RDXG9MBJ7TRAA
Ilustracja w kolorze niebieskim na czarnym tle przedstawia przekrój przez brzuch człowieka: jelita oraz sąsiednie organy we wnętrzu ciała. Jelito grube to przewód o szerokiej średnicy, który otacza dookoła jamę brzuszną wypełnioną przez długie, pofałdowane jelito cienkie. Powyżej widać fragment żołądka i wątroby.

Układ pokarmowy

Jelita określa się naszym „drugim mózgiem”, ponieważ skład mikroflory jelit ma znaczący wpływ na nastrój i aktywność życiową człowieka. Sygnały z tej części układu pokarmowego są błyskawicznie przekazywane do mózgu.
Źródło: Maxpixels, domena publiczna.

Sprawdź co umiesz

R1KRNA2ERPT2K
Ćwiczenie 1
Przyporządkuj witaminę do określenia wynikającego z jej właściwości. Witamina przeciwkrzywiczna 1. witamina B1, 2. witamina C, 3. witamina E, 4. witamina D, 5. witamina B7, 6. witamina B3, 7. witamina A, 8. witamina K, 9. witamina B12
Witamina przeciwkrwotoczna 1. witamina B1, 2. witamina C, 3. witamina E, 4. witamina D, 5. witamina B7, 6. witamina B3, 7. witamina A, 8. witamina K, 9. witamina B12
Witamina długowieczności 1. witamina B1, 2. witamina C, 3. witamina E, 4. witamina D, 5. witamina B7, 6. witamina B3, 7. witamina A, 8. witamina K, 9. witamina B12
RMGEDG1769U9P
Ćwiczenie 2
Wysłuchaj nagrania abstraktu, ułóż do niego pytania i zadaj je koledze.
R1Q88XA6R7X3L
Ćwiczenie 3
Uzupełnij tekst właściwymi określeniami. Dla organizmu człowieka większość witamin to związki 1. muszą być dostarczane do organizmu z pożywieniem, 2. mikroflorze jelit, 3. skórze, 4. tkankach, 5. są syntetyzowane w organizmie, 6. endogenne, 7. witamina C, 8. witamina A, 9. witamina B12, 10. egzogenne, co oznacza, że 1. muszą być dostarczane do organizmu z pożywieniem, 2. mikroflorze jelit, 3. skórze, 4. tkankach, 5. są syntetyzowane w organizmie, 6. endogenne, 7. witamina C, 8. witamina A, 9. witamina B12, 10. egzogenne. Wyjątek stanowi 1. muszą być dostarczane do organizmu z pożywieniem, 2. mikroflorze jelit, 3. skórze, 4. tkankach, 5. są syntetyzowane w organizmie, 6. endogenne, 7. witamina C, 8. witamina A, 9. witamina B12, 10. egzogenne, która powstaje w 1. muszą być dostarczane do organizmu z pożywieniem, 2. mikroflorze jelit, 3. skórze, 4. tkankach, 5. są syntetyzowane w organizmie, 6. endogenne, 7. witamina C, 8. witamina A, 9. witamina B12, 10. egzogenne z beta‑karotenu dostarczonego z pokarmem.
R1UKFZCR92RQJ
Ćwiczenie 4
Połącz w pary nazwy elementów przewodu pokarmowego z opisami ich funkcji. Jama ustna Możliwe odpowiedzi: 1. trawienie składników pokarmowych, 2. magazynowanie pokarmu i jego dezynfekcja, 3. wchłanianie produktów trawienia, 4. wchłanianie wody i soli mineralnych, 5. mechaniczne rozdrabnianie pokarmu Żołądek Możliwe odpowiedzi: 1. trawienie składników pokarmowych, 2. magazynowanie pokarmu i jego dezynfekcja, 3. wchłanianie produktów trawienia, 4. wchłanianie wody i soli mineralnych, 5. mechaniczne rozdrabnianie pokarmu Dwunastnica Możliwe odpowiedzi: 1. trawienie składników pokarmowych, 2. magazynowanie pokarmu i jego dezynfekcja, 3. wchłanianie produktów trawienia, 4. wchłanianie wody i soli mineralnych, 5. mechaniczne rozdrabnianie pokarmu Jelito cienkie Możliwe odpowiedzi: 1. trawienie składników pokarmowych, 2. magazynowanie pokarmu i jego dezynfekcja, 3. wchłanianie produktów trawienia, 4. wchłanianie wody i soli mineralnych, 5. mechaniczne rozdrabnianie pokarmu Jelito grube Możliwe odpowiedzi: 1. trawienie składników pokarmowych, 2. magazynowanie pokarmu i jego dezynfekcja, 3. wchłanianie produktów trawienia, 4. wchłanianie wody i soli mineralnych, 5. mechaniczne rozdrabnianie pokarmu
Ćwiczenie 5
RavDNGtvrbd28
Zaznacz oznaczenia liczbowe odpowiadające:
Wszystkim zębom służącym do zgniatania i rozcierania pokarmu oraz zębom służącym do rozrywania pokarmów
