R3R48E4K662EA
Obraz mikroskopowy przedstawiający przekrój nabłonka jelita – jest to nabłonek jednowarstwowy walcowaty z widocznymi jądrami komórkowymi, tkanką łączną, błoną podstawną i powierzchnią wolną.

Tkanki zwierzęce

Mikroskopijne, palczaste wypustki cytoplazmatyczne występujące na powierzchni komórek nabłonka jelita tworzą olbrzymią powierzchnię wchłaniania substancji odżywczych. Na jednej komórce znajduje się od ok. 1500 do 3000 mikrokosmków.
Źródło: Berkshire Community College Bioscience Image Library, Flickr, domena publiczna.

Tkanki zwierzęce. Tkanka nabłonkowa

Twoje cele

  • Opiszesz charakterystyczne cechy budowy tkanek nabłonkowych.

  • Rozpoznasz na ilustracjach wybrane tkanki nabłonkowe.

  • Porównasz budowę tkanek nabłonkowych.

  • Wykażesz związek między budową tkanki nabłonkowej a pełnioną funkcją oraz lokalizacją w organizmie człowieka.

U zwierząt tkankowych występują tkanki – zespoły współpracujących komórek oraz związanej z nimi substancji pozakomórkowej, które mają określoną organizację, pochodzenie i pełnią wspólne funkcje.

Tkanki zwierzęce

Wyróżnia się tkanki: nabłonkową, mięśniową, nerwową, łączną. Każda z tych tkanek ma różne rodzaje.

RbHGNsarqDdR81
Mapa myśli. Lista elementów:
  • Nazwa kategorii: Tkanki zwierzęce
      • Elementy należące do kategorii Tkanki zwierzęce
    • Nazwa kategorii: Tkanki nabłonkowe
        • Elementy należące do kategorii Tkanki nabłonkowe
      • Nazwa kategorii: jednowarstwowe
      • Nazwa kategorii: wielowarstwowe
        • Koniec elementów należących do kategorii Tkanki nabłonkowe
    • Nazwa kategorii: Tkanka mięśniowa
        • Elementy należące do kategorii Tkanka mięśniowa
      • Nazwa kategorii: poprzecznie prążkowana
          • Elementy należące do kategorii poprzecznie prążkowana
        • Nazwa kategorii: sercowa
        • Nazwa kategorii: szkieletowa
          • Koniec elementów należących do kategorii poprzecznie prążkowana
      • Nazwa kategorii: gładka
        • Koniec elementów należących do kategorii Tkanka mięśniowa
    • Nazwa kategorii: Tkanka nerwowa
        • Elementy należące do kategorii Tkanka nerwowa
      • Nazwa kategorii: neurony
      • Nazwa kategorii: komórki glejowe
        • Koniec elementów należących do kategorii Tkanka nerwowa
    • Nazwa kategorii: Tkanka łączna
        • Elementy należące do kategorii Tkanka łączna
      • Nazwa kategorii: zarodkowa
      • Nazwa kategorii: właściwa
      • Nazwa kategorii: podporowa
      • Nazwa kategorii: płynna
        • Koniec elementów należących do kategorii Tkanka łączna
      Koniec elementów należących do kategorii Tkanki zwierzęce
W organizmach zwierząt występuje ponad 200 rodzajów komórek, które różnią się budową i pełnionymi funkcjami. Komórki grupują się, tworząc tkanki. Większość tkanek jest zbudowana z dwóch lub trzech rodzajów komórek. Tylko nieliczne składają się z komórek jednego rodzaju, jak np. nabłonek jednowarstwowy płaski pęcherzyków płucnych.
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Już wiesz

Połączenia międzykomórkowe w tkankach zwierzęcych

Komórki wielokomórkowych organizmów zwierzęcych kontaktują się przez wyspecjalizowane obszary błony komórkowej, czyli połączenia międzykomórkowe. Pełnią one różne funkcje.

R1TFK9H237X6J
Połączenia zamykające Usytuowane są w szczytowych częściach komórek. Tworzą je białka integralne spajające błony sąsiadujących komórek – złączone w ten sposób warstwy komórek oddzielają narządy od jam ciała. Połączenia zamykające zapobiegają przenikaniu substancji przez przestwory międzykomórkowe, wymuszając ich transport przez cytoplazmę komórek; uszczelniają m.in. nabłonek jelita., Desmosomy Łączą sąsiednie komórki nabłonka, działając jak zatrzaski. Składają się z obszarów błon sąsiadujących komórek i białkowych filamentów pośrednich. Takie połączenia nadają warstwie komórek dużą wytrzymałość mechaniczną. Występują m.in. w komórkach mięśni szkieletowych., Połączenia szczelinowe Pozwalają sąsiadującym komórkom na bezpośrednią komunikację. Zbudowane są z kompleksów białkowych, tzw. koneksonów, tworzących kanały w poprzek dwóch błon komórkowych. Mogą być otwarte lub zamknięte, w zależności od potrzeb tkanki. Umożliwiają transport cukrów, aminokwasów, jonów i innych małych cząsteczek.
R1M564J4PZT9F
Ilustracja interaktywna przedstawiająca typy połączeń międzykomórkowych w tkance nabłonkowej. Na rysunku widoczny jest przekrój przez warstwy tkanki nabłonka. Ma ona kształt prostokątnej bryły zakończonej warstwą wypustków na górze. Na grafice centralnej części warstwy podpisano 1. Pierwsza komórka, 2. Druga komórka, 3. Połączenia zamykające, łączą rozgałęzionymi naczynkami obie komórki. Połączenia te biegną w górnej części komórek. Poniżej znajdują się kuliste formy z wypustkami, to 4. Desmosomy. Pomiędzy komórkami znajdują się 5. Połączenia szczelinowe. Na szczelinie widoczna jest gromada niewielkich form. 6. Połączenia zamykające zapobiegają wydostaniu się płynów przez warstwę komórek, w górnej warstwie, przez warstwę wypustek. 7. Filamenty pośrednie występujące w desmosomach spinają ze sobą dwie sąsiednie komórki.Są to formy kuliste z licznymi włoskami umiejscowione na szczelinie. Między obiema komórkami znajduje się 8. Przestrzeń między komórkami. 9. Błony komórkowe sąsiednich komórek są od siebie odsunięte tworząc szczelinę. 10. Jony lub małe cząsteczki mogą przenikać przez połączenia szczelinowe do sąsiedniej komórki. Mają postać małych, kulistych form. 11. Macierz międzykomórkowa to warstwa najniższa w przekroju.
W tkance nabłonkowej występują wszystkie typy połączeń międzykomórkowych. Szczególnie charakterystyczne i funkcjonalnie istotne w nabłonkach są połączenia zamykające, pozostałe rodzaje występują także w różnych tkankach nienabłonkowych.
Źródło: Neil Campbell i in., Biologia, tłum. K. Stobrawa i in., Dom Wydawniczy REBIS, Poznań 2014, s. 121, ryc. 6.32, Englishsquare.pl Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Tkanka nabłonkowa

Nabłonki (łac. epithelium) oddzielają organizm od otaczającego środowiska, wyścielają narządy i jamy ciała, zapewniają wymianę gazową, a także ułatwiają odbiór informacji ze środowiska zewnętrznego. U kręgowców lądowych dodatkowo chronią przed utratą wody.

Tkanka nabłonkowa rozwija się z trzech listków zarodkowychlistki zarodkowelistków zarodkowych: ektodermy, endodermy i mezodermy.

listki zarodkowe

Wszystkie komórki tkanki nabłonkowej ściśle do siebie przylegają, tworząc zwarty układ. Utrzymywany jest on m.in. dzięki różnego rodzaju połączeniom międzykomórkowym oraz błonie podstawnej. 

Nabłonek spoczywa na błonie podstawnej, która oddziela go od leżącej niżej tkanki łącznej, wzmacnia nabłonek i wpływa na transport substancji. Błona podstawna zawiera blaszkę podstawną, wytwarzaną głównie przez komórki nabłonkowe, oraz składniki związane z tkanką łączną. W jej skład wchodzą m.in. kolagen, lamininy i proteoglikany.

Tkanka nabłonkowa może być zbudowana z jednej warstwy lub wielu warstw komórek. Mogą się przekształcać w różne twory nabłonkowe, m.in. paznokcie czy włosy.

R4OE0Y4lpooTl
Zdjęcie mikroskopowe przedstawia nabłonek jednowarstwowy sześcienny pobrany z kanalików nerkowych. Nabłonek jest długim płatem, który jest zbudowany z jednolitej tkanki o jasnej barwie. Jego krawędzie są pokryte jasnoróżowymi, przylegającymi do siebie komórkami z okrągłą, ciemnoróżową strukturą w środku. Płaty te są równoległe do siebie. Przestrzeni pomiędzy płatami znajdują się różowe, okrągłe struktury.
Nabłonek jednowarstwowy sześcienny pobrany z  kanalików nerkowych. Fotografia spod mikroskopu kontrastowo‑fazowego, powiększenie 200×.
Źródło: Berkshire Community College Bioscience Image Library, Flickr, domena publiczna.

Budowa tkanki nabłonkowej

R1C7BOOBVQABN
Grafika przedstawiająca podstawową budowę nabłonka. Na grafice pokazano warstwy: (od dołu) 1. tkanka łączna, ma postać szerokiej, pomarańczowej warstwy z widocznymi, granatowymi kropkami; 2. błona podstawna ma postać cienkiej warstwy leżącej na warstwie tkanki łącznej; 3. powierzchnię z komórkami nabłonkowymi, które mają kształt wydłużonych, nieregularnych form zakończonych poszarpanym brzegiem oraz 4. powierzchnią wolną.
Nabłonki pokrywające ciało organizmu mają dwie różniące się powierzchnie: szczytową i podstawną. Powierzchnia szczytowa jest wolna i zwrócona w stronę środowiska lub jam ciała, często pokryta wystającymi, wyspecjalizowanymi strukturami pełniącymi określone funkcje. Powierzchnia podstawna spoczywa na cienkiej płytce substancji międzykomórkowej – błonie podstawnej.
Źródło: Englishsquare Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Wiele nabłonków ma duże zdolności regeneracyjne dzięki obecności komórek macierzystychkomórka macierzystakomórek macierzystych, które dzielą się i zastępują komórki zużyte lub uszkodzone.

komórka macierzysta

Komórki nabłonkowe nie są unaczynione, a substancje pokarmowe i tlen docierają do nich głównie drogą dyfuzji z naczyń tkanki łącznej. Nabłonek może być wyspecjalizowany w jednej funkcji lub pełnić równocześnie kilka.

Funkcje nabłonków

RAUX6CE7LT82Q
Ochrona Nabłonki chronią organizm przed urazami mechanicznymi, szkodliwymi związkami chemicznymi, mikroorganizmami lub utratą wody. Okrywają narządy wewnętrzne i wyścielają jamy ciała., Wydzielanie (sekrecja) i wchłanianie (absorpcja) Nabłonki mogą wydzielać tak wyspecjalizowane produkty, jak woskowina uszna, mleko, hormony, pot, łzy, ślina, łój oraz śluz, a także enzymy trawienne. Pojedyncze komórki wydzielnicze umieszczone wśród innych komórek nabłonka tworzą gruczoły jednokomórkowe (np. komórki kubkowe w nabłonku jelita kręgowców wydzielające śluz). Komórki wydzielnicze zorganizowane w zespoły tworzą gruczoły wielokomórkowe (np. gruczoły łojowe ssaków).
Natomiast nabłonek wyścielający przewód pokarmowy wchłania substancje pokarmowe i wodę., Transport Dzięki komórkom nabłonka odbywa się transport tlenu i dwutlenku węgla w narządach wymiany gazowej, produktów trawienia w jelicie cienkim i jonów w kanalikach nerkowych. Transport zachodzi na zasadzie dyfuzji, czyli samorzutnego przenikania cząsteczek z ośrodka o wyższym ich stężeniu do ośrodka o niższym stężeniu., Odbieranie bodźców Ciało zwierząt i ludzi jest całkowicie pokryte nabłonkiem, więc wszystkie bodźce odbierane przez organizm muszą przejść przez tę warstwę. Nabłonki wraz z wyspecjalizowanymi komórkami nerwowymi tworzą struktury odbierające np. wrażenia węchowe (nabłonek węchowy) i smakowe (kubki smakowe).
Ciekawostka

U kręgowców tkanki nabłonkowe rozwijają się ze wszystkich typów listków zarodkowych. Nabłonek jamy ustnej i odbytu powstaje z ektodermy, nabłonek wyścielający światło układu oddechowego i przewodu pokarmowego – z endodermy, a wyścielający naczynia krwionośne, jamy ciała oraz układ moczowo‑płciowy – z mezodermy.

Rodzaje tkanek nabłonkowych

RUClKylIxJbph1
Mapa myśli. Lista elementów:
  • Nazwa kategorii: Tkanki zwierzęce{color=#8B008B}
      • Elementy należące do kategorii Tkanki zwierzęce
    • Nazwa kategorii: Tkanki nabłonkowe{color=#BA55D3}
        • Elementy należące do kategorii Tkanki nabłonkowe
      • Nazwa kategorii: jednowarstwowe{color=#C71585}
          • Elementy należące do kategorii jednowarstwowe
        • Nazwa kategorii: płaskie{color=#FF69B4}
        • Nazwa kategorii: sześcienne{color=#FF69B4}
        • Nazwa kategorii: walcowate{color=#FF69B4}
        • Nazwa kategorii: wielorzędowe{color=#FF69B4}
          • Koniec elementów należących do kategorii jednowarstwowe{color=#C71585}
      • Nazwa kategorii: wielowarstwowe{color=#C71585}
          • Elementy należące do kategorii wielowarstwowe
        • Nazwa kategorii: płaskie{color=#FF69B4}
        • Nazwa kategorii: sześcienne{color=#FF69B4}
        • Nazwa kategorii: walcowate{color=#FF69B4}
          • Koniec elementów należących do kategorii wielowarstwowe{color=#C71585}
        Koniec elementów należących do kategorii Tkanki nabłonkowe{color=#BA55D3}
      Koniec elementów należących do kategorii Tkanki zwierzęce{color=#8B008B}
Podział tkanek nabłonkowych.
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Tkanka nabłonkowa może składać się tylko z jednej warstwy komórek (zarówno u bezkręgowców, jak i kręgowców). Nabłonki wielowarstwowe są szczególnie dobrze rozwinięte i powszechne u kręgowców, zwłaszcza w miejscach narażonych na urazy mechaniczne. Nabłonek jednowarstwowy występuje tam, gdzie zachodzi dyfuzja, wydzielanie lub wchłanianie substancji, nabłonek wielowarstwowy zaś – w miejscach wymagających ochrony.

Komórki budujące nabłonek mogą być płaskie o wielokątnym kształcie, sześcienne (kostkowe) o wielokątnej podstawie – przypominające kształtem kostkę do gry, a także walcowate (cylindryczne) – przypominające słupki lub kolumny.

ROJNVHQ9GB3U1
Grafika przedstawia poszczególne rodzaje nabłonków z opisami: 1. Ilustracja przedstawia model nabłonka jednowarstwowego płaskiego. Komórki są płaskie, ułożone w jednej warstwie. Na modelu pokazano tkankę łączną, błonę podstawną w postaci niewielkich ułożonych ściśle formacji i komórki z umieszczonymi w środku jądrami. Z prawej fragment obrazu mikroskopowego tegoż nabłonka ujęty z góry. Komórki nabłonka są wielokątne, ściśle ułożone jedna przy drugiej. 2. Ilustracja przedstawia model nabłonka jednowarstwowego sześciennego. Komórki mają sześcienny kształt, jądra komórkowe ułożone są centralnie. Na modelu pokazano tkankę łączną, błonę podstawną, komórki przypominające w budowie sześciany ze znajdującymi się w środku jądrami. Z prawej fragment obrazu mikroskopowego nabłonka ujęty z góry. Komórki tworzą kwadratowe skupiska na obrysie elipsy. Widoczne w środku są jądra komórkowe. 3. Ilustracja przedstawia model nabłonka jednowarstwowego walcowatego. Na modelu pokazano tkankę łączną, komórki kielichowate, błonę podstawną, jajowate komórki nabłonkowe z jądrami w centrum oraz rzęskami na powierzchni wolnej. Z prawej fragment obrazu mikroskopowego ujęty z góry. Komórki ustawione są pionowo koło siebie jednak koło drugiej. W środku znajdują się jądra komórkowe. 4. Ilustracja przedstawia model nabłonka jednowarstwowego wielorzędowego. Na modelu pokazano tkankę łączną, błonę podstawną, komórki nabłonkowe z jądrami komórkowymi i rzęskami na powierzchni wolnej. Nabłonek jest zbudowany z dwóch rodzajów komórek: wysokich w kształcie graniastosłupów oraz niskich, klinowatych. Oba rodzaje komórek kontaktują się z błoną podstawną, jednak ich jądra leżą na różnej wysokości, tworząc rzędy – sprawia to, że tkanka wydaje się mieć wielowarstwową strukturę. Komórki wysokie na swej szczytowej powierzchni mogą mieć rzęski, których jednokierunkowe ruchy przemieszczają różne substancje (nabłonek migawkowy). Z prawej fragment obrazu mikroskopowego nabłonka ujęty z góry. Komórki umieszczone są przeciwstawnie jedna przy drugiej, na wierzchu posiadają niewielkie rzęski. 5. Ilustracja przedstawia model nabłonka wielowarstwowego płaskiego; Na modelu pokazano tkankę łączną, błonę podstawną i piętrzące się warstwowo jedna na drugiej komórki płaskie z jądrami. Warstwa jest zbudowana z kilku warstw komórek ułożonych w warstwach spłaszczających się i obumierających w miarę oddalania od błony podstawnej. Ma zdolności regeneracyjne dzięki warstwie rozrodczej zlokalizowanej przy błonie podstawnej. Z prawej fragment obrazu mikroskopowego tegoż nabłonka ujęty z góry. Widoczne są warstwowo ułożone komórki z jądrami.
Budowa i lokalizacja różnych rodzajów nabłonków.
Źródło: Berkshire Community College Bioscience Image Library, Englishsquare.pl Sp. z o.o., www.flickr.com, licencja: CC BY-SA 3.0.
R1P4FVQKQ5VRJ
Grafika przedstawia poszczególne rodzaje nabłonków z opisami: 1. Ilustracja przedstawia model nabłonka jednowarstwowego płaskiego. Komórki są płaskie, ułożone w jednej warstwie. Na modelu pokazano tkankę łączną, błonę podstawną w postaci niewielkich ułożonych ściśle formacji i komórki z umieszczonymi w środku jądrami. Z prawej fragment obrazu mikroskopowego tegoż nabłonka ujęty z góry. Komórki nabłonka są wielokątne, ściśle ułożone jedna przy drugiej. 2. Ilustracja przedstawia model nabłonka jednowarstwowego sześciennego. Komórki mają sześcienny kształt, jądra komórkowe ułożone są centralnie. Na modelu pokazano tkankę łączną, błonę podstawną, komórki przypominające w budowie sześciany ze znajdującymi się w środku jądrami. Z prawej fragment obrazu mikroskopowego nabłonka ujęty z góry. Komórki tworzą kwadratowe skupiska na obrysie elipsy. Widoczne w środku są jądra komórkowe. 3. Ilustracja przedstawia model nabłonka jednowarstwowego walcowatego. Na modelu pokazano tkankę łączną, komórki kielichowate, błonę podstawną, jajowate komórki nabłonkowe z jądrami w centrum oraz rzęskami na powierzchni wolnej. Z prawej fragment obrazu mikroskopowego ujęty z góry. Komórki ustawione są pionowo koło siebie jednak koło drugiej. W środku znajdują się jądra komórkowe. 4. Ilustracja przedstawia model nabłonka jednowarstwowego wielorzędowego. Na modelu pokazano tkankę łączną, błonę podstawną, komórki nabłonkowe z jądrami komórkowymi i rzęskami na powierzchni wolnej. Nabłonek jest zbudowany z dwóch rodzajów komórek: wysokich w kształcie graniastosłupów oraz niskich, klinowatych. Oba rodzaje komórek kontaktują się z błoną podstawną, jednak ich jądra leżą na różnej wysokości, tworząc rzędy – sprawia to, że tkanka wydaje się mieć wielowarstwową strukturę. Komórki wysokie na swej szczytowej powierzchni mogą mieć rzęski, których jednokierunkowe ruchy przemieszczają różne substancje (nabłonek migawkowy). Z prawej fragment obrazu mikroskopowego nabłonka ujęty z góry. Komórki umieszczone są przeciwstawnie jedna przy drugiej, na wierzchu posiadają niewielkie rzęski. 5. Ilustracja przedstawia model nabłonka wielowarstwowego płaskiego; Na modelu pokazano tkankę łączną, błonę podstawną i piętrzące się warstwowo jedna na drugiej komórki płaskie z jądrami. Warstwa jest zbudowana z kilku warstw komórek ułożonych w warstwach spłaszczających się i obumierających w miarę oddalania od błony podstawnej. Ma zdolności regeneracyjne dzięki warstwie rozrodczej zlokalizowanej przy błonie podstawnej. Z prawej fragment obrazu mikroskopowego tegoż nabłonka ujęty z góry. Widoczne są warstwowo ułożone komórki z jądrami.
Budowa i lokalizacja różnych rodzajów nabłonków.
Źródło: Berkshire Community College Bioscience Image Library, Englishsquare.pl Sp. z o.o., www.flickr.com, licencja: CC BY-SA 3.0.

Nabłonek wielowarstwowy płaski rogowaciejący składa się z wielu warstw komórek, przy czym najgłębiej położone komórki stale się dzielą, przesuwając starsze ku powierzchni. W trakcie tej wędrówki komórki spłaszczają się, stopniowo obumierają i wypełniają białkiem keratyną, tworząc na powierzchni nieprzepuszczalną, zrogowaciałą warstwę. Dzięki tej budowie nabłonek ten wykazuje wyjątkową odporność mechaniczną i stanowi skuteczną barierę chroniącą organizm przed utratą wody, urazami oraz wnikaniem drobnoustrojów. U ssaków tworzy on przede wszystkim naskórek (zewnętrzną warstwę skóry).

bg‑blue

Zapoznaj się z grafiką interaktywną i wykonaj polecenia.

R4jRPqXjPypc31
Schemat przedstawia budowę różnych rodzajów nabłonków. Cyfrą 1 oznaczony jest nabłonek jednowarstwowy płaski. Składa się on tylko z jednej warstwy komórek przylegających do siebie, o spłaszczonej strukturze. Wewnątrz komórek znajduje się jądro komórkowe. Warstwa znajdująca się głębiej nazywana jest błoną podstawną. Po kliknięciu na cyfrę rozwija się opis: Komórki w nabłonku tego rodzaju są silnie spłaszczone z centralnie umieszczonymi jądrami. U człowieka buduje on między innymi pęcherzyki płucne, występuje też w naczyniach krwionośnych. Cyfrą 2 oznaczony jest nabłonek wielowarstwowy płaski. Warstwa zewnętrzna składa się z kilku warstw komórek – im wyżej znajduje się warstwa komórek, tym bardziej jest ona spłaszczona. Warstwa znajdująca się głębiej nazywana jest błoną podstawną. Po kliknięciu na cyfrę rozwija się opis: Jest zbudowany z kilku warstw komórek. Warstwę zewnętrzną tworzą silnie spłaszczone komórki. U człowieka ten rodzaj nabłonka występuje m.in. na powierzchni ciała – buduje naskórek. Cyfrą 3 oznaczony jest nabłonek jednowarstwowy sześcienny. Warstwa zewnętrzna składa się z jednej warstwy komórek, które mają kształt sześcianu. Warstwa znajdująca się głębiej nazywana jest błoną podstawną. Po kliknięciu na cyfrę rozwija się opis: Jest zbudowany z komórek, które przypominają kształtem sześcian. Ich jądra są usytuowane centralnie. Nabłonek tego rodzaju wydziela i wchłania substancje; u człowieka wyściela przewody wyprowadzające gruczołów i kanaliki nerkowe. Cyfrą 4 oznaczono nabłonek jednowarstwowy walcowaty. Warstwa zewnętrzna jest zbudowana z jednej warstwy podłużnych komórek z zaokrąglonymi końcami. W dolnej części każdej komórki znajduje się jądro komórkowe. Warstwa znajdująca się głębiej nazywana jest błoną podstawną. Po kliknięciu na cyfrę rozwija się opis: Główne funkcje nabłonka walcowatego to wchłanianie i wydzielanie substancji. U człowieka wyściela on niektóre odcinki przewodu pokarmowego. Na samym dole schematu cyfrą 6 oznaczono nabłonek jednowarstwowy wielorzędowy zwany rzęskowym lub migawkowym. Składa się z dwóch naprzemiennie występujących, przeplatających się ze sobą warstw komórek. Jedna warstwa jest zbudowana z podłużnych struktur, szerszych na górze i zakończonych rzęskami oraz węższych na dole. We wnętrzu każdej z komórek występuje fioletowe jądro komórkowe. Druga warstwa zbudowana jest z mniejszych komórek i przeplata się z pierwszą warstwą. Warstwa znajdująca się głębiej nazywana jest błoną podstawną. Po kliknięciu na cyfrę rozwija się opis: Komórki w nabłonku rzęskowym mają rzęski lub wici, dzięki którym mogą transportować substancje po swojej powierzchni. Nabłonek ten wyściela drogi oddechowe. Obok wcześniej wspomnianych schematów znajdują się w powiększeniu dwa schematy budowy nabłonka jednowarstwowego wielorzędowego. Pierwsza ilustracja pokazuje przekrój poprzeczny, w którym widoczne są naprzemiennie występujące dwie warstwy komórek o stożkowatych kształtach; w ich środku znajduje się jądro komórkowe. Na ilustracji umieszczona jest cyfra 5, po kliknięciu na nią rozwija się opis: Jądra w nabłonku wielorzędowym znajdują się przy podstawie komórki. Poniżej ukazane są komórki nabłonka jednowarstwowego wielorzędowego w widoku z góry. Są to umieszczone koło siebie struktury o nieregularnym kształcie. W każdej z nich znajduje się owalne, fioletowe jądro komórkowe.
Źródło: Englishsquare,.pl Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
1
Ćwiczenie 1
Rh50NTGCYtwNq
Przeanalizuj grafikę interaktywną i wymień nazwy dwóch układów w ciele człowieka, w których występuje nabłonek rzęskowy. Przedstaw funkcje, które pełni w tych układach. (Uzupełnij).
RQxUSRmwmcerB
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
1
Ćwiczenie 2
R1dG6ue81flaK
Omów funkcje, które nabłonek jednowarstwowy płaski pełni w organizmie człowieka. (Uzupełnij).
bg‑blue
Ciekawostka

Śródbłonek (endothelium) jest jednowarstwowym nabłonkiem płaskim wyściełającym naczynia krwionośne i limfatyczne. Kontroluje wymianę substancji między krwią lub limfą a tkankami. Stopień jego przepuszczalności zależy od rodzaju naczynia i narządu. Początkowe naczynia limfatyczne mają bardzo przepuszczalne ściany, dzięki czemu mogą przyjmować płyn tkankowy, białka i komórki.

Podsumowanie

  • Tkanka zwierzęca to zespół współpracujących komórek oraz związanej z nimi substancji pozakomórkowej, które mają określoną organizację, pochodzenie i pełnią wspólne funkcje.

  • Wyróżnia się cztery główne rodzaje tkanek: nabłonkową, mięśniową, nerwową oraz łączną.

  • Komórki w tkankach kontaktują się ze sobą poprzez wyspecjalizowane połączenia międzykomórkowe, które zapewniają wytrzymałość mechaniczną oraz umożliwiają wymianę substancji i informacji.

  • Tkanka nabłonkowa charakteryzuje się zwartym układem ściśle przylegających do siebie komórek, które spoczywają na tzw. błonie podstawnej.

  • Nabłonki wywodzą się ze wszystkich trzech listków zarodkowych: ektodermy, endodermy i mezodermy.

  • Komórki nabłonkowe nie są unaczynione, a substancje pokarmowe i tlen docierają do nich głównie drogą dyfuzji z naczyń tkanki łącznej.

  • Nabłonki posiadają wysokie zdolności regeneracyjne.

  • Ze względu na liczbę warstw wyróżnia się nabłonki:
    - jednowarstwowe (występują u wszystkich zwierząt) – typowe dla miejsc, gdzie zachodzi dyfuzja, wchłanianie lub wydzielanie; 
    - wielowarstwowe (występują przede wszystkim u kręgowców) – pełnią głównie funkcje ochronne (np. naskórek).

  • Ze względu na kształt komórek nabłonki dzielą się na: płaskie (wielokątne), sześcienne (kostkowe) oraz walcowate (cylindryczne).

  • Główne funkcje nabłonków to: ochronna (oddzielanie od środowiska, ochrona przed utratą wody), transportująca (wymiana gazowa, wchłanianie), wydzielnicza (tworzenie gruczołów) oraz zmysłowa (odbiór bodźców).

  • U kręgowców nabłonki wielowarstwowe mogą wytwarzać dodatkowe struktury, takie jak włosy czy paznokcie.

Ćwiczenia utrwalające

Rw6renkO86kXn
Ćwiczenie 3
Przyporządkuj opisy tkanek do ich nazw. Tkanka nabłonkowa Możliwe odpowiedzi: 1. Tkanka ta składa się z komórek, które odbierają bodźce i przetwarzają je na impulsy nerwowe, przesyłane do gruczołów, mięśni lub innych neuronów., 2. Zasadniczą cechą tej tkanki jest luźne ułożenie komórek w wytwarzanej przez nie substancji międzykomórkowej. Substancja międzykomórkowa zawiera wiele włókien białkowych, od których zależą właściwości tkanki. Pełni ona funkcje podporowe dla pozostałych tkanek i zapewnia spójność tkanek w narządach., 3. Komórki ułożone na błonie podstawnej ściśle do siebie przylegają, tworząc zwartą barierę ochronną, nieprzepuszczalną dla ciał obcych oraz zabezpieczającą przed utratą płynów. Tworzą jedno- lub wielowarstwowe powierzchnie. Tkanka nerwowa Możliwe odpowiedzi: 1. Tkanka ta składa się z komórek, które odbierają bodźce i przetwarzają je na impulsy nerwowe, przesyłane do gruczołów, mięśni lub innych neuronów., 2. Zasadniczą cechą tej tkanki jest luźne ułożenie komórek w wytwarzanej przez nie substancji międzykomórkowej. Substancja międzykomórkowa zawiera wiele włókien białkowych, od których zależą właściwości tkanki. Pełni ona funkcje podporowe dla pozostałych tkanek i zapewnia spójność tkanek w narządach., 3. Komórki ułożone na błonie podstawnej ściśle do siebie przylegają, tworząc zwartą barierę ochronną, nieprzepuszczalną dla ciał obcych oraz zabezpieczającą przed utratą płynów. Tworzą jedno- lub wielowarstwowe powierzchnie. Tkanka łączna Możliwe odpowiedzi: 1. Tkanka ta składa się z komórek, które odbierają bodźce i przetwarzają je na impulsy nerwowe, przesyłane do gruczołów, mięśni lub innych neuronów., 2. Zasadniczą cechą tej tkanki jest luźne ułożenie komórek w wytwarzanej przez nie substancji międzykomórkowej. Substancja międzykomórkowa zawiera wiele włókien białkowych, od których zależą właściwości tkanki. Pełni ona funkcje podporowe dla pozostałych tkanek i zapewnia spójność tkanek w narządach., 3. Komórki ułożone na błonie podstawnej ściśle do siebie przylegają, tworząc zwartą barierę ochronną, nieprzepuszczalną dla ciał obcych oraz zabezpieczającą przed utratą płynów. Tworzą jedno- lub wielowarstwowe powierzchnie.
RBH9GKH3Q2D2X
Ćwiczenie 4
Wskaż nazwy nabłonków, które pełnią funkcje transportowe. Możliwe odpowiedzi: 1. nabłonek jednowarstwowy płaski, 2. nabłonek jednowarstwowy sześcienny, 3. nabłonek jednowarstwowy walcowaty, 4. nabłonek jednowarstwowy wielorzędowy, 5. nabłonek wielowarstwowy płaski
1
1
Ćwiczenie 5
RM7MUT8DTDF4O
Opisz budowę tkanki nabłonka wielowarstwowego płaskiego.
Źródło: Berkshire Community College Bioscience Image Library, www.flickr.com, domena publiczna.
1
Ćwiczenie 5
R15ROHDFO88AS
Opisz budowę tkanki nabłonka wielowarstwowego płaskiego.
Źródło: Berkshire Community College Bioscience Image Library, www.flickr.com, domena publiczna.
R7N6E2D6VM1UH
Ćwiczenie 6
Łączenie par. Oceń prawdziwość zdań dotyczących połączeń międzykomórkowych.. Połączenia zamykające uszczelniają przestrzeń między komórkami nabłonka.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Połączenia szczelinowe umożliwiają przenikanie dużych cząsteczek białkowych z komórki do komórki.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Desmosomy to krótkie odcinki błon komórkowych wraz z elementami cytoszkieletu mocno spinające sąsiadujące komórki.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
Polecenie 1

Wróć do polecenia na stronie „Na dobry początek” i dopisz brakujące definicje. Pamiętaj, żeby nie kopiować słownika, ale wyjaśnić każde słowo kluczowe w miarę możliwości swoimi słowami.

Na dobry początek
Tkanka łączna