Tkanka mięśniowa i nerwowa

Zdolność do zmian kształtu, transportu wewnątrzkomórkowego lub aktywnego ruchu występuje u wielu komórek i zależy od działania cytoszkieletu. W organizmach wielokomórkowych ta pierwotna właściwość uległa niezwykłej specjalizacji, dając początek tkance mięśniowej, której komórki są przystosowane do wykonywania skoordynowanych skurczów. To właśnie dzięki nim możliwe są nie tylko przemieszczanie się organizmu w przestrzeni, ale także precyzyjna praca narządów wewnętrznych warunkujących przeżycie. Prawidłowa koordynacja oraz adaptacja tego aparatu do zmiennych warunków środowiskowych wymaga ciągłej integracji z układem nerwowym. Układ nerwowy pełni funkcję nadrzędnego centrum kontroli i regulacji – poprzez wykrywanie bodźców oraz generowanie impulsów elektrycznych precyzyjnie kontroluje aktywność skurczową tkanki mięśniowej. Ścisła współpraca układu mięśniowego i nerwowego stanowi fundament sprawności funkcjonalnej organizmu oraz warunek konieczny do zachowania homeostazy.

Tkanka mięśniowa

Tkanka mięśniowa odpowiada za wykonywanie wszelkich ruchów organizmu, związanych z poruszaniem się, utrzymaniem ciała w pozycji pionowej, pompowaniem krwi czy przesuwaniem zawartości przewodu pokarmowego. Zbudowana jest z komórek mięśniowych zdolnych do aktywnego skurczu. Skurcze tkanki mięśniowej są możliwe dzięki współpracującym ze sobą białkom: aktynieaktynaaktynie i miozyniemiozynamiozynie, obecnym w cytoplazmie komórki.

U zwierząt tkankowych istnieją dwie odmiany tkanki mięśniowej – prążkowana i gładka, różniące się budową i funkcją.

Tkanka nerwowa

Tkanka nerwowa umożliwia reakcje na bodźce – pochodzące zarówno ze środowiska zewnętrznego, jak i z wnętrza organizmu – odbierając, przetwarzając i przesyłając informacje w postaci impulsów nerwowych. Zawiera komórki nerwowe zwane neuronami, wyspecjalizowane w przewodzeniu impulsów nerwowych, oraz komórki glejowe (glej, neuroglej). Różne rodzaje z gleju zwiększają szybkość przewodzenia impulsów, odżywiają neurony oraz izolują je od innych tkanek i narządów.

RoDoeQHinyfAa

Zdjęcie mikroskopowe przedstawia tkankę nerwową, a konkretnie neuron ruchowy rdzenia kręgowego. Na środku zdjęcia znajduje się ciało komórki o znacznej wielkości z ciemniejszą strukturą w centralnej części. Na boki odchodzą cienkie i długie struktury, czyli dendryty. Neuron ma fioletową barwę, a dookoła znajdują się liczne małe i okrągłe jądra komórkowe.

R150FxSzEgK3O1

Zdjęcie przedstawia neuron piramidowy z kory mózgowej człowieka pod mikroskopem świetlnym, w powiększeniu czterdziestokrotnym. Neuron jest to długa struktura rozszerzająca się w górze, od której odchodzą w boki cienkie, długie rozgałęzienia.

Neuron jest zbudowany z ciała komórki (perykarionu) zawierającego jądro i odchodzących od niego wypustek: licznych dendrytów oraz jednej długiej zwanej aksonem, często otoczonej osłonką mielinową. Funkcją dendrytów jest odbieranie sygnałów i przekazywanie ich do ciała komórki nerwowej. Następnie informacja ta trafia do kolejnej komórki nerwowej, mięśniowej lub gruczołu za pomocą aksonu. Liczba i układ wypustek zależą od typu neuronu.

Pod względem morfologicznym neurony dzieli się na jednobiegunowe (występuje tylko akson), pseudojednobiegunowe, dwubiegunowe (jeden akson i jeden dendryt) i wielobiegunowe (jeden akson i wiele dendrytów).

Podsumowanie

• Tkanka mięśniowa odpowiada za wszelkie formy ruchu organizmu, utrzymanie postawy ciała oraz pracę narządów wewnętrznych, takich jak serce czy przewód pokarmowy.

• Podstawową jednostką strukturalną tkanki mięśniowej są komórki mięśniowe, które mają zdolność do aktywnego skurczu.

• Mechanizm skurczu opiera się na oddziaływaniu dwóch białek obecnych w cytoplazmie: aktyny i miozyny.

• Tkanka mięśniowa gładka buduje ściany narządów wewnętrznych (np. naczyń krwionośnych, żołądka) i charakteryzuje się brakiem widocznego prążkowania.

• Komórki tkanki gładkiej mają wrzecionowaty kształt, jedno centralnie położone jądro i pracują niezależnie od woli człowieka.

• Tkanka mięśniowa poprzecznie prążkowana szkieletowa buduje mięśnie szkieletowe i charakteryzuje się bardzo długimi, wielojądrowymi włóknami.

• Włókna szkieletowe wykazują pod mikroskopem regularne prążkowanie, a ich skurcz jest szybki i zależny od woli.

• Tkanka mięśniowa poprzecznie prążkowana serca składa się z widlasto rozgałęzionych komórek (kardiocytów), które łączą się ze sobą za pomocą wstawek.

• Mięsień sercowy pracuje rytmicznie i niezależnie od woli, a jego skurcze są inicjowane przez specjalne komórki rozrusznikowe.

• Tkanka nerwowa tworzy układ nerwowy człowieka. Zawiera komórki nerwowe (neurony), wyspecjalizowane w przewodzeniu impulsów nerwowych, oraz komórki glejowe(glej, neuroglej).

• Neuron składa się z ciała komórki (perykarionu), które jest centrum metabolicznym, oraz dwóch rodzajów wypustek: dendrytów i aksonu.

• Dendryty to liczne, krótkie i rozgałęzione wypustki, natomiast akson (neuryt) jest pojedynczą, długą wypustką często otoczoną osłonką mielinową.

• Komórki glejowe są zróżnicowane morfologicznie. Jego różne rodzaje zwiększają szybkość przewodzenia impulsów, odżywiają neurony oraz izolują je od innych tkanek i narządów.

Ćwiczenia utrwalające