Źródło: Przedmiotowy model 3D został opracowany przez Englishsquare.pl Sp. z o.o. na podstawie materiału źródłowego zakupionego w ramach serwisu www.turbosquid.com. Jakiekolwiek dalsze użycie tego modelu 3D podlega wszelkim ograniczeniom opisanym w licencji opublikowanej na przywołanej stronie internetowej., tylko do użytku edukacyjnego na zpe.gov.pl.
Ćwiczenie 5
RE4HD5Z6F62NR
(Uzupełnij).
Podpowiedź
Odpowiedź
R7R71N97P1KG2
Ćwiczenie 6
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Ćwiczenie 6
R18iheAcW0fHk
Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.
R1EFTD6Q4RLD7
Ćwiczenie 7
Określ warunki konieczne do prawidłowego przebiegu trawienia tłuszczów w układzie pokarmowym.
Ćwiczenie 7
R14S7AXPORZ9R
Zaznacz enzymy, które umożliwiają trawienie tłuszczów w układzie pokarmowym: Możliwe odpowiedzi: 1. lipaza żołądkowa, 2. lipaza trzustkowa, 3. amylaza ślinowa, 4. amylaza żołądkowa
R13DX48FSGB941
Ćwiczenie 8
Łączenie par. Dobierz nazwę posiłku do jego cechy podanej w tabeli, zaznaczając odpowiednie pola.. Najbardziej obfity w ciągu dnia. Możliwe odpowiedzi: I śniadanie, II śniadanie, Obiad, Podwieczorek, Kolacja. Ważny dla osób pracujących w godzinach rannych. Możliwe odpowiedzi: I śniadanie, II śniadanie, Obiad, Podwieczorek, Kolacja. Podstawowy, spożywany przed rozpoczęciem codziennych zajęć. Możliwe odpowiedzi: I śniadanie, II śniadanie, Obiad, Podwieczorek, Kolacja. Niezbyt obfity i lekkostrawny. Możliwe odpowiedzi: I śniadanie, II śniadanie, Obiad, Podwieczorek, Kolacja. Popołudniowe uzupełnienie diety w przypadku długiej przerwy między posiłkami. Możliwe odpowiedzi: I śniadanie, II śniadanie, Obiad, Podwieczorek, Kolacja
R1GZJBJKZ31GH
Ćwiczenie 9
Wskaż fałszywe dokończenie zdania. Zapotrzebowanie energetyczne organizmu człowieka zależy od: Możliwe odpowiedzi: 1. inteligencji, 2. klimatu, 3. pory roku, 4. wieku, 5. płci
R1PX5XUZCNFO8
Ćwiczenie 10
Wskaż wszystkie poprawne odpowiedzi. Do czynników powodujących powstawanie chorób układu pokarmowego należą: Możliwe odpowiedzi: 1. brak aktywności fizycznej, 2. lekkostrawna dieta, 3. stresujący tryb życia, 4. ciężka praca fizyczna, 5. nadmierne zażywanie antybiotyków
RPZG94S543DA9
Ćwiczenie 11
Łączenie par. Do każdej nazwy choroby przyporządkuj odpowiedni rodzaj badania diagnostycznego. Do rozpoznania niektórych chorób może służyć więcej niż jeden rodzaj badania.. Kamica żółciowa. Możliwe odpowiedzi: Kolonoskopia, Gastroskopia, USG jamy brzusznej. Rak jelita grubego. Możliwe odpowiedzi: Kolonoskopia, Gastroskopia, USG jamy brzusznej. rak żołądka. Możliwe odpowiedzi: Kolonoskopia, Gastroskopia, USG jamy brzusznej. Zespół złego wchłaniania. Możliwe odpowiedzi: Kolonoskopia, Gastroskopia, USG jamy brzusznej. Choroba Leśniowskiego‑Crohna. Możliwe odpowiedzi: Kolonoskopia, Gastroskopia, USG jamy brzusznej
RC4FMAR8TVG42
Ćwiczenie 12
Określ, który rodzaj zaburzeń odżywiania opisuje tekst: Pacjentka dzień rozpoczyna od niejedzenia w ogóle lub zjedzenia bardzo niewielkiej ilości, następnie w porze obiadowej spożywa jogurt lub jabłko, po czym następuje eskalacja głodu zaspokajana zjadaniem kilku porcji wysokokalorycznych produktów, zazwyczaj bogatych w węglowodany i tłuszcze: drożdżówek, czekolady czy innych słodyczy. Je zazwyczaj w ukryciu. Ma problemy z rozpoznaniem nasycenia, objadanie kończy dopiero wówczas, gdy odczuwa znaczny dyskomfort związany z przepełnieniem żołądka. Wiąże się to z poczuciem winy i nasileniem lęku przed otyłością, co skutkuje prowokowaniem wymiotów. Dni wilczego apetytu zastępowane są kilkoma dniami ścisłej diety. Możliwe odpowiedzi: 1. bulimia, 2. anoreksja, 3. kompulsywne objadanie się, 4. bigoreksja
1
Ćwiczenie 13
R1JuMDoeOwixP
Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.
1
Ćwiczenie 14
RfIk1KVDpF4eC
Określ kryterium, według, którego białka są dzielone na pełnowartościowe i niepełnowartościowe. Podaj przykład produktu, który jest źródłem białka niepełnowartościowego. (Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 15

Witamina A, należąca do witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, wpływa m.in. na proces widzenia. Zawarta jest wyłącznie w produktach pochodzenia zwierzęcego. Najbogatszym jej źródłem jest olej z wątrób ryb i zwierząt morskich, czyli tran. W produktach roślinnych witamina A występuje w postaci prowitaminy o nazwie ß‑karoten. Jej źródłem są pomarańczowożółte owoce i warzywa oraz szpinak.

Rk5Qk17t8w1jn
Wyjaśnij, dlaczego zaburzenia w procesie wchłaniania tłuszczów w niektórych chorobach jelit mogą prowadzić do zaburzeń widzenia o zmierzchu, nazywanych ślepotą zmierzchową (kurzą ślepotą). (Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 16
RYFZydJBVFylo
Wyjaśnij, czy kosmonauci pracujący w kosmicznych statkach badawczych, gdzie panuje stan nieważkości, mogą swobodnie połykać pokarm? W jaki sposób połknięty pokarm dociera do żołądka? (Uzupełnij).
Informacja do ćwiczeń nr 17‑19

Na ilustracji przedstawiono przebieg pewnego doświadczenia. Dokonaj jego analizy i wykonaj polecenia.

RDw2CViqsraE6
Ilustracja przedstawia trzy zestawy po dwie probówki. Jedna probówka jest dłuższa, druga krótsza. Znajdują się w wodzie w zlewce. W dłuższej probówce jest roztwór skrobi, w krótszej ślina. Nad probówkami jest strzałka skierowana od probówki ze śliną do probówki z roztworem skrobi. Pod każdym zestawem probówek jest inna temperatura. Zestaw A: temperatura 20 stopni Celsjusza. Zestaw B: 35 stopni Celsjusza. Zestaw C: 50 stopni Celsjusza.
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
1
Ćwiczenie 17
RwCYpqKsQRsvh
Sformułuj problem badawczy dla tego doświadczenia. (Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 18
RzVUNu0n5GMYp
Wskaż zestaw badawczy, w którym najszybciej nastąpi strawienie skrobi i uzasadnij swój wybór. (Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 19
RBU7qLWu6c4an
Podaj nazwę odcinka przewodu pokarmowego, w którym następuje zahamowanie trawienia cukrów, i określ przyczynę tego zjawiska. (Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 20

Wykres przedstawia zależność aktywności enzymów od pH środowiska.

R1KFmEmRDowl0
Aktywność enzymu A rośnie w środowisku o pH 0 i maleje przy pH środowiska 7. Aktywność enzymu B rośnie w środowisku o pH ok. 6 i maleje przy pH środowiska ok.12. Aktywność enzymu C rośnie w środowisku o pH od 7 i maleje przy pH środowiska 14.
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o. o., licencja: CC BY-SA 3.0.
R3F1jMGXWPIce
Wskaż, która krzywa – A, B czy C – odzwierciedla aktywność pepsyny. Uzasadnij swój wybór jednym argumentem, uwzględniając miejsce działania tego enzymu w przewodzie pokarmowym oraz czynnik, który wpływa na odczyn pH środowiska. (Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 21
RURDZghBan88V
Wyjaśnij, dlaczego enzymy katalizujące rozkład białek wydzielane są do przewodu pokarmowego w formie nieaktywnej jako proenzymy. (Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 22
R9pwWFACsFQpy
Wyjaśnij, dlaczego w żołądku, mimo obecności lipazy ślinowej i lipazy żołądkowej, udział tych enzymów w trawieniu tłuszczów jest znacznie ograniczony w porównaniu z działaniem lipazy trzustkowej w dwunastnicy. (Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 23
R143zDuOM1hSt
Uzasadnij konieczność spożywania śniadań. (Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 24

Zaplanuj swój najbliższy tydzień, wykorzystując informacje dotyczące profilaktyki otyłości. Uwzględnij odpowiednie dla siebie formy aktywności fizycznej i zasady zdrowego odżywiania. Postaraj się konsekwentnie stosować do tego planu. Wyniki zanotuj w dzienniku.

RJ7oMuIEQ2Ygn
Mój plan formy aktywności fizycznej i zasady zdrowego odżywiania. (Uzupełnij) (Uzupełnij) (Uzupełnij). (Uzupełnij) (Uzupełnij) (Uzupełnij). (Uzupełnij) (Uzupełnij) (Uzupełnij). (Uzupełnij) (Uzupełnij) (Uzupełnij). (Uzupełnij) (Uzupełnij) (Uzupełnij). (Uzupełnij) (Uzupełnij) (Uzupełnij). (Uzupełnij) (Uzupełnij) (Uzupełnij).
Eksperymentuj i odkrywaj
Układ oddechowy