na wewnętrznej powierzchni komory zalążni.

Rodzaje osadzenia zalążków

Rodzaje osadzenia zalążków

W zależności od rozmieszczenia w zalążni i liczby jej komór wyróżnia się następujące rodzaje osadzenia zalążków:

• kątowe – wyrastają na brzegach owocolistków w zalążni wielokomorowej;

• ścienne – rozwijają się na wewnętrznej ścianie zalążni;

• osiowe – znajdują się na kolumience wyrastającej z dna zalążni jednokomorowej, powstałej ze zrośnięcia dolnych (nasadowych) brzegów owocolistków.

R10fuRy8S2EXa

Schemat przedstawia położenie zalążków w zalążni. Pierwsza ilustracja z lewej strony przedstawia trójdzielny, zbliżony do krągłego schemat zalążni w kolorze zielonym z grubą, jaśniejszą ścianką. Widoczne jest tu położenie ścienne, owalne zalążki rozwijają się na wewnętrznej ścianie zalążni w grupach po cztery. Kątowe położenie zalążków w zalążni ukazane jest na środkowej ilustracji. Zalążki wyrastają na brzegach owocolistków w zalążni wielokomorowej – zalążnia podzielona jest na trzy części ściankami, a na obwodzie okręgu położonego w centralnej części znajdują się czarne zalążki. Na ilustracji z prawej strony schematu zilustrowanej jest położenie osiowe – zalążki znajdują się na kolumience wyrastającej z dna zalążni jednokomorowej, powstałej ze zrośnięcia dolnych (nasadowych) brzegów owocolistków